Tóm tắt bài viết

  • Đánh cắp công nghệ quân sự từ các quốc gia khác dường như đã trở thành chiến lược quốc gia quan trọng của Trung Quốc.
  • Các văn bản chính thức của chính quyền Trung Quốc đã vạch rõ kế hoạch đánh cắp công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, thông qua chiến lược "giành lấy" công nghệ nhạy cảm từ nước ngoài.
  • Bài viết với Phần 1 dưới đây đề cập đến 2 trong 4 chiến lược “giành lấy công nghệ nhạy cảm” của chính quyền Trung Quốc. Đó là: Chiến lược hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước mua các công ty công nghệ cao có quy mô lớn; và chiến lược thu hút các công ty công nghệ cao đầu tư vào Trung Quốc.

Kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949, Trung Quốc đã liên tục đánh cắp công nghệ quân sự từ các nước khác. Hành động này trong những năm gần đây, dường như đã trở thành một chiến lược quốc gia, nhằm gia tăng sức mạnh quân sự, gây quan ngại sâu sắc trong cộng đồng quốc tế.

Vào tháng 1/2018, nhiều hãng truyền thông đưa tin rằng trong một đoạn video quảng cáo chính thức của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Hồng Đô, thuộc sở hữu của chính phủ Trung Quốc, một chiếc máy bay L-15 thực hiện chuyến bay thử nghiệm tại Cơ sở Kiểm nghiệm Máy bay Trung Quốc, đã mang theo ‘bom lượn’ tự dẫn mới, được chế tạo trong nước, lắp dưới cánh. Tên mô hình “TL-20 /CK-G” được viết trên quả bom này. Các quan sát viên nước ngoài ngay lập tức nhận ra những điểm tương đồng nổi bật giữa quả bom TL-20 của Trung Quốc với quả bom đường kính nhỏ thế hệ thứ 2 GBU-53/B của Không lực Hoa Kỳ, được triển khai gần đây.

Quay lại vào tháng 3/2017, chiếc máy bay chiến đấu J-20 của Không quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đã chính thức được sử dụng. Một vài năm trước đó, Trung Quốc và Mỹ đã từng “khẩu chiến” với nhau về việc liệu chiếc máy bay J-20 này có phải là một phiên bản “nhái” chiếc F-35 của Mỹ hay không, bởi vì hai mô hình này có nhiều điểm tương đồng với nhau.

Chiếc máy bay J-20 (trên) của Trung Quốc liệu có một phiên bản “nhái” chiếc F-35 (dưới) của Mỹ? (Ảnh: Getty)
Chiếc máy bay J-20 (trên) của Trung Quốc liệu có một phiên bản “nhái” chiếc F-35 (dưới) của Mỹ? (Ảnh: Getty)

Vào năm 2014, một công dân Trung Quốc đã phải nhận tội, có âm mưu cùng với những gián điệp Trung Quốc khác, ăn cắp thông tin thiết kế và công nghệ sản xuất máy bay chiến đấu F-35 và các máy bay chiến đấu khác của Mỹ.

Các quan sát viên nước ngoài nhận thấy rằng ngay khi thiết bị trên không không người lái của Mỹ (UAV), thường được gọi là máy bay không người lái, được đưa vào chiến đấu, thì hải quân Trung Quốc cũng ngay lập tức công bố cho thế giới biết mô hình UAV của riêng họ, tại một triễn lãm hàng không vào năm 2006, mà không có ý định giấu giếm thực tế là mô hình này rất giống với chiếc máy bay không người lái của Mỹ. Trong những năm qua, các nước phương Tây đã ngày càng trở nên thận trọng hơn trước việc chính quyền Trung Quốc đánh cắp các công nghệ nhạy cảm, nhằm gia tăng sức mạnh quân sự.

Tài liệu chính thức chỉ rõ Kế hoạch đánh cắp công nghệ

Những ngành công nghệ cao như ‘trí tuệ nhân tạo’ đóng một vai trò quan trọng để phát triển quân sự. Công nghệ có khả năng sàng lọc thông tin tình báo, phát triển UAV và thiết bị mặt đất không người lái, sẽ thúc đẩy khả năng chiến đấu của các quân nhân. Trong nhiều năm qua, chính quyền Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tấn công trên quy mô lớn, để đánh cắp những công nghệ này.

Tháng 7 năm ngoái, Hội đồng Nhà nước Trung Quốc đã đưa ra một chỉ thị mang tên “Kế hoạch Phát triểnThế hệ Trí Tuệ Nhân Tạo Mới”, trong đó nêu rõ ‘Trí Tuệ Nhân Tạo’ (AI) đang trở thành một tiêu điểm mới trong cạnh tranh quốc tế. Cũng theo chỉ thị này, việc phát triển AI cần được xem xét ở “mức độ cao trong chiến lược quốc gia”, và Trung Quốc cần phải “khởi xướng” để “soạn thảo kế hoạch một cách có hệ thống”.

Chính quyền Trung Quốc cũng thừa nhận nước này đã tụt hậu so với các nước phát triển, thiếu những “thành tựu ban đầu” then chốt trong các lĩnh vực như: thuật toán gốc, thiết bị chính, vi mạch công nghệ cao và phần mềm. Trung Quốc cũng đang thiếu hụt nghiêm trọng các nhân sự tài năng trong lĩnh vực AI hàng đầu.

Để giải quyết vấn đề này, chính quyền Trung Quốc đã phác thảo các chiến lược “giành lấy” công nghệ nhạy cảm từ nước ngoài. Đó là:

  • Khuyến khích các doanh nghiệp AI trong nước “đi ra nước ngoài” và mua lại các công ty nước ngoài, đầu tư mua cổ phần và liên doanh với công ty nước ngoài, thành lập các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) ở nước ngoài;
  • Thu hút các công ty AI của nước ngoài và các viện nghiên cứu khoa học nước ngoài để thành lập các trung tâm R&D ở Trung Quốc;
  • Đưa ra các chính sách đặc biệt để thu hút tài năng AI cao cấp, chẳng hạn như “Kế hoạch Ngàn Tài Năng” để tuyển dụng các chuyên gia hàng đầu người Trung Quốc và người nước ngoài ở nước ngoài;
  • Hỗ trợ cho các công ty AI của Trung Quốc trong việc hợp tác với các trường đại học hàng đầu nước ngoài, viện nghiên cứu khoa học, và phòng thí nghiệm về AI.

Các nước phương Tây đã phát hiện rằng bốn chiến lược này đã tạo cơ hội cho Trung Quốc đánh cắp các công nghệ từ nước mình. Phần 1 này và Phần 2 tiếp theo sẽ thảo luận chi tiết về từng chiến lược.

Chiến lược 1: Chính quyền Trung Quốc hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước mua lại các công ty công nghệ cao, trên quy mô lớn

Chính quyền Trung Quốc ‘tận hưởng’ chiến thắng đầu tiên sau khi mua lại một công ty công nghệ cao của Anh vào năm 2008. Thương vụ này sau đó đã giúp chính quyền Trung Quốc tạo ra bước đột phá quan trọng để phát triển tàu sân bay của mình.

Tàu sân bay Liêu Ninh của Hải quân Trung Quốc (Ảnh: Getty Image)
Tàu sân bay Liêu Ninh của Hải quân Trung Quốc (Ảnh: Getty Images)

Trong nhiều năm, việc nghiên cứu để sản xuất một thế hệ mới những hệ thống điện từ phóng máy bay (EMALS) là điều quan tâm của cả Mỹ và Trung Quốc. Mỹ là nước đầu tiên thực hiện thành công, và đã đưa vào sử dụng trên tàu USS Gerald R. Ford, siêu tàu sân bay của Hải quân Mỹ.

Những thủy thủ Hải quân Mỹ trên tàu sân bay Mỹ Gerald R. Ford (CVN 78) tại cảng Newport News, ngày 8/4/2017. (Ảnh: Getty Images)
Những thủy thủ Hải quân Mỹ trên tàu sân bay Mỹ Gerald R. Ford (CVN 78) tại cảng Newport News, ngày 8/4/2017. (Ảnh: Getty Images)

Theo các phương tiện truyền thông Trung Quốc, năm ngoái, chiếc máy bay J-15 trên chiếc tàu sân bay chính của nước này, đã bắt đầu các chuyến bay thử nghiệm cho hệ thống phóng máy bay, sử dụng công nghệ EMALS. Một trong những thành phần chính để sản xuất EMALS là một chip bán dẫn được gọi là “Bán dẫn có cực điều khiển cách ly” (IGBT).

Máy bay tiêm kích J-15 của Trung Quốc trên sàn tàu sân bay Liêu Ninh trong các cuộc tập trận quân sự ở Biển Đông, vào ngày 2/1/2017. (Ảnh: Getty Images)
Máy bay tiêm kích J-15 của Trung Quốc trên sàn tàu sân bay Liêu Ninh trong các cuộc tập trận quân sự ở Biển Đông, vào ngày 2/1/2017. (Ảnh: Getty Images)

Ngày 19/11/2017, tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) đưa tin rằng chính quyền Trung Quốc có khả năng tạo ra một bước đột phá quan trọng, sau khi mua lại công ty Dynex Semiconductor của Anh, chuyên cung cấp công nghệ chế tạo chip IGBT.

Trong năm 2008, doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc CRRC Times Electric Co. tại thành phố Chu Châu, đã mua lại 75% cổ phần từ công Dynex Semiconductor. Điều này diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Một nguồn tin giấu tên từ chính phủ Anh hiện thời, nói với tờ ‘The Epoch Times’ rằng Thủ tướng Anh Gordon Brown khi đó, đã không ngăn cản vụ mua bán vì chính phủ của ông không xem thương vụ này là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia vào thời điểm đó.

Nhưng sau đó một năm, chính phủ Anh đã liệt kê các chip IGBT vào ‘Danh sách kiểm soát Xuất khẩu Chiến lược’, bao gồm những hàng hoá cần có giấy phép đặc biệt để xuất khẩu.

Nhiều nguồn tin từ các cơ quan truyền thông Trung Quốc cho thấy chính quyền Trung Quốc đã xây dựng một cơ sở sản xuất IGBT quy mô lớn tại thành phố Chu Châu, tỉnh Hồ Nam.

Trong một phiên điều trần của Hạ viện Mỹ với Ủy ban Đầu tư nước ngoài tổ chức vào ngày 9/1/2018, ông Dennis Blair, đồng chủ tịch Ủy ban về Vấn đề Đánh cắp Tài sản Sở hữu Trí tuệ của Mỹ (USCTAIP), một tổ chức độc lập, đã nói về các mối đe dọa hiện tại của Trung Quốc đối với công nghệ quân sự của Mỹ. Thay vì nhắm mục tiêu vào các công nghệ thứ cấp như trước đây, Trung Quốc đã chuyển sự chú ý sang các công nghệ hàng đầu tiên tiến nhất. Cách thức chính để đánh cắp công nghệ quân sự của Mỹ là thông qua đầu tư tại Mỹ hoặc thông qua các đồng minh của Mỹ.

Trong một bài xã luận được công bố trên tờ Thời báo Tài chính (Financial Times) vào ngày 15/8/2017, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross đã viết: “Trung Quốc tích cực tìm kiếm những công ty Mỹ, đang đóng vai trò tiên phong trong những công nghệ mà Trung Quốc thiếu. Sau đó, họ cẩn thận nhắm mục tiêu vào các công ty này để có được công nghệ chuyên sâu”.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross nói chuyện với nhân viên ở Washington, D.C. vào ngày 1/3/2017. (Ảnh: Getty Images)
Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross nói chuyện với nhân viên ở Washington, D.C. vào ngày 1/3/2017. (Ảnh: Getty Images)

Ông Ross cũng nói thêm rằng chính quyền Trung Quốc cũng để ý tới những công ty Mỹ mới thành lập (Start-up), với những “bước đột phá khoa học”, để đầu tư ‘đầy ý nghĩa’, không phải vì lợi nhuận, mà để có được những công nghệ mới, sau đó người Trung Quốc sẽ sử dụng cho mục đích khác”.

Trong một báo cáo công bố vào tháng 12/2016, Viện nghiên cứu Trung Quốc Mercator, một cơ quan nghiên cứu của Đức, lưu ý rằng hầu hết các công ty bán dẫn quy mô lớn của Mỹ, đều nhận được lời chào mời đầu tư từ các đối tác, đại diện cho chính quyền Trung Quốc.

Có một danh sách dài những bằng chứng về việc các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc mua lại các công ty nước ngoài, để phục vụ cho mưu đồ riêng của chính quyền Trung Quốc. Dưới đây là một vài ví dụ được tờ ‘The Epoch Times’ trích dẫn:

  • Trong 6 năm qua, Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), công ty mẹ của Tập đoàn Công nghiệp Máy bay Thành Đô, là công ty R&D, thiết kế và chế tạo máy bay J-20, đã mua lại nhiều công ty của Mỹ, chuyên sản xuất máy bay và các phụ tùng, linh kiện. Cụ thể, trong năm 2011, AVIC đã mua lại nhà máy chế tạo Máy bay ‘Cirrus Aircraft’ của Mỹ, thông qua một công ty con, cho phép AVIC tiến hành nghiên cứu và phát triển tại Phòng thí nghiệm quốc gia Oak Ridge nổi tiếng ở tiểu bang Tennessee, do Bộ Năng lượng Mỹ điều hành.
  • Vào đầu tháng 11/2016, công ty Canyon Bridge Capital Partners, một công ty do Trung Quốc hậu thuẫn, thông báo ý định mua lại công ty bán dẫn Lattice Semiconductor của Mỹ, với mức giá 1,3 tỷ USD. Được biết, nhà đầu tư duy nhất của của công ty Canyon Bridge là Công ty Quỹ Đầu tư Mạo hiểm Trung Quốc, có quan hệ mật thiết với chính quyền Trung Quốc. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã ngăn cản vụ mua bán này vào tháng 9/ 2017, theo khuyến nghị của các quan chức quốc phòng Mỹ, cho rằng thỏa thuận này có thể là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ.
  • Ngay sau khi thỏa thuận trên thất bại, công ty Canyon Bridge thông báo sẽ mua lại Imagination Technologies, một công ty công nghệ cao của Anh, chuyên thiết kế vi mạch xử lý. Đáng tiếc, thỏa thuận này đã được tòa án Anh thông qua vào tháng 11/2017.

Chiến lược 2: Thu hút các công ty công nghệ cao đầu tư vào Trung Quốc

Trong cùng một bài xã luận của tờ Thời báo Tài chính, ông Ross đã chỉ trích chính quyền Bắc Kinh ép buộc các công ty Mỹ hoạt động ở Trung Quốc, phải chuyển giao công nghệ độc quyền để đổi lấy việc tiếp cận thị trường Trung Quốc. Các công ty Mỹ thường buộc phải liên doanh với các công ty trong nước, bị hạn chế quyền sở hữu 50% hoặc ít hơn; và bị yêu cầu chuyển giao công nghệ của họ “như là một phần của các hợp đồng mua bán sản phẩm”, ông Ross lên án.

Trong số đó, nhiều công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ. Vào tháng 2/2017, nhà chế tạo vi mạch xử lý GlobalFoundries ở tiểu bang California đã công bố một dự án trị giá 10 tỷ USD, để xây dựng nhà máy sản xuất vi mạch ở thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc.

Vào tháng 8/2017, tờ New York Times đưa tin rằng chính quyền tỉnh Quý Châu sẽ cấp đất và tài trợ cho việc thành lập một công ty liên doanh với nhà sản xuất vi mạch  Qualcomm của Mỹ, với tên gọi là Huaxintong Semiconductor.

Đổi lại, công ty Qualcomm sẽ cung cấp công nghệ, 140 triệu USD tài trợ ban đầu, và đồng ý chuyển giao công nghệ cao của mình cho đối tác Trung Quốc.

Giám đốc điều hành Qualcomm Steve Mollenkopf tham dự một cuộc họp báo ở Bắc Kinh, Trung Quốc vào ngày 24/7/2014. (Ảnh: Getty Images)
Giám đốc điều hành Qualcomm Steve Mollenkopf tham dự một cuộc họp báo ở Bắc Kinh, Trung Quốc vào ngày 24/7/2014. (Ảnh: Getty Images)

Theo tờ New York Times, chính quyền Trung Quốc đã thông báo kế hoạch, chi khoảng 100 tỷ USD, để đưa các nhà máy sản xuất vi mạch xử lý và các cơ sở nghiên cứu sang Trung Quốc.

Bằng việc chuyển giao công nghệ độc quyền, các công ty Mỹ có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh, và chuyển giao những phát minh tiên tiến mà Mỹ có thể áp dụng trong quân sự.

Việc bị đánh cắp quyền sở hữu trí tuệ (IP), trong đó Trung Quốc là nước vi phạm lớn nhất, dẫn đến tổn thất tài chính to lớn cho nền kinh tế Mỹ. Theo Ủy ban về Quyền sở hữu trí tuệ (IP Commission), là một nhóm chuyên gia độc lập điều tra tội phạm ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ của Mỹ, thì thủ đoạn đánh cắp thương mại này của chính quyền Trung Quốc đã gây tổn thất cho nước Mỹ từ 180 đến 540 tỷ USD mỗi năm.

Theo tờ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản, Mỹ gần đây đã bắt đầu có hành động chống lại. Tổng thống Trump đã ký một chỉ thị, cho phép các đại diện thương mại điều tra về việc Trung Quốc đánh cắp quyền sở hữu trí tuệ, trong khi Mỹ, EU và Nhật Bản lên kế hoạch nộp đơn kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về các chính sách ép buộc chuyển giao công nghệ và các chính sách khác của Trung Quốc, mà họ coi là không công bằng với doanh nghiệp nước ngoài.

Tâm Minh