Lần này, trò khôi hài của Bắc Triều Tiên dường như đang làm tổn hại đến lợi ích của chính quyền Trung Quốc và trong khi Liên Hiệp Quốc đang tìm cách xử lý, thì quả bóng hiện đang nằm ở phía sân của Bắc Kinh.

Hôm 6/1, truyền thông nhà nước Bắc Triều Tiên xác nhận rằng họ đã thử nghiệm một quả bom kinh khí. Trên thực tế, dữ liệu địa chấn cho thấy Bắc Triều Tiên đã tiến hành một vụ thử vũ khí hạt nhân, tuy nhiên vụ nổ nhỏ hơn nhiều so với sức công phá của một vụ thử bom khinh khí, thậm chí là còn yếu hơn vụ thử trước đó vào năm 2013.

Bắc Triều Tiên vẫn đang ở giai đoạn đầu trong việc phát triển vũ khí hạt nhân

Norsar, tập đoàn chuyên theo dõi các vụ thử hạt nhân có trụ sở tại Na Uy, công bố dữ liệu địa chấn cho thấy vụ nổ có sức mạnh 4,9 độ Richter. Trên thực tế, sức công phá của vụ nổ hôm 6/1 yếu hơn so với vụ thử gần nhất hôm 12/2/2013 có cường độ 5 độ Richer, và mạnh hơn vụ thử đầu tiên hôm 9/10/2006 có cường độ 4,2 độ Richter.

Theo ước tính của Tập đoàn Norsar, sức mạnh của vụ nổ hôm 6/1 “tương đương với 2 quả bom nguyên tử được thả xuống Hiroshima và Nagasaki vào năm 1945”. Nói cách khác thì Bắc Triều Tiên vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển vũ khí nguyên tử, và dữ liệu cho thấy họ chưa đạt được tiến bộ đáng kể nào trong những năm qua.

Vụ thử bom khinh khí làm sáng tỏ mối quan hệ giữa Trung Quốc và Bắc Triều Tiên
Các quan chức cơ quan khí tượng tại Seoul, Hàn Quốc, kiểm tra màn hình hiển thị sóng địa chấn vào ngày 6/1/2016, từ vụ thử vũ khí hạt nhân gần đây của Bắc Triều Tiên. Vụ thử này cho thấy chính quyền Trung Quốc đang đối mặt với một khoảng thời gian khó khăn trong việc kiểm soát Bắc Triều Tiên. (Ảnh: Getty Images)

Tuy vậy, bất kể sức hủy diệt của quả bom ra sao, thì việc Bắc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân đều được xem là một mối đe dọa.

Ngay sau khi vụ thử được xác nhận, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBALHQ) đã triệu tập một cuộc họp khẩn. Kết quả của cuộc họp này phụ thuộc vào Trung Quốc. Bắc Kinh là chế độ hậu thuẫn chính cho chính quyền Bắc Hàn, tiếp tế và hỗ trợ cho chính quyền này. Đồng thời, Bắc Kinh còn có quyền phủ quyết tại HĐBALHQ.

Trong hầu hết các trường hợp thì phản ứng của chính quyền Bắc Kinh đối với mối đe dọa từ Bắc Triều Tiên không vượt quá những lời lên án trống rỗng. Tuy nhiên, lần này chuyện có thể khác do Bắc Triều Tiên có hành động “chó cắn chủ”.

Vào giữa tháng 12/2015, Trung Quốc đã gửi đi một phái đoàn cấp thấp nhằm phản đối tuyên bố có bom kinh khí của Kim Jong Un, còn Kim thì “phớt lờ”. Sau đó Bắc Triều Tiên đã hủy bỏ buổi “biểu diễn hữu nghị” của ban nhạc nữ Moranbong ở Bắc Kinh và tiến hành điều tra đại sứ Trung Quốc tại Bình Nhưỡng.

“Đối với chính quyền Bắc Kinh thì vụ thử vũ khí hạt nhân vừa qua là thời điểm không thể tệ hơn nữa”

Quan hệ giữa Bắc Triều Tiên và chính quyền Trung Quốc trước đó đã lung lay. Bắc Triều Tiên đã phát động chiến dịch truy quét các điệp viên Trung Quốc. Tính đến tháng 10, Bộ An ninh Quốc gia của Bắc Triều Tiên bị cáo buộc đã bắt giữ, bỏ tù, hoặc hành quyết hơn một trăm công dân Trung Quốc.

Một nguồn tin giấu tên nói với tờ DailyNK rằng chiến dịch này đã được khởi động lại khi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) ngày càng trở nên thân thiết với Hàn Quốc. Tờ báo cho hay, “Một số đảng viên thậm chí còn đồn đoán rằng động thái này sẽ là sự khởi đầu cho dấu chấm hết trong mối quan hệ Trung-Triều.”

Chuyển dịch các mối quan hệ

Đối với chính quyền Bắc Kinh thì vụ thử vũ khí hạt nhân vừa qua là thời điểm không thể tệ hơn nữa.

Tuy Bắc Triều Tiên thích đe dọa Mỹ, nhưng thực ra họ chỉ là mối đe dọa trong khu vực – chủ yếu nhắm tới Hàn Quốc và Nhật Bản.

Đối mặt với sự thù địch ngày càng gia tăng từ Bắc Kinh, Nhật Bản đã thông qua đạo luật quốc phòng mới vào tháng 9/2015, lần đầu tiên cho phép quân đội nước này được phép tham chiến ở nước ngoài kể từ sau Đệ nhị Thế chiến. Gần đây, Nhật Bản còn thông qua ngân sách quốc phòng kỷ lục 41,4 tỷ USD cho năm tài khóa 2016-2017.

Tuy vậy, sự thay đổi trong chính sách quốc phòng Nhật Bản vẫn thiếu đi sự ủng hộ của công chúng, và trong một chừng mực nào đó Bắc Triều Tiên hẳn đã làm thay đổi yếu tố này khi gây ra mối đe dọa rõ rệt đối với người dân Nhật Bản.

Chính quyền Trung Quốc hiện đang đối mặt với vấn đề tương tự với Hàn Quốc. Trước sự hoảng hốt của chính quyền Trung Quốc, Hàn Quốc gần đây đã đàm phán với Hoa Kỳ về việc xây dựng và lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD (Terminal High Altitude Area Defense), hệ thống tên lửa có thể đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung.

Nói chung, Hàn Quốc đã dần xích lại với Trung Quốc trên quan hệ ngoại giao nhưng họ không chắc việc lắp hệ thống phòng thủ THAAD có ảnh hưởng xấu tới mối quan hệ với Bắc Kinh hay không, bởi Seoul cho rằng Bắc Kinh hiện đang đóng vai trò trung gian trong việc đàm phán với Bắc Triều Tiên.

Tuy nhiên, vụ thử hạt nhân gần đây của Bắc Triều Tiên hẳn đã thay đổi điều này và rất có khả năng là Hàn Quốc sẽ tiếp tục thực hiện kế hoạch này.

Những tiến triển trên cho thấy chính quyền Trung Quốc đã không còn ảnh hưởng tới Bắc Triều Tiên như thời của cố lãnh đạo Kim Jong Il nữa.

Thông thường, một vụ thử hạt nhân của Bắc Triều Tiên sẽ phục vụ cho lợi ích của Bắc Kinh. Bắc Kinh muốn trở thành tiếng nói trấn an khi Bắc Triều Tiên trở nên mất kiểm soát và điều này giúp ích cho họ trong quan hệ ngoại giao với Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng lần này thì khác.  

Theo “thông lệ” trước đây thì mỗi khi Bắc Triều Tiên có hành động điên rồ, chính quyền Trung Quốc sẽ tận dụng điều này trong quan hệ ngoại giao với Hàn Quốc và Nhật Bản. Sự trao đổi này được thực hiện khi Bắc Kinh bảo vệ Bắc Triều Tiên bằng lá phiếu phủ quyết của mình tại HĐBALHQ, trong khi vẫn cung cấp cho Bình Nhưỡng những thứ mà họ cần để tiếp tục tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, sự tình xem ra đã bắt đầu sáng tỏ kể từ khi ông Kim Jong Il qua đời vào năm 2011 và con ông là Kim Jong Un lên nắm quyền lãnh đạo Bắc Triều Tiên. Và cũng giống như kẻ buôn ma túy bị mắc kẹt chung trong một căn phòng với một con nghiện trong cơn loạn thần kinh, chính quyền Trung Quốc nhận ra rằng chính họ lại là mục tiêu của “sản phẩm”mà họ đã tạo ra.

Joshua Philipp, Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh
Quang Huy biên dịch

Xem thêm: