Chuyên gia cho biết bộ máy an ninh Trung Quốc chịu ảnh hưởng lớn từ phe chính trị đối lập với Chủ tịch Tập Cận Bình.

Trong những tuần gần đây, nhiều quan chức cấp cao trong bộ máy an ninh của chính quyền Trung Quốc đã được sắp xếp lại, hoặc bất ngờ bị bãi nhiệm khỏi chức vụ của mình. Đáng chú ý nhất, tất cả các lãnh đạo an ninh cấp tỉnh nhậm chức cùng thời với ông Tập Cận Bình vào năm 2012, đều đã bị thay thế.

Các nhà phân tích chính trị Trung Quốc nhận thấy ông Tập đang tạo nên tiến triển trong việc sắp xếp lại bộ máy an ninh vốn không tuân lệnh ông.

‘Thế lực ngầm’

Rất khó đoán diễn biến trong nền chính trị Trung Quốc vì giới lãnh đạo nước này thường không thể hiện hành động rõ ràng. Việc nắm bắt về thời kỳ của ông Tập còn khó hơn nữa vì phản ứng của bộ máy chính quyền Trung Quốc có lúc lại mâu thuẫn với những gì ông Tập nói.

Một ví dụ nổi bật gần đây là “Sự cố Lôi Dương (Lei Yang)”. Đầu tháng 5, năm sĩ quan công an Bắc Kinh đã bắt giữ sai trái nhà nghiên cứu môi trường trẻ tuổi Lôi Dương. Công an đánh đập anh Lôi, và anh đã chết trong khi bị giam giữ.

Vụ việc đã gây nên sự bất bình to lớn trong công chúng. Ông Tập đã công khai yêu cầu xử lý vụ án một cách “công bằng và ngay tức khắc”.

Tuy nhiên, theo kết luận của cuộc điều tra, viện kiểm sát Bắc Kinh đã tuyên bố 5 sĩ quan công an vô tội.

Có ý kiến cho rằng nếu ông Tập có quyền kiểm soát tuyệt đối trong ngành an ninh, việc cảnh sát không bị xử lý phải chăng là vì ông Tập không thành thực với lời nói của mình. Tuy nhiên, ý kiến này có thể không còn đúng nếu xét đến khả năng ông Tập có ít quyền lực hơn nhiều so với danh nghĩa, và thậm chí không phải là người hoàn toàn kiểm soát Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trong một thời gian dài, ông Tập đã và đang chiến đấu, giành quyền kiểm soát chính quyền Trung Quốc từ phe chính trị của cựu lãnh đạo Đảng Giang Trạch Dân. Phe của ông Giang đã cắm rễ sâu bên trong chính quyền Trung Quốc trong suốt hai thập kỷ trước khi ông Tập nhậm chức, đặc biệt trong bộ máy an ninh nội địa, quân đội và tuyên truyền.

Với ảnh hưởng của phe Giang, ông Tập đã gặp phải sự kháng cự rất lớn bất cứ khi nào ông cố gắng cải cách các cơ quan quan trọng của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là bộ máy an ninh.

Thanh lọc bộ máy an ninh

Vào ngày 2/6, một trang web chính thức ở Cát Lâm, một tỉnh ở đông bắc Trung Quốc, đã thông báo rằng ông Jiang Zhiying đã thay thế ông Jin Zhenji làm Bí thư Ủy ban Chính trị Pháp luật của tỉnh. Ủy ban Chính trị Pháp luật là cơ quan quyền lực của Đảng, giám sát các cơ quan thực thi pháp luật của chính quyền, bao gồm tòa án, công an, và công an vũ trang, cũng như các nhà tù và các trại tạm giam.

Sự thay đổi lãnh đạo an ninh ở Cát Lâm đồng nghĩa với việc tất cả các lãnh đạo của Ủy ban tại 31 tỉnh và khu vực của Trung Quốc, những người đã nhậm chức cùng với ông Tập Cận Bình vào năm 2012, đều đã bị thay thế. Chỉ riêng trong nửa đầu năm nay, đã có 11 trường hợp thay thế.

Vào ngày 9/6, ông Trần Chí Mẫn, Thứ trưởng Bộ Công an đã bị “loại khỏi chức vụ”. Vài ngày sau đó, ông Hà Đĩnh (He Ting), giám đốc công an thành phố Trùng Khánh đã bất ngờ bị sa thải.

Vào ngày 15/6, Tài Tân (Caixin), một tạp chí tài chính nổi tiếng của Trung Quốc, đưa tin rằng 14 sĩ quan cao cấp thuộc Lực lượng Cảnh sát Vũ trang tại 12 tỉnh và khu vực, đã bị thay thế trong vòng 6 ngày của tháng 6.

Cũng có một số thay đổi ở cấp lãnh đạo cao nhất ngành công an và cảnh sát vũ trang kể từ năm 2012.

Các nhà phân tích nói rằng ông Tập Cận Bình đang cố giành lại quyền kiểm soát bộ máy an ninh với những thay đổi nhân sự gần đây.

Ông Thạch Tàng Sơn (Shi Cangshan), nhà phân tích độc lập về các vấn đề của Trung Quốc ở Washington, D.C cho biết: “Ủy ban Chính trị Pháp luật cần phải trải qua một sự thanh lọc đáng kể vì nó đã có một thời gian dài nằm dưới sự lãnh đạo của ông La Cán và ông Chu Vĩnh Khang, hai thành viên chủ chốt của phe Giang Trạch Dân”.

Ông Thạch nói thêm: “Dưới quyền của ông Chu và các bí thư Ủy ban Chính trị Pháp luật cấp tỉnh, Ủy ban này đã rất vô độ trong việc giải quyết các công việc của mình. Có nhiều vụ án oan sai, đàn áp các nhà hoạt động và dân thường. Ông Chu và những kẻ khác cũng rất tham nhũng, họ đã cố gắng gây ảnh hưởng đến tầng lớp chính trị cấp cao của Trung Quốc”.

Ông Chu Vĩnh Khang từng giữ chức Bộ trưởng Công an từ năm 2002-2007, sau đó là Bí thư Ủy ban Chính trị Pháp luật từ năm 2007-2012. Trong nhiệm kỳ Bí thư của ông Chu, Ủy ban Chính trị Pháp Luật đã nhận được khoản ngân sách nhiều hơn so với quân đội, và thường xuyên đàn áp những người bất đồng chính kiến, các dân tộc thiểu số và những người tập Pháp Luân Công, môn tu luyện được ưa chuộng tại nhiều nước nhưng bị bức hại ở Trung Quốc từ năm 1999.

Ông Chu và ông Bạc Hy Lai, cựu ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư tỉnh ủy của Trùng Khánh, là các quan chức đã bị thanh trừng mà ông Tập buộc tội có âm mưu đảo chính chống lại ông. Vào năm 2015, ông Chu đã bị kết án chung thân với tội lạm dụng chức vụ và nhận hối lộ hàng chục triệu Đô la Mỹ.

Ông Thạch Tàng Sơn, nhà phân tích Trung Quốc nói rằng ông Tập Cận Bình phải cải tổ bộ máy an ninh vì nó là nguyên nhân gốc rễ của nhiều vấn đề xã hội ở Trung Quốc hiện nay.

‘Bước đầu tiên’

Tuy nhiên, những thay đổi nhân sự có ảnh hưởng sâu rộng gần đây của ông Tập “chỉ là bước đầu tiên” trong một quá trình phức tạp và kéo dài, ông Thạch cho biết. “Cải cách bộ máy an ninh không giống như cải cách quân đội, nơi có hệ thống tương đối khép kín, nơi những thay đổi về nhân sự có ảnh hưởng rất nhỏ đến xã hội”.

Ông Don Tse, một chuyên gia về Trung Quốc tại công ty nguyên cứu China Decoding, đồng tình với đánh giá của ông Thạch. “Chính quyền sẽ gặp rắc rối nếu việc cải tổ bộ máy an ninh quá mạnh mẽ, nhất là trong bối cảnh những căng thẳng giữa các quan chức và người dân đã đạt đến đỉnh điểm do kết quả của các vấn đề tích tụ từ thời đại của ông Giang Trạch Dân”.

Vì có nhiều quan chức an ninh trung thành với ông Chu Vĩnh Khang và phe Giang Trạch Dân, ông Tập đã phá vỡ quy tắc đề bạt các giám đốc công an tỉnh lên người đứng đầu các Ủy ban Chính trị Pháp luật cấp tỉnh. Thay vào đó, ông Tập chọn người đứng đầu các ủy ban này từ bên ngoài bộ máy an ninh và pháp luật.

Tuy nhiên, từ năm 2015, 8 giám đốc công an đã trở thành người đứng đầu Ủy ban Chính trị Pháp luật cấp tỉnh. Ông Tse giải thích rằng đó là vì “nhiều quan chức địa phương đang không tuân theo ông Tập Cận Bình”.

Ông Tse ước tính hiện có khoảng 70% các lãnh đạo Ủy ban Chính trị Pháp luật cấp tỉnh có liên quan hoặc là thành viên của phe phái ông Giang.

Ông Don Tse dự đoán rằng trước Đại hội Đảng lần thứ 19 vào gần cuối năm nay, ông Tập sẽ thay thế 2 quan chức cấp cao trong Bộ Công an, đó là Bộ trưởng Quách Thanh Côn (Guo Shengkun) và Thứ trưởng Phó Chánh Hoa (Fu Zhenghua). Được biết, cả hai đều là thành viên của phe Giang.

Larry Ong, Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh

Phạm Duy tổng hợp

Xem thêm:

Cuộc chiến quyền lực tại Trung Quốc sẽ ra sao vào năm 2017?
Ông Tập Cận Bình đang xử lý các đối tượng đàn áp Pháp Luân Công?

Từ Khóa: Thể Loại: Hồ sơ Thế giới