Trong những năm gần đây, nhiều học giả và những đối tượng khác đã lên án quyết định thả bom nguyên tử xuống hai thành phố Nhật Bản Hiroshima và Nagasaki của Tổng thống Truman là không cần thiết và vô đạo đức. Tuy nhiên, cách giải thích này lại dựa trên sự thiếu hiểu biết về lịch sử mà không cân nhắc đến tình huống và bỏ qua bối cảnh của sự kiện. Việc thả bom đã rút ngắn cuộc chiến và cứu sống vô số sinh mạng – của cả người Mỹ lẫn người Nhật.

Quyết định thả bom nguyên tử xuống hai thành phố Nhật Bản Hiroshima và Nagasaki của Tổng thống Harry S. Truman là một trong quyết định gây tranh cãi nhiều nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Nhiều năm đã trôi qua, cuộc tranh luận chỉ trở nên gay gắt hơn. Ngày càng có nhiều người – cả ở Mỹ và ở nước ngoài – đã lên án cả Tổng thống Truman và nước Mỹ về quyết định này.

Nhưng những sự chỉ trích này lại dựa trên những kiến ​​thức lịch sử hạn chế về cả tình huống mà tổng thống Truman phải đối mặt lẫn cơ sở để đi đến quyết định của ông. Sự phân tích đầy thiếu sót như thế đã được hỗ trợ bởi những thông tin lịch sử rất tệ hại, chẳng hạn như thông tin được viết nên bởi các thành viên của trường phái “ngoại giao nguyên tử”. Các nhà sử học này đã cáo buộc một cách đáng hổ thẹn rằng việc Tổng thống Truman tiến hành thả hai quả bom nguyên tử lên một nước Nhật Bản, mà ông này biết là đang trên bờ vực đầu hàng, là để đe dọa Liên Xô trong cuộc Chiến tranh Lạnh đang phát triển. Sự giải thích chỉ hợp lý ở bề ngoài này phải bị bác bỏ hoàn toàn.

Tổng thống Truman tìm cách ném bom Hiroshima và Nagasaki, hai mục tiêu quân sự và công nghiệp chủ chốt, nhằm tránh một cuộc xâm chiếm Nhật Bản mà ông Truman biết sẽ trở thành “một Okinawa từ đầu bên này đến đầu bên kia của nước Nhật” (Chú thích: Okinawa là nơi diễn một trong các trận chiến đẫm máu nhất tại Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai). Giả định của ông là hoàn toàn chính đáng.

Vào tháng 7/1945, Nhật Bản đã phải chịu các cuộc tấn công tàn phá bởi máy bay B-29 của Mỹ trong nhiều tháng, thủ đô và các thành phố lớn khác đã bị thiệt hại nặng nề, và các đảo chính đã bị hải quân phong tỏa làm cho thực phẩm và nhiên liệu ngày càng khan hiếm. Tổn thất quân sự và dân sự của Nhật Bản lên đến khoảng ba triệu người và trước mắt cuộc chiến dường như không có hồi kết. Bất chấp những điều này, các nhà lãnh đạo Nhật Bản và đặc biệt là quân đội của họ quyết liệt bám lấy quan điểm Ketsu-Go ( “trận chiến quyết định”). Trên thực tế, chính phủ Nhật Bản đã huy động một phần lớn dân số làm thành một lực lượng dân quân quốc gia, lực lượng này sẽ được điều động để bảo vệ các quốc đảo.

Việc khẳng định quyết tâm tiếp tục chiến đấu của Nhật Bản là một sự thật mà ngay cả sau khi hai thành phố Hiroshima và Nagasaki bị thả bom nguyên tử, quân đội Nhật Bản vẫn muốn theo đuổi lựa chọn tuyệt vọng này. Các quả bom nguyên tử đã buộc Hoàng đế Hirohito phải hiểu rõ, và hiểu theo cách mà các lãnh đạo quân sự của ông từ chối hiểu, rằng việc bảo vệ quê hương là vô vọng. Hoàng đế Nhật Bản đã phải sử dụng sự can thiệp chưa từng có để phá vỡ sự bế tắc trong chính phủ Nhật Bản và cuối cùng ra lệnh đầu hàng. Chính việc thả bom nguyên tử đã cho phép hoàng đế và phe hòa bình trong chính phủ Nhật Bản đàm phán để chấm dứt chiến tranh.

Tất cả các kịch bản thay thế khả thi để đảm bảo được chiến thắng của Mỹ – tất cả điều này có nghĩa là thương vong của Mỹ và quân đồng minh sẽ lớn hơn đáng kể và thương vong dân sự và quân sự của Nhật Bản sẽ còn cao hơn nhiều. Theo ước tính của quân đội Mỹ vào thời điểm đó, những con số này có thể trên một triệu.

Mặc dù khó có thể chấp nhận, nhưng tổn thất của Nhật Bản sẽ lớn hơn rất nhiều nếu không có những quả bom này. Và thương vong tổng thể cũng sẽ bao gồm hàng ngàn tù binh chiến tranh thuộc quân đồng minh mà người Nhật đã lên kế hoạch hành quyết trong trường hợp nước họ bị xâm lược.

Việc sử dụng bom của tổng thống Truman nên được xem như sự lựa chọn ít khủng khiếp nhất trong số các phương án có sẵn dành cho ông.

Ngay cả khi suy ngẫm lại về thời điểm đó, xa rời những áp lực mà tổng thống Truman phải đối mặt vào năm 1945 thì những người chỉ trích ông cũng không thể đưa ra được một đề nghị nghiêm túc và thuyết phục về một phương án thay thế khả thi và ít tổn thất hơn.

Sự phán xét của lịch sử là rõ ràng và không mơ hồ: những quả bom nguyên tử đã rút ngắn cuộc chiến, ngăn chặn sự cần thiết phải xâm chiếm đất đai, cứu sống vô số sinh mạng ở cả hai bên của cuộc xung đột đẫm máu – nhiều hơn số người thiệt mạng do hai quả bom gây ra, và kết thúc sự đối xử tàn bạo của nước Nhật đối với các dân tộc bị xâm lược ở châu Á.

Căn cứ vào các lựa chọn ở lúc đó, một con người có đạo đức sẽ làm gì nếu ở vị trí của tổng thống Truman?

Bài viết này do Cha xứ Wilson Miscamble, giáo sư lịch sử tại Đại học Notre Dame, viết cho trang web Prager University.

Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Đại Kỷ Nguyên

Minh Tuệ biên dịch

Xem thêm: