Đối với cựu Tổng thống Obama, việc đặt bút ký một sắc lệnh đã là nửa cuộc chiến. Lý do là theo luật Mỹ, chỉ Nghị viện (Quốc hội) mới ban hành luật, còn Tổng thống có trách nhiệm thực thi. Vậy quyền lực của sắc lệnh Tổng thống đến đâu?

Ngay sau khi nhậm chức, tân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bắt tay ngay vào việc thực hiện những lời hứa trong quá trình tranh cử. Trong tuần đầu tiên ở Nhà Trắng, ông đã ký nhiều văn bản hành pháp chỉ đạo nhiều vấn đề: ngừng tuyển thêm công chức liên bang, rút Mỹ khỏi TPP, hủy bỏ Obamacare, chống nạo phá thai, tái khởi động dự án đường ống dẫn dầu, xây tường ngăn biên giới Mexico, cấm nhập cảnh đối với người tị nạn Syria và các công dân của 7 nước Hồi giáo, nới lỏng các luật lệ ràng buộc giới kinh doanh.

Sau 2 tuần làm tổng thống Mỹ, ông Trump đã ký 22 sắc lệnh.

Vậy các sắc lệnh là gì và có quyền lực tới đâu?

Theo luật pháp Mỹ quy định, chỉ có Nghị viện được ban hành luật. Còn bên hành pháp, Tổng thống chỉ có trách nhiệm đốc thúc, chỉ đạo để luật lệ được thi hành, có hiệu lực. Điều II của Hiến pháp Mỹ quy định các Tổng thống “nên thận trọng rằng luật lệ được thi hành một cách trung thực, chính xác” và họ đã thề sẽ làm như vậy khi nhậm chức.

Tuy nhiên do phạm vi điều hành rộng nên bên hành pháp cũng có thể đưa ra những sắc lệnh mà luật không miêu tả, nhưng phải tuân theo luật và đạo luật đã có.

Ví dụ, ngày 25/1, khi chỉ thị dựng lên một bức tường ngăn cách biên giới Mỹ – Mexico, ông Trump tuyên bố đang hành động theo đạo luật Di trú và Quốc tịch (Immigration and Nationality Act) cùng với 2 đạo luật khác, vì để bảo vệ “sự an toàn và tính toàn vẹn lãnh thổ” của nước Mỹ đồng thời để “đảm bảo rằng luật di trú của Mỹ được thi hành một cách trung thực, chính xác”.

Khi sắc lệnh của Tổng thống vượt qua phạm vi hoạch định chính sách và vi phạm luật, các vụ kiện sẽ nổ ra. Cơ quan lập pháp và tư pháp cũng có thể phản đối mệnh lệnh của Tổng thống. Các sắc lệnh của cựu Tổng thống Obama về người nhập cư không giấy tờ hoặc biến đổi khí hậu đều bị Tòa án Tối cao hoãn lại. Cũng như sắc lệnh của ông về phòng tắm cho người chuyển giới, trả lương quá giờ đã vấp phải phản đối.

Theo Dailydot, thông thường Tổng thống dùng hai hình thức để điều hành bộ máy thực thi: biên bản ghi nhớ và sắc lệnh. Ông Trump đã dùng biên bản ghi nhớ để rút khỏi Hiệp định TPP, đồng thời ký nhiều sắc lệnh sau khi nhậm chức.

Tổng thống nào ký nhiều sắc lệnh nhất

Tổng thống Obama ký ít sắc lệnh nhất trong 20 năm gần đây, với chỉ 277 sắc lệnh trong hai nhiệm kỳ. Kỷ lục ký nhiều nhất thuộc về Tổng thống Franklin D. Roosevelt với 3.721 sắc lệnh trong 12 năm nắm quyền.

executive_order_infograph

Điều gì khiến một tổng thống ký nhiều sắc lệnh? Theo giới phân tích, chiến tranh và khủng hoảng kinh tế là hai yếu tố khiến Tổng thống Mỹ phải ký nhiều sắc lệnh nhất.

4 Tổng thống ký nhiều sắc lệnh nhất là Roosevelt, Wilson, Truman và Eisenhower, đều điều hành đất nước trong thời chiến. Tổng thống Roosevelt nắm quyền trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế và chiến tranh thế giới thứ 2 nên ông đã ký rất nhiều sắc lệnh.

Dương Minh

Xem thêm: