Ngày 14/9 vừa qua, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố trong cuộc họp với Nhật Bản rằng Bắc Kinh chống lại những biện pháp trừng phạt đơn phương ‘vô ích’ đối với Triều Tiên.

Ngay sau khi xác nhận được vụ thử hạt nhân thứ 5 của Triều Tiên, Bắc Kinh đã đồng thanh lên án cùng cộng đồng quốc tế, nhưng tỏ ý không đồng tình với việc thực thi các biện pháp trừng phạt mới nghiêm khắc hơn.

Ngoại trưởng Trung Quốc phản đối trừng phạt đơn phương Triều Tiên
Ngoại trưởng Trung Quốc phản đối trừng phạt đơn phương Triều Tiên

Cho dù Trung Quốc đã lên án phản đối vụ thử hạt nhân của Triều Tiên, nhưng các nhà phân tích Trung Quốc cho rằng không thể trông chờ Bắc Kinh có hành động thêm.  Theo LA Times, lo ngại về hậu quả nếu Triều Tiên sụp đổ nên Trung Quốc không muốn đối đầu.

Tại sao một nước có ảnh hưởng lớn nhất với tham vọng hạt nhân của Triều Tiên lại ‘án binh bất động’ trước một Triều Tiên không có đồng minh?

“Nguyên nhân mà Triều Tiên dám thực hiện vụ thử hạt nhân này là vì họ biết Trung Quốc sẽ khoanh tay đứng nhìn”, theo Tong Zhao, chuyên gia về Chính sách Toàn cầu của Trung tâm Carnegie – Tsinghua tại Bắc Kinh.

Trên thực tế, Trung Quốc là phao bảo hiểm duy nhất của lãnh đạo Kim Jong-un. Nước láng giềng này chiếm trên 90% thương mại của Triều Tiên, chủ yếu là giao dịch biên mậu.

Hàng hóa giao thương qua biên giới Trung Quốc – Triều Tiên. (Ảnh: Yonhap)
Hàng hóa giao thương qua biên giới Trung Quốc – Triều Tiên. (Ảnh: Yonhap)

Ông Zhao cho biết lãnh đạo Trung Quốc lo ngại biến động kinh tế ở Triều Tiên có thể gây ra làn sóng hàng triệu người tỵ nạn tràn qua biên giới. Nhưng điều họ lo ngại nhất là mất đi “vùng đệm” giữa Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi có gần 30.000 lính Mỹ đóng quân.

Tháng 7 vừa qua, Trung Quốc tỏ ra rất tức giận khi Hàn Quốc ký hiệp định với Mỹ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa (THAAD) để bảo vệ Seoul trước khả năng các vụ tấn công của Bình Nhưỡng. Bắc Kinh coi hệ thống này là mối đe dọa với an ninh quốc gia của chính họ. Trung Quốc thể hiện sự tức giận của họ bằng cách từ chối các cuộc đối thoại quân sự với Seoul và hủy bỏ các chương trình biểu diễn của các ngôi sao giải trí Hàn Quốc.

Mối quan hệ căng thẳng này cũng khiến các bên không thể thống nhất biện pháp với Triều Tiên, nếu có gì xảy ra. Vì vậy lãnh đạo Triều Tiên coi đây là cơ hội tốt để họ coi thường các biện pháp trừng phạt quốc tế.

“Đối với Trung Quốc, Triều Tiên là một bóng ma cần thiết”, theo ông Zhang Baohui, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Á của Đại học Lingnan tại Hồng Kong. “Trung Quốc phải duy trì sự tồn tại của chế độ Triều Tiên. Đó là vũng lầy cần thiết”.

Lãnh đạo Trung Quốc và Triều Tiên, ông Lưu Vân Sơn và Kim Jong-un tại Bình Nhưỡng. (Kyodo/Reuters)
Lãnh đạo Trung Quốc và Triều Tiên, ông Lưu Vân Sơn và Kim Jong-un tại Bình Nhưỡng. (Kyodo/Reuters)

Triều Tiên phụ thuộc vào các đường ống dẫn dầu của Trung Quốc, và nếu Trung Quốc muốn trừng phạt thì họ chỉ cần ngưng cấp dầu. Nhưng điều đó sẽ gây ra tai họa kinh tế cho Triều Tiên. Vì vậy, từ trước đến nay, Bắc Kinh chỉ đồng ý thúc đẩy đối thoại đa phương trong suốt 7 năm qua.

Theo Tân Hoa Xã, tại cuộc họp tuần trước, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc, Zhang Yesui nói với đại sứ Triều Tiên, Ji Jae Ryong, rằng các vụ thử hạt nhân “đi ngược lại mong đợi của cộng đồng quốc tế, gây căng thẳng leo thang ở bán đảo và không có lợi cho hòa bình và ổn định ở đây”.

Triều Tiên đã thực hiện một số vụ thử tên lửa trong năm nay. (Ảnh: KNCA)
Triều Tiên đã thực hiện một số vụ thử tên lửa trong năm nay. (Ảnh: KNCA)

“Với quan điểm của Trung Quốc, vũ khí hủy diệt thực sự của Triều Tiên là sự hỗn loạn”, theo Euan Graham, giám đốc chương trình an ninh quốc tế của Viện Chính sách quốc tế ở Úc. “Lo sợ về sự hỗn loạn đã ăn sâu vào tinh thần người Trung Quốc, lấn át các mối lo ngại khác về một đồng minh khó kiểm soát”.

Lãnh đạo Trung Quốc, Mao Trạch Đông, từng mô tả quan hệ với Triều Tiên gần gũi “như môi với răng”.

Thời đó đã qua. Các mối rạn nứt bắt đầu từ năm 2006 sau khi Bình Nhưỡng tiến hành thử vũ khí hạt nhân đầu tiên và Bắc Kinh đã ủng hộ trừng phạt. Nhưng giọng điệu của Trung Quốc chỉ xoay quanh giữa chỉ trích và xoa dịu. Mặc dù lo ngại về các mục tiêu hạt nhân của nước này, nhưng một lãnh đạo của Trung Quốc đã tham dự buổi diễu hành quân sự của Triều Tiên kỷ niệm 70 năm cầm quyền.

Lãnh đạo Trung Quốc, Lưu Vân Sơn, và Kim Jung-un tại lễ diễu hành ở Bình Nhưỡng. (Ảnh: Kyodo/Reuters)
Lãnh đạo Trung Quốc, Lưu Vân Sơn, và Kim Jung-un tại lễ diễu hành ở Bình Nhưỡng. (Ảnh: Kyodo/Reuters)

“Trung Quốc có nhiều lựa chọn trừng phạt. Vấn đề là họ có muốn hay không”, theo ông Go Myong-Hyun, nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu chính sách tại Seoul.

Một báo cáo của hai nhà nghiên cứu tại Đại học Harvard và Viện Massachusetts phát hiện rằng Trung Quốc thực ra đã giúp Triều Tiên mua được các nguyên liệu để sản xuất vũ khí. Họ cho biết, Triều Tiên đã mở văn phòng ở Trung Quốc và thuê các công ty trung gian ở Trung Quốc để né tránh trừng phạt.

Dương Lương