Người Iraq cổ xưa đã sử dụng những chiếc vại lớn từ đất sét để làm mát nước, chống lại nắng nóng, và thậm chí còn sử dụng chúng để cất giữ đồ trang sức.

Nghệ nhân Adel Al Kawwaz khéo léo quay chiếc bàn xoay nặn gốm, anh định hình những nắm đất sét ướt thành một chiếc bình có bề mặt mịn màng. Gia đình anh nổi tiếng với nghề thủ công của người Iraq có lịch sử dài cả thiên niên kỷ, nhưng Adel đang vật lộn để gìn giữ nghề truyền thống của gia đình trong thời đại ngày nay, theo The National.

Trong hàng ngàn năm, đồ dùng bằng đất sét để cất giữ thực phẩm và nấu ăn đã được tìm thấy ở hầu hết các ngôi nhà ở Sumer, nơi nền văn minh được biết đến xuất hiện sớm nhất ở miền nam Iraq ngày nay.

Người Iraq làm bình vại từ đất sét tại Najaf vào ngày 11/11/2018. (Ảnh: AFP)

Danh tiếng của dòng họ Adel đến từ những chiếc bình vạc “kawz” của Ả Rập, những sản phẩm mà họ đã sản xuất hơn 200 năm qua bằng đất sét lấy từ một cái hồ tại Najaf, một thành phố của người Hồi giáo.

“Làm bình gốm là một nghề đã gây dựng nên danh tiếng cho gia đình tôi”, nghệ nhân 45 tuổi Adel buồn bã nói.

Người Iraq làm những chiếc vạc đất sét tại Najaf. (Ảnh: AFP)

Đồ gốm bình vạc có nguồn gốc lâu đời tại Iraq, nơi các nền văn minh cổ xưa đã sử dụng đất sét xây dựng nhà cửa, thành hình những dụng cụ nấu ăn, và thậm chí họ làm cả lò nướng từ nguyên liệu truyền thống này.

Cuneiform (chữ hình nêm), một trong những hình thức đầu tiên của văn bản phát minh bởi người Sume, cũng được khắc trên những tấm bảng được nặn bằng đất sét.

Bảng chữ cái được phát hiện cách đây 3100-3000 trước Công nguyên, được làm bằng đất sét được cho là từ miền nam Iraq, được gọi là “Cuneiform”. (Ảnh: khanacademy.org)

Tuy nhiên ngày nay, giữa cơn lốc các sản phẩm hiện đại, nhu cầu về các mặt hàng từ đất sét thủ công dần trở nên ít ỏi.

Những chiếc vại từ gia đình nhà Adel được hình thành từ bùn Najaf, phơi khô trong bóng râm và sau đó nung ở nhiệt độ cao không quá 15 giờ.

Người dân Iraq làm chậu đất sét tại Najaf. (Ảnh: AFP)

Tại Iraq, một trong những quốc gia nóng nhất trên trái đất, không thể thiếu những chiếc bình. “Những chiếc bình này được sử dụng để giữ nước lạnh hoặc bảo quản thực phẩm. Chúng được đặt trong bóng râm hoặc gác tại một vị trí cao khác”, Adel cho biết.

Một số người Iraq thậm chí còn sử dụng chúng để làm kho chứa trang sức. “Những người làm nghề gốm sẽ kiếm được nhiều tiền bạc bởi vì chúng là những sản phẩm phổ biến trong các hộ gia đình Iraq cổ đại”, theo Adel.

Chúng vô cùng tiện dụng trong thời đại Saddam Hussein, khi nhiều gia đình gặp khó khăn tài chính, cũng như trong những năm 1990, khi các lệnh trừng phạt quốc tế tấn công Iraq. Tại những thời điểm đó, vật dụng gia đình cực kỳ hiếm và không thể kiếm được đối với phần đông dân số, người Iraq lại một lần nữa dựa vào đất sét.

(Ảnh: AFP)

“Thu nhập của phần lớn các gia đình không cho phép họ mua tủ lạnh hoặc tủ đông để giữ nước lạnh, vì vậy những vạc đất sét đã được sử dụng”.

Trở lại thời điểm đó, gia đình anh đã bán những chiếc vạc lớn với số lượng lớn, thậm chí đôi khi có hàng ngàn người mua mỗi tuần ở khắp mọi tỉnh thành của Iraq.

Nhưng thời thế đã thay đổi. “Giờ đây chúng tôi bán được rất ít – trong cả năm không bán nổi 100 hoặc 200 cái bình vại”, Adel giải thích. Những người nông dân từng sử dụng các thùng chứa lớn từ đất sét đang lựa chọn hàng hóa rẻ hơn được sản xuất ở những nơi khác tại Iraq hoặc nhập khẩu.

“Họ mua túi nilon nhập khẩu từ Trung Quốc, vì vậy bây giờ chúng tôi hiếm khi bán chậu đất sét”, Adel nói trong phòng nung mà anh tự chế bằng bùn và bao phủ trong lá cọ.

Anh làm những chiếc bình chỉ theo các yêu cầu đặc biệt, nhưng anh cũng thừa nhận rằng những sản phẩm đó không đáng tiền. Những chiếc bình nhỏ chỉ tốn khoảng 2,500 dina tương đương 2USD (40.000VND), trong khi những cái vạc lớn dung tích vài chục lít bán được khoảng 15.000 dina.

Kim Chung