Cuộc khủng hoảng ở Ukraine đã đẩy mối quan hệ Mỹ-Nga xuống điểm thấp nhất kể từ thời Chiến tranh Lạnh.

Bán đảo Cream giờ là một lãnh thổ của Nga. Mặc dù các tù nhân chiến tranh đã được trao đổi và cả hai bên đều đã đồng ý rút các vũ khí hạng nặng, bản hòa ước được ký hôm 12/2 tại Minsk cho đến nay đã thất bại trong việc chấm dứt cuộc chiến ở miền đông Ukraine.

Thành phố Debaltseve đã rơi vào tay của quân ly khai. Hôm 22/2, một quả bom đã phát nổ tại một cuộc mít-tinh ở thành phố lớn thứ hai của Ukraine, Kharkiv, làm hai người thiệt mạng – những kẻ bị tình nghi bị chính phủ Ukraine buộc tội là đã được huấn luyện ở Nga.

Đối với Washington, cuộc xung đột giữa phương Tây và Nga đã trở nên lớn hơn cuộc xung đột về sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine nhiều. Nó trở thành một sự khiêu khích trật tự quốc tế tự do phương Tây mà Hoa Kỳ đã cố gắng rất nhiều để tạo ra vào cuối thời kỳ Chiến tranh Lạnh; một trật tự dựa trên các cơ sở: dân chủ, pháp quyền và thị trường tự do. Nga vẫn chưa đi theo con đường này. Thay vào đó, nước này hiện đang thách thức trật tự an ninh Châu Âu và đặc biệt nhất là các nước Đông Âu.

Những thảo luận về một cuộc Chiến tranh Lạnh mới đã nổi lên trong chính giới ở Washington. Những quan điểm tương tự cũng được dội lại ở Moscow. Ông Konstantin Sonin, một giáo sư tại Trường Cao học Kinh tế ở Moscow, nói về suy nghĩ của điện Kremlin như sau: “Quốc gia này {Nga} đang có một sứ mệnh thần thánh. Đất nước này đang trong một cuộc chiến tranh với Hoa Kỳ”.

Trong việc thúc đẩy áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Moscow (và có thể là trang bị vũ khí cho Ukraine), những người làm chính sách của Mỹ có vẻ như đã không nghĩ nhiều về sự ảnh hưởng địa chính trị dài hạn của sự rạn nứt này đối với mối quan hệ với Trung Quốc.

Nếu không có một giải pháp khả thi cho cuộc xung đột ở Ukraine, chúng tôi tin rằng “bên thắng cuộc” ngẫu nhiên của cuộc khủng hoảng này rất có thể lại là Trung Quốc.

Đây là lý do tại sao.

Trung Quốc đang lên

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Trung Quốc hiện đã vượt qua Hoa Kỳ với tư cách là nền kinh tế số 1 thế giới tính theo sức mua ngang giá. Bắc Kinh cũng đang tiến hành việc xây dựng quân đội không nhỏ (hàm ý là đổ một lượng tiền lớn vào để xây dựng quân đội ấy – chú thích của người dịch). Cũng như các đại cường quốc đang nổi lên khác trong lịch sử – đặc biệt là Hoa Kỳ ở cuối thế kỷ 19 – Trung Quốc đang tìm cách nổi lên như một cường quốc chi phối trong khu vực của họ.

Nga đang giúp thúc đẩy sự đi lên của Trung Quốc. Nếu Hoa Kỳ và Châu Âu không cải thiện mối quan hệ đối thủ của mình với Nga, thì Trung Quốc sẽ ở trong một vị thế để chống lại Hoa Kỳ thậm chí còn sớm hơn nữa.

Nền kinh tế của Nga đang co lại vì giá dầu giảm mạnh và các biện pháp trừng phạt của phương Tây. Ngân hàng Thế giới (WB) hiện đang dự báo rằng tổng sản phẩm quốc nội của Nga sẽ giảm 2,9% trong năm 2015. Và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu ước tính rằng nền kinh tế của Nga sẽ thu hẹp lại khoảng gần 5% trong năm nay.

Trong một nỗ lực tuyệt vọng để đẩy lùi thảm họa kinh tế, Nga đang hướng sang Châu Á để bán những tài nguyên thiên nhiên của họ, để có được các khoản cho vay và tạo dựng các mối quan hệ quân sự mới.

Ví dụ như, vào tháng 5/2014, Moscow và Bắc Kinh đã ký một thỏa thuận khí đốt trị giá 400 tỷ USD. Vào tháng 11/2014, một thỏa thuận khung nữa cho việc cung cấp khí đốt cho Trung Quốc cũng đã được ký. Vào tháng 9/2014, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ lúc đó là Chuck Hagel đã chỉ ra rằng Trung Quốc và Nga đang cùng nhau phát triển những hệ thống vũ khí mới. Trao đổi thương mại của Nga với Trung Quốc theo dự đoán sẽ tăng lên đến 100 tỷ USD trong năm nay từ 90 tỷ USD trong năm 2014.

Giao kèo mua bán bằng mọi giá

Logic kép của việc nối lại mối quan hệ hữu nghị này thật đơn giản: Trung Quốc cần tài nguyên và Nga thì có những thứ đó. Nga cần thị trường, đầu tư nước ngoài và tiền và Trung Quốc lại có những thứ này.

Những lợi ích địa chính trị cũng trùng hợp nhau. Trung Quốc không muốn biển Hoa Nam (Việt Nam gọi là Biển Đông – chú thích của người dịch) bị người Mỹ chi phối. Nga không muốn phương Tây – Mỹ và Châu Âu – thâm nhập vào cái mà Moscow coi là “tầm ảnh hưởng của mình”. Nói ngắn gọn là, Nga và Trung Quốc không muốn một thế giới do Mỹ chi phối. Điều đó đã đủ rõ rồi.

Xem thêm: Nga tuyên bố sở hữu các bức ảnh cho thấy Mỹ có liên quan đến vụ khủng bố ngày 11/9

Đồng thời, Trung Quốc và Nga lại là các đối thủ về địa chính trị. Thực sự là đối với Nga, những mối quan hệ với Trung Quốc của nước này là một giao kèo mua bán bằng mọi giá.

Trong ngắn hạn, Nga được lợi bằng cách bán dầu, khí đốt và các tài nguyên thiên nhiên khác cho Trung Quốc. Tuy nhiên, dài hạn hơn, hậu quả là sẽ củng cố hơn nữa sự nổi lên của một Trung Quốc vốn có vẻ như là có số phận trở thành một đối thủ cạnh tranh dài hạn của Nga. Moscow đang giúp Trung Quốc tăng trưởng về mặt kinh tế và trở nên hùng mạnh hơn ngay cả khi bản thân Nga đang trở nên yếu đi.

Chính trị thực tế

Các nhà lãnh đạo Châu Âu đang được cảnh báo một cách đúng đắn về tình hình ở Ukraine. Những con số thương vong đang tăng lên và nền kinh tế của Ukraine đang bên bờ sụp đổ. Cần tìm ra một giải pháp cho cuộc khủng hoảng này.

Có rất nhiều thảo luận, đặc biệt là ở Washington, về “không gian hậu Xô-viết” – những nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ (như Ukraine) đã giành được độc lập sau sự sụp đổ của Liên Xô. Những nhà làm chính sách của Mỹ và Châu Âu cần phải nhớ rằng không gian hậu Xô-viết cũng là không gian tiền Xô-viết – đế chế của Sa hoàng Nga. Nga vẫn tự coi mình là cường quốc chi phối trong một khu vực trong đó lịch sử và văn hóa đã cho nước này những quyền lợi đặc biệt. Trong khi vẽ lại bản đồ Châu Âu, như Phó Tổng thống Mỹ Biden nói, là không thể chấp nhận được, thì đó vẫn là một thực tế mà sẽ rất khó lật ngược trở lại.

Bất chấp những lời lên án có thể hiểu được về những bước đi của Nga, việc đàm phán với Moscow nên được tiếp tục.

Trong tương lai xa hơn, Hoa Kỳ cần phải suy nghĩ về việc làm thế nào để làm một đại cường quốc tam giác. Hầu hết những bộ óc chiến lược của Mỹ đều đồng ý rằng chính Trung Quốc chứ không phải Nga mới là nước tạo thành thử thách địa chính trị lớn nhất trong thế kỷ 21 đối với Mỹ. Chiến lược 101 sau đó có thể bức chế rằng Nga sẽ là một đối trọng với nước Trung Quốc đang nổi lên.

Nhưng hiện nay chính sách của Mỹ và Châu Âu đang đẩy Nga vào vòng tay của Trung Quốc. Chúng tôi lập luận rằng đây là một sai lầm về địa chính trị. Nếu như sự rạn nứt Mỹ-Nga không được chữa lành, thì chính Trung Quốc sẽ là bên thắng cuộc.

Gabriela Marin ThorntonAlexey Ilin

Gabriela Marin Thornton là phó giáo sư giảng dạy về quan hệ quốc tế tại trường Đại học Texas A&M. Alexey Ilin là một học giả được học bổng Fulbright và là sinh viên sau đại học tại Trường Chính quyền và Dịch vụ Công mang tên Bush (Bush School of Government & Public Service) thuộc Đại học Texas A&M. Bài viết này đã được đăng trước tại trang TheConversation.com.

Những quan điểm được trình bày trong bài viết là ý kiến của riêng tác giả và không nhất định phản ánh những quan điểm của Thời báo Đại Kỷ Nguyên.

Biên dịch: Chân Thành; Biên tập: Phan A