Theo giới phân tích, một thập kỷ là thời gian tối thiểu cần để tháo dỡ hoàn toàn chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng. Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều tại Singapore tháng này có đạt được thỏa thuận thì cũng mới là bước đầu trên con đường dài chấm dứt mối họa hạt nhân mang tên Bắc Triều Tiên, Thời báo Washington đưa tin.

Thời gian để phi hạt nhân hoàn toàn bán đảo Triều Tiên dài như vậy báo hiệu nhiều cuộc đàm phán đau đầu đang chờ Tổng thống Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tại Singapore tuần tới, chưa kể còn nhiều công việc khó khăn khác phía sau.

Ông David C. Kang, giám đốc Viện Nghiên cứu Triều Tiên thuộc Đại học Nam California, cùng nhiều nhà khoa học, học giả và nhà ngoại giao khác dự đoán hội nghị thượng đỉnh ngày 12/6 sẽ là bước đột phá đưa đến thỏa thuận chính thức chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên sau 60 năm đình chiến cũng như cam kết phi hạt nhân hoá bán đảo Triều Tiên. Và đó cũng chính là lúc phần khó khăn nhất bắt đầu. 

Ông David C. Kang, giám đốc Viện Nghiên cứu Triều Tiên thuộc Đại học Nam California. (Ảnh: LMU CBA)

Các bên sẽ phải thảo ra lịch trình tháo dỡ cụ thể các cơ sở hạt nhân, xử lý vật liệu phân hạch, kiểm tra thẩm định và giảm nhẹ trừng phạt kinh tế. Cho dù chính quyền Triều Tiên có thay đổi, muốn nhanh chóng rũ bỏ chương trình hạt nhân đi nữa, thì quy mô chương trình hạt nhân lớn ngần đó chẳng những không cho phép, mà ngược lại còn tiêu tốn rất nhiều thời gian và công sức. Chưa tính, vì lịch sử không thành thật và hay ‘giở quẻ’ của chính quyền họ Kim, Mỹ chắc chắn sẽ cương quyết thòng điều kiện xem xét dỡ bỏ trừng phạt đi kèm với tra xét, thẩm định từng chặng quá trình phi hạt nhân hóa.

Ông Frank Jannuzi, chủ tịch Mansfield Foundation—viện chiến lược tại Washington chuyên tập trung vào châu Á—thảo ra danh sách công việc phải làm để phi hạt nhân hóa Triều Tiên gồm:

⦁ Phá bỏ lò phản ứng hạt nhân Yongbyon.

⦁ Tháo dỡ hàng ngàn máy ly tâm.

⦁ Tháo gỡ khoảng 60 quả bom hạt nhân.

⦁ Tìm và chuyển khỏi Triều Tiên hàng chục, thậm chí có thể hàng trăm kg nguyên liệu thô hoặc nhiên liệu hạt nhân.

Triều Tiên
Ngay cả khi Triều Tiên muốn nhanh chóng rủ bỏ chương trình hạt nhân, quá trình này cũng tiêu tốn rất nhiều thời gian. (Ảnh: Twitter)

Ngay mục đầu tiên: cơ sở hạt nhân Yongbyon đã là một cơn đau đầu nhẹ rồi. Nhiều hoạt động gần đây quanh Yongbyon gợi ý lò phản ứng này tái khởi động, khả năng đang sản xuất vật liệu phân hạch để chế tạo thêm vũ khí. Tuy nhiên, Triều Tiên một mực phủ nhận, nói cơ sở này tái khởi động chỉ để sản xuất điện phục vụ mục đích dân sự.

“Tôi dự đoán sẽ có rất nhiều công việc khó khăn đòi hỏi ít nhất vài tháng trước khi một tiến trình cụ thể, hỗ tương từng bước và đồng bộ được đồng thuận”, ông Jannuzi nói. Ông cũng lưu ý thời gian bình thường hóa quan hệ chính trị hai nước, dẫn chứng quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ mất đến 20 năm để đi đến bình thường hóa, mặc dù chiến tranh Việt Nam không có sự góp mặt của vũ khí hạt nhân.

Nhiều ví dụ khác trước đây trong lịch sử cũng cho thấy thời gian cần để gỡ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân mất khá nhiều năm. Nam Phi, quốc gia đầu tiên và duy nhất phát triển vũ khí hạt nhân rồi tự tháo dỡ, cần đến 5 năm từ năm 1989 để phi hạt nhân hóa hoàn toàn. Belarus và Kazakhstan cần 3 năm, Ukraine cần 5 năm mới hoàn thành chuyển trả toàn bộ vũ khí hạt nhân gồm đầu đạn, tên lửa và chiến cơ lại cho Nga.

Ukcraina
Phải mất 5 năm để Ukraine hoàn thành chuyển trả vũ khí hạt nhân về Nga. (Ảnh: Tass)

Nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Hợp tác và An ninh Quốc tế Đại học Stanford, dẫn đầu bởi ông Siegfried S. Hecker, cựu giám đốc Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos nhận xét: “Các bước quan trọng nhất ban đầu để tiến tới phi hạt nhân hóa là không thử nghiệm hạt nhân, không thử nghiệm tên lửa tầm trung hoặc tầm xa, không sản xuất plutonium và urani làm giàu, và không xuất khẩu vũ khí, vật liệu hay công nghệ hạt nhân”. 

Nhằm bày tỏ thiện chí trước thềm hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều, Triều Tiên đã cho ngừng thử nghiệm hạt nhân và tên lửa, cũng như công khai phá hủy địa điểm thử nghiệm hạt nhân Punggye-ri trước sự chứng kiến của truyền thông nước ngoài.

Triều Tiên
Triều Tiên đã phá hủy địa điểm thử hạt nhân Punggye-ri trong sự hiện diện của báo chí nước ngoài vào tháng trước. (Ảnh: AP)

Nhóm nghiên cứu của ông ông Siegfried S. Hecker đã phác hoạ một lịch trình, ước tính phải mất từ ​​6 đến 10 năm để chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên được tháo dỡ hoàn toàn. Theo lịch trình đó, giai đoạn đầu, hay giai đoạn “tạm ngừng” sẽ diễn ra trong năm thứ nhất. Giai đoạn kế tiếp gồm tháo dỡ máy ly tâm, lò phản ứng, tên lửa, bom và nhiên liệu hạt nhân diễn ra từ năm thứ hai đến năm thứ năm. Giai đoạn loại bỏ cuối cùng sẽ diễn ra từ năm thứ sáu đến năm thứ mười.

“Lịch trình trên dựa vào suy đoán của chúng tôi rằng Triều Tiên sẽ không từ bỏ vũ khí và chương trình hạt nhân cho đến khi được đảm bảo về mặt an ninh. Loại bảo đảm đó không thể đạt được một sớm một chiều chỉ bằng hứa hẹn của Hoa Kỳ hay thỏa thuận trên giấy, mà sẽ cần được chứng minh qua thời gian cùng tồn tại và phụ thuộc lẫn nhau”.

Tổng thống Trump không kỳ vọng rằng hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều tại Singapore sắp tới sẽ tìm ra giải pháp giải quyết hiểm họa hạt nhân nhanh chóng và dứt điểm.

“Hội nghị là một khởi đầu. Tôi không và chưa từng nói vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết chỉ bằng một cuộc họp”, Tổng thống Trump nói hôm 1/6, thay đổi quyết định hủy bỏ hội nghị thượng đỉnh tại Singapore vào tuần trước sau khi nhận được thư tay của Kim Jong-un từ Tướng Kim Yong-chol, Đặc Phái Viên Triều Tiên đến Washington lần này.

“Cái ta đang nói tới là lịch sử nhiều năm thù địch, nhiều năm đầy rẫy vấn đề và hận thù giữa rất nhiều quốc gia khác nhau. Nhưng tôi nghĩ cuối cùng kết quả sẽ rất tích cực—kết quả cuối cùng, không phải kết quả một cuộc họp”.

Minh Đức