Quảng trường Thiên An Môn nằm ở trung tâm của Bắc Kinh, thủ đô của Trung Quốc. Thiên An Môn có nghĩa là “cổng trời bình yên”.

Nhưng thực tế không như vậy, vào năm 1989, sau nhiều ngày các học sinh, sinh viên và người dân tiếp tục trụ lại Quảng trường Thiên An Môn kiên trì biểu tình ôn hòa đòi chính quyền đáp ứng các quyền cơ bản của con người, quân đội Trung Quốc đã được lệnh tiến vào Thiên An Môn ngày 4/6 và tấn công những người biểu tình, gây ra cuộc đàn áp đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại hiện đại. Số người chết ước tính từ vài trăm đến hàng chục ngàn.

Chính quyền đã bắt giữ hàng chục ngàn đến hàng trăm ngàn người trên khắp đất nước. Một số bị bắt vào ban ngày khi họ đi bộ trên đường; những người khác đã bị bắt vào ban đêm.

Dưới đây là những dấu mốc đáng lưu ý liên quan tới sự kiện đàn áp ở Thiên An Môn năm 1989.

Ngày 15/4/1989 – Ông Hồ Diệu Bang, cựu Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, qua đời. Ông Hồ Diệu Bang được biết tới như một nhà cải cách nổi bật, khi còn nắm giữ các vị trí lãnh đạo ông luôn là người tiên phong thực hiện các kế hoạch đổi mới kinh tế và chính trị theo xu hướng dân chủ, vì vậy ông nhận được sự yêu mến đặc biệt của người dân và giới trí thức cấp tiến. Tuy nhiên ông lại không được nhóm lãnh đạo bảo thủ ủng hộ, ông đã bị buộc phải từ chức Tổng bí thư vào ngày 16/1/1987 vì có cái nhìn “thông cảm” đối với giới trí thức mang tư tưởng tự do.

Những người yêu mến dân chủ và ủng hộ ông Hồ Diệu Bang đã rất bất bình khi nhà cầm quyền Trung Quốc không tổ chức lễ tang cho ông theo nghi thức quốc tang. Họ đã bảy tỏ rõ thái độ của mình ngay trong lễ tang và trong khi đưa tiễn ông trên đường phố Bắc Kinh. Có thể nói cách đối xử và hành vi coi thường của chính quyền đối với sự ra đi của một nhà cải cách lớn như ông Hồ Diệu Bang là giọt nước làm tràn ly, dẫn tới cuộc biểu tình ở Thiên An Môn của những người dân đã phải kìm nén sự bức xúc khi phải chịu đựng quá lâu trong một môi trường chính trị hà khắc.

Người dân đã bày tỏ thái độ bức xúc của mình với chính quyền Trung Quốc ngay trong lễ tang ông Hồ Diệu Bang. (Ảnh: Quora)

Ngày 18/4/1989 – Hàng ngàn sinh viên tham gia tang lễ ông Hồ Diệu Bang diễu hành qua các đường phố, và tiến đến Quảng trường Thiên An Môn để kêu gọi một chính phủ dân chủ hơn. Trong những tuần sau đó, họ đã ở lại quảng trường để yêu cầu nhà cầm quyền Trung Quốc đáp ứng các quyền tự do cơ bản.

Người biểu tình chỉ mong muốn được chính quyền Trung Quốc đáp ứng các quyền tự do cơ bản của con người. (Ảnh: The Truthseeker)

Ngày 13/5/1989 – Hơn 100 sinh viên bắt đầu tuyệt thực tại Quảng trường Thiên An Môn. Con số tăng lên vài nghìn trong những ngày sau đó.

Ngày 19/5/1989 – Số người tham gia cuộc biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn đã lên tới khoảng 1,2 triệu người. Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Triệu Tử Dương xuất hiện tại Thiên An Môn và thuyết phục người biểu tình trở về nhà.

Ông Triệu Tử Dương đang cố gắng thuyết phục người biểu tình trở về nhà. Ông đưa ra lời xin lỗi người biểu tình. Sau đó ông bị cách chức và quản thúc tại gia cho tới khi qua đời. (Ảnh: ABC)

Ngày 19/5/989 – Thủ tướng Lý Bằng quyết định áp dụng các biện pháp cứng rắn đối với người biểu tình.

Ngày 1/6/1989 – Trung Quốc cấm các chương trình đưa tin trực tiếp của các nhà báo Mỹ tại Bắc Kinh. Ngoài ra các phóng viên đều bị cấm chụp ảnh hoặc quay phim đối với những gì diễn ra tại cuộc biểu tình.

Các phóng viên quốc tế đưa tin tại Quảng trường Thiên An Môn. (Ảnh: The Epoch Times)

Ngày 2/6/1989 – Có khoảng 100.000 người đã tham dự một buổi hòa nhạc tại Quảng trường Thiên An Môn. Ca sĩ Hou Dejian tham gia biểu diễn trong buổi hòa nhạc để ủng hộ người biểu tình.

Ngày 4/6/1989 – Vào khoảng 1 giờ sáng, quân đội Trung Quốc bất ngờ tiến vào Quảng trường Thiên An Môn. Trong ngày hôm đó, lực lượng vũ trang Trung Quốc đã bắn vào dân thường và học sinh, sinh viên nhằm kết thúc cuộc biểu tình. Số người chết chính thức chưa bao giờ được tiết lộ.

Số người chết trong sự kiện đàn áp Thiên An Môn chưa bao giờ được tiết lộ. (Ảnh: 64memo.com)

Ngày 5/6/1989 – Một thanh niên tay không tấc sắt dũng cảm đứng chặn một đoàn xe tăng đang tiến vào Thiên An Môn. Một nhà báo đã kịp ghi lại hình ảnh này, bức ảnh sau đó được giải thưởng báo chí của năm và trở thành biểu tượng cho sự kiện đàn áp đẫm máu ở Thiên An Môn.

Người thanh niên dũng cảm đứng chặn đoàn xe tăng. Số phận của anh sau hành động này hiện vẫn nằm trong bí ẩn. Nhiều người cho rằng anh đã bị chính quyền Trung Quốc thủ tiêu. (Ảnh: Charlie Cole)

Tháng 1/2001 – Hai học giả Trung Quốc cho xuất bản “Hồ sơ Thiên An Môn”. Hồ sơ bao gồm các tài liệu được cho là của chính quyền Trung Quốc, trong đó có biên bản của các cuộc họp, các chỉ thị và các ghi chép khác liên quan tới đàn áp Thiên An Môn. Chính phủ Trung Quốc đã lập tức bác bỏ những tài liệu này và cho rằng nó được ngụy tạo.

Tháng 2/2006 – Nhà báo Yu Dongyue được trả tự do sau 17 năm bị giam giữ. Anh đã bị bắt trong cuộc biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn vì ném sơn vào chân dung Mao Trạch Đông.

Ngày 4/6/2009 – Tại Hồng Kông hàng chục ngàn người đã tham gia lễ kỷ niệm 20 năm ngày đàn áp Thiên An Môn . Ở Bắc Kinh, các nhà báo bị cấm tới quảng trường, trong khi đó chính quyền Trung Quốc chặn các trang tin tức nước ngoài và Twitter.

Cứ vào tháng 4 hàng năm người dân Hồng Kông lại tổ chức các cuộc biểu tình hàng ngàn người phản đối đàn áp Thiên An Môn. (Ảnh: BBC/Wall Street Journal)

Tháng 4/2011 – Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc ở Quảng trường Thiên An Môn sau một thời gian sửa chữa đã mở cửa trở lại. Trong bảo tàng không trưng bày bất kỳ tài liệu hoặc mẫu vật nào liên quan tới cuộc biểu tình ở Thiên An Môn năm 1989.

Năm 2012 – Ông Wuer Kaixi, một trong những người tham gia tổ chức cuộc biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn, cố gắng trở về Trung Quốc bằng cách tiếp xúc với Đại sứ quán Trung Quốc ở Washington, tuy nhiên anh không được đón tiếp.

Ngày 3/6/2015 – Hai mươi sáu năm sau sự kiện Thiên An Môn, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa ra một tuyên bố kêu gọi trả tự do cho những người “bị bắt vì liên quan đến sự kiện Thiên An Môn”.

Ngày 15/10/2016 – Trung Quốc đã phóng thích ông Miao Deshun, tù nhân cuối cùng có liên quan tới sự kiện Thiên An Môn.

Quảng trường Thiên An Môn là nơi chính quyền Trung Quốc đã thực hiện hai cuộc đàn áp: Đàn áp những người yêu mến dân chủ, tự do (1989) và đàn áp những người tu luyện Pháp Luân Công yêu mến Chân – Thiện – Nhẫn (1999). (Ảnh: Independen/NTD)

Trí Dũng