Hiện đang có tranh cãi về nguồn vốn của Tập đoàn XIO ở Hồng Kông khi họ mua lại công ty J.D. Power trong năm 2016, Nhật báo Phố Wall đưa tin hôm 31/1.

Kế hoạch bán công ty định giá ô tô J.D.Power đã được 1 tháng kể từ lúc S & P Global giao bán, mà người ta không rõ công ty này được đồng ý bán cho ai?.

Sở hữu J.D Power là S & P Global, một công ty thông tin khổng lồ có trụ sở ở New York, đã gặp khó khăn trong kinh doanh trong những năm gần đây, với tăng trưởng chỉ ở mức 0,5%.

Hôm 19/5/2016, ông Jason Gibson, giám đốc điều hành của S & P Global viết thư cho bên mua, một tập đoàn có tên XIO được thành lập ở Hồng Kông. Khi đó, XIO đã lên kế hoạch thực hiện thỏa thuận mua lại J.D Power, thông qua một quỹ đầu tư cổ phần tư nhân ở nước ngoài.

Trong thư, ông Gibson viết: “Tôi muốn nêu lên một vấn đề với các ông, đang khiến cho nhóm chúng tôi ở đât có một số quan ngại”, và rằng ông không nhận được thông tin mà ông chờ đợi, về người sở hữu XIO, và về nguồn tiền mà XIO có được cho việc mua lại này.

Sau đó 4 tháng, XIO đã hoàn tất thỏa thuận, mua lại J.D Power với giá 1,1 tỷ USD.

Thỏa thuận này khiến cho một công ty Mỹ, vốn rất nổi tiếng vì tăng cường sự minh bạch, cung cấp thông tin chi tiết trong ngành ô tô và những ngành khác ở Mỹ, nay bị sở hữu bởi XIO, một công ty tư nhân với những tranh cãi bí ẩn về nguồn vốn của nó.

Hầu hết các nhân viên của XIO đều biết rất ít về nguồn vốn tài trợ của nó đến từ đâu trong khi một số công ty tư vấn cho XIO lại nhận được những sự giải thích khác nhau về nguồn vốn này.

Thỏa thuận mua lại J.D. Power đã được hoàn thành trong một làn sóng mua lại các công ty nước ngoài bởi các công ty tư nhân Trung Quốc, rất giàu tiền mặt. Trong số đó có một số công ty có cơ cấu sở hữu không rõ ràng trong đó các nhà băng và luật sư đều cho rằng nó rất mập mờ và rối rắm.

Tuy nhiên phát ngôn viên của XIO lại cho rằng họ đã cung cấp đầy đủ thông tin chi tiết về các nhà đầu tư của mình, cho tất cả các bên tham gia vào quá trình phê duyệt thỏa thuận mua lại theo theo qui định của luật pháp Mỹ.

Việc mua sắm tài sản nước ngoài của các công ty Trung Quốc, đã bùng nổ vào năm 2016, với mức kỷ lục 217 tỷ USD. Mặc dù chính phủ Trung Quốc đã cố gắng kiềm chế, nhưng các hoạt động mua lại vẫn tiếp diễn, với tốc độ chậm hơn.

XIO là một trong số những người mua mới mà các ngân hàng và luật sư phương Tây bắt đầu biết đến. Một năm sau khi được thành lập tại Hồng Kông, XIO đã mở văn phòng trụ sở chính tại tòa nhà chọc trời Shard ở London vào năm 2015.

Tòa nhà chọc trời Shard ở London, nơi XIO có trụ sở chính
Tòa nhà chọc trời Shard ở London, nơi XIO có trụ sở chính (Ảnh: Bloomberg)

Theo một tài liệu công khai của Bộ thương mại Trung Quốc, một công ty quản lý quỹ có trụ sở ở Thượng Hải, với tên gọi ‘Trung tâm Đầu tư Lý Hoằng Thượng Hải’ (Shanghai Li Hong) đã đầu tư hàng trăm triệu đô la từ Trung Quốc Đại lục vào một trong những vụ mua lại của XIO. Phát ngôn viên XIO cho biết XIO kiểm soát công ty Lý Hoằng Thượng Hải.

XIO đã nhanh chóng phát triển qui mô, thực hiện các giao dịch hàng tỷ đô la. Tuy nhiên, đã xảy ra tranh chấp về tài sản giữa những người điều hành của XIO và một tỷ phú Trung Quốc, trong một vụ kiện tại hai khu vực có quyền tài phán, với những chi tiết không được tiết lộ ra công chúng.

Ông Bruno Raschle, phó chủ tịch công ty đầu tư cổ phần cá nhân Schroder Adveq ở Zurich cho biết: “Quyền sở hữu sinh lợi của các công ty là rất khó biết được ở Trung Quốc. Bạn không bao giờ biết ai thực sự đang đứng sau một công ty. Đó là một cá nhân hay chính phủ? hoặc đôi khi chính phủ sử dụng các cá nhân hoặc lợi dụng các cá nhân”.

Các công ty mua lại của Trung Quốc, mà người ta đặt câu hỏi về sở hữu, bao gồm đại tập đoàn HNA. Tháng 11/2017, Ủy ban kiểm soát việc mua lại của Thụy Sỹ phát hiện rằng tập đoàn HNA đã mua một công ty cung cấp dịch vụ hàng không của Thụy Sĩ, với tên gọi ‘Gategroup’ vào năm 2016, trong đó HNA đã không thông báo về việc 2 chủ sở hữu của nó giữ cổ phần thay mặt cho những đồng sáng lập viên của HNA.

Ông Abel Halpern, nguyên chủ sỡ hữu của công ty đầu tư cổ phần tư nhân Mỹ TPG, người đang thành lập một công ty, cung cấp dịch vụ tư vấn cho các công ty Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài, cho biêt: “Nhiều công ty ở Trung Quốc tin tưởng sai lệnh rằng người ta có quyền giữ bí mật tuyệt đối”.

Theo ông Halpern: “Hành động như vậy có thể đặt một ‘vết đen’ lên nguồn vốn Trung Quốc, được coi như là một loại tài sản. Nếu người ta tin rằng vốn của Trung Quốc bị ‘nhơ bẩn’ bởi những cơ cấu bị cố ý làm cho không rõ ràng, thì nguồn vốn này sẽ bị coi là đáng ngờ và không đáng tin cậy”.

Ở Trung Quốc, việc truy nguyên nguồn gốc sở hữu của các công ty có thể phức tạp trước một thực tiễn được gọi là ‘quan hệ’. Nhờ vào việc ‘nuôi dưỡng’ những mối quan hệ mà người ta có được những thiên vị ‘không thành văn bản’. Các luật sư và ngân hàng quen thuộc với thực tiễn này cho rằng nó thường được sử dụng khi những người giàu có Trung Quốc mua tài sản quốc tế như là một cách để chuyển tiền ra nước ngoài mà không có ‘sự kiểm soát’ của chính phủ.

Do có nguy cơ dẫn đến rửa tiền và trốn thuế khi các công ty mua lại có sở hữu không rõ ràng, năm 2016 Vương quốc Anh đã công bố một sổ đăng ký công khai về sự sở hữu có quyền lợi của các công ty. Tháng 12/2017, các nước Liên minh châu Âu đã đồng ý tạo ra các cơ sở dữ liệu công khai, liệt kê những thông tin như thế này. Hạ viện Mỹ cũng đề xuất 3 dự luật, yêu cầu các công ty phải tiết lộ chủ sở hữu có quyền lợi của mình.

Theo một khảo sát năm 2016 do công ty kiểm toán Ernst & Young tiến hành, trong đó phỏng vấn 2.800 giám đốc điều hành tại 62 quốc gia. 90% trong số đó nói rằng điều quan trọng là phải biết chủ sở hữu cuối cùng của các công ty làm ăn kinhdoanh với mình, là ai.

Ông Gary Kalman, Giám đốc điều hành của Liên hiệp Minh bạch Doanh nghiệp và Trách nhiệm tài chính (FACT Coalition) cho rằng: “Nếu các công ty hợp pháp như J.D. Power là được mua lại bởi, hoặc tương tác với, các công ty ‘nặc danh’, nó sẽ mở ra ‘con đường’ dẫn đến gia tăng các nghĩa vụ mà chúng tôi không biết rõ”. FACT là một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Washington DC, thực hiện chiến dịch chống tham nhũng và trốn thuế.

Theo một nhân vật quen thuộc với qui trình ra quyết định của tập đoàn Goldman Sachs, họ không tư vấn cho XIO là do những quan ngại về cách thức mà XIO tài trợ cho các giao dịch. Tuy nhiên, phát ngôn viên của XIO lại nói rằng họ làm việc với “các ngân hàng đầu tư toàn cầu có uy tín nhất”, và chưa yêu cầu Goldman tư vấn về việc mua lại J.D. Power.

Cho rằng đây là thực tiễn phổ biến đối với các công ty đầu tư cổ phần cá nhân, không công khai tiết lộ ra các nhà đầu tư của mình, phát ngôn viên XIO lập luận: “Tôn trọng các thoả thuận không công khai và tính bảo mật của khách hàng, là một nguyên lý cơ bản trong các tiêu chuẩn quốc tế, được chấp nhận bởi ‘các công ty đầu tư thay thế’ hàng đầu trên thế giới”. Phát biểu trước những chỉ trích về các công ty nặc danh, phát ngôn viên XIO nói thêm: “Các quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân đã có những đóng góp không thể phủ nhận đối với nền kinh tế toàn cầu”.

Khi XIO tìm cách mua lại J.D. Power vào đầu năm 2016, họ đã vấp phải sự cạnh tranh từ các công ty nổi tiếng hơn.Theo những người tham gia vào quá trình mua lại, XIO đã phải đối mặt với áp lực, thuyết phục chủ sở hữu S & P Global rằng XIO là nhà thầu đáng tin cậy trong việc mua lại J.D. Power.

Chủ tịch Athene Li và Giám đốc điều hành Joseph Pacini của XIO đã tuyển mộ ông Thomas Borer, cựu nhân viên ngoại giao Thụy Sĩ có nhiều mối quan hệ. Để đảm bảo cho XIO trước S & P Global, ông Borer đã giới thiệu XIO với ông John Negroponte, người đã từng làm việc cho S & P Global, dưới tên gọi McGraw-Hill.

Ông Negroponte cũng đã từng là giám đốc tình báo quốc gia của Mỹ dưới thời tổng thống George W. Bush. Tuy nhiên, ông Borer, ông Negroponte và S & P Global đã từ chối đưa ra bình luận về thông tin này.

Tháng 4/2016, S & P Global tuyên bố đồng ý bán J.D. Power cho XIO, “một công ty đầu tư thay thế toàn cầu”. XIO thực hiện việc mua lại bằng cách sử dụng một quỹ đầu tư, có trụ sở chính tại Quần đảo Cayman, là nơi không yêu cầu các công ty phải công khai tiết lộ các nhà đầu tư của mình.

Theo những email mà Tạp chí Phố Wall có được, tháng sau đó, ông Gibson của S & P Global đã hỏi XIO về cơ cấu sở hữu và những chi tiết nguồn vốn của XIO, bởi vì bên bán chuẩn bị tìm kiếm sự phê chuẩn của chính phủ Mỹ, đối với giao dịch. Một người điều hành của XIO trả lời rằng ông Gibson có thể có được thông tin từ cố vấn pháp lý của XIO là công ty luật Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom LLP có trụ sở tại New York.

Ông Gibson viết lại rằng ông đã nhận được một email từ công ty Skadden, nhưng “phần mà họ không chia sẻ, là những thông tin về tài chính và sở hữu còn thiếu”. “Chúng tôi sẽ không ngăn cản việc nộp hồ sơ về vấn đề này, nhưng vì đó là một hồ sơ chung, chúng tôi hy vọng có thể xem xét”, ông Gibson yêu cầu.

Trong nội bộ XIO, bức email đó đã được chuyển đến trường phòng pháp chế, người đã gửi email đến các đồng nghiệp, nói rằng “không rõ tại sao MG đã không chia sẻ những điều này với nhóm, nhưng bây giờ lại nhắc nhở”. MG là ông Michael Gisser, là giám đốc của Skadden tại Châu Á, cố vấn cho các nhà sáng lập XIO. Tuy nhiên, ông Gisser nói rằng ông đã không còn làm việc cho Skadden, và từ chối bình luận. Công ty Skadden cũng từ chối bình luận.

Không bình luận gì về những email qua lại, phát ngôn viên XIO ‘biện bạch’: “Trong bối cảnh mua lại J.D. Power, tất cả các bên (bao gồm các công ty luật, các cố vấn và cơ quan chính phủ), những người tham gia vào quá trình phê chuẩn theo luật pháp của Mỹ, đã được cung cấp đầy đủ chi tiết về cấu trúc đa dạng của các nhà đầu tư tổ chức của tập đoàn XIO”.

Không thảo luận về email của ông Gibson, phát ngôn viên David Guarino của S & P Global cho hay S & P Global “cảm thấy yên tâm rằng mức độ thẩm tra [pháp lý, thương mại và tài chính] mà chúng tôi thực hiện liên quan đến việc bán J.D. Power của chúng tôi cho tập đoàn XIO, là hợp lý”.

Vào tháng 6/2016, khi XIO làm việc để có được sự chấp thuận của chính phủ Mỹ đối với giao dịch mua lại, trưởng phòng pháp chế của họ đã thôi việc, một phần bởi vì bà không tin rằng có đủ thông tin về các nhà đầu tư của XIO, để có thể thực hiện công việc của mình một cách chuẩn xác.

Về vấn đề này, phát ngôn viên của XIO ‘giải thích’ rằng trưởng phòng pháp chế đã rời khỏi công ty để theo học thạc sĩ về quản trị kinh doanh, và tiếp tục ‘ủng hộ’ XIO.

Phát ngôn viên của XIO cho biết thu nhập của nhân viên XIO là “thấp hơn mức trung bình”. Theo ông, trong nội bộ XIO, chỉ có bốn thành viên sáng lập là biết ai là nhà đầu tư; không có nhân viên cũ và nhân viên hiện tại nào biết về họ. Ông nói: “Về pháp lý, XIO bị ràng buộc bởi luật bảo mật của Cayman” là không được tiết lộ các nhà đầu tư, nếu không có sự cho phép của họ. Theo ông, điều này là bình thường đối với các quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, có trụ sở trên hòn đảo Caribbean, nơi “nhiều công ty đầu tư cổ phần tư nhân có trụ sở chính”.

Chín nhân viên trước đây của XIO nói rằng họ hoài nghi XIO có nguồn vốn, được huy động từ nhiều tổ chức riêng biệt, như cách mà họ đã được giải thích khi gia nhập XIO. Các nhân viên cũ, bao gồm ít nhất 3 người đã tham gia giao dịch mua lại J.D. Power, nói rằng XIO hay giấu giếm về các nhà đầu tư của mình, nhiều hơn nhiều so với các công ty khác mà họ đã từng làm việc trước đó.

Mặt khác, các nhân viên của XIO có vẻ như đưa ra những giải thích khác nhau về những người cấp vốn cho giao dịch của họ. Ví dụ như, trong một lần gặp gỡ với nhân viên của XIO để trao đổi về việc xếp hạng nợ sau khi giao dịch được công bố, ông Edmond DeForest, giám đốc tín dụng của hãng xếp hạng tín nhiệm Moody, đã được nói rằng các nhà đầu tư của XIO là người Trung Quốc.

Tuy nhiên, vài tuần sau đó, ông Anthony Passalaqua, một kế toán của công ty kiểm toán Deloitte lại nhận được một câu trả lời khác biệt, khi ông đề cập đến “các nhà đầu tư cư dân Trung Quốc” của XIO trong một email gửi đến XIO. Ông Carsten Geyer, thành viên sở hữu XIO trả lời: “Có thể có sự hiểu sai. Các nhà đầu tư vào XIO, không phải phần lớn là người Trung Quốc”.

Đến mùa hè năm 2016, XIO liên hệ với các công ty tài chính, để hỏi xem họ có đầu tư vào J.D. Power hay không. Ngày 8/8/2016, giám đốc điều hành Pacini gửi email đến quỹ đầu tư hưu trí ‘Hermes Investment Management’ của Anh, về “cơ hội cùng đầu tư vào J.D Power’, nói rằng các nhà đầu tư có thể kiếm được gấp 2,9 lần tiền của họ nếu bán lại trong vòng 3 năm.

Quỹ Hermes quan tâm, nhưng quyết định không đầu tư, một phần bởi vì họ không thể cảm thấy thoải mái với việc thiếu thông tin về XIO, theo một nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết.

Theo những người biết về giao dịch mua lại, công ty BlackRock, nhà quản lý tài sản lớn nhất thế giới, nơi ông Pacini đã làm việc trước đây, đã cùng đầu tư với XIO trong việc mua lại J.D. Power. Theo một trưởng phòng đầu tư tại một hãng bảo hiểm, Tập đoàn Bảo hiểm Nhân thọ Trung Quốc có trụ sở tại Bắc Kinh, cũng cùng đầu tư.

Thỏa thuận mua lại J.D. Power đã được Uỷ ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ phê chuẩn. XIO cho biết cuộc đánh giá của cơ quan này đã kết thúc trong 30 ngày. Tuy nhiên Ủy ban từ chối bình luận.

XIO đã hoàn thành việc mua lại vào ngày 7/9/2016, nhưng bí ẩn về nguồn tài trợ của nó vẫn chưa kết thúc.

Đã từng tư vấn cho XIO về việc mua lại, một chủ ngân hàng đầu tư ở New York sau đó trong năm đã gặp một nữ doanh nhân Trung Quốc, tên là Carol Xie, người đã gây sốc cho ông khi nói rằng nhóm đầu tư của cha mình đã mua lại J.D. Power. Đây là một thông tin mà vị chủ ngân hàng chưa từng nghe trước đó. Cha cô là ông Xie Zhikun, một trùm tư bản nổi tiếng ở Bắc Kinh, một tỷ phú Trung Quốc.

Trong vòng vài tháng, ông Xie đã tham gia cuộc chiến ‘đầy đủ’ với XIO. Như Tạp chí Phố Wall đưa tin vào tháng 3/2017, ông Xie khẳng định đã đưa cho XIO gần một tỷ USD, để thực hiện các giao dịch. Nhưng XIO lại cho rằng ông XIO chưa [góp tiền đầu tư], và yêu cầu ông Xie ngừng ngay việc nói với mọi người rằng ông có quan hệ với XIO.

Trong một tin nhắn đã được Tạp chí Phố Wall xem xét, bà Athene Li, chủ tịch XIO, đã viết cho các luật sư của mình, nói rằng ông Xie đã nhiều lần cố gắng bán “bất hợp pháp” một công ty do XIO sở hữu. Đó là công ty Lumenis Ltd, một công ty sản xuất thiết bị y tế, được XIO mua lại vào năm 2015. Ông Xie vẫn luôn khẳng định rằng tiền của ông được tài trợ cho việc mua lại.

Ngày 30/12/2016, một đại diện của ông Xie đã viết cho XIO một lá thư, yêu cầu giải thích về các khoản đầu tư của XIO đã được thực hiện như thế nào, và thỏa thuận J.D. Power đã được tài trợ như thế nào.

Lá thư mà Tạp chí Phố Wall đã xem xét, cho biết: “Chúng tôi chưa bao giờ nhận được mức độ thông tin mà chúng tôi cần phải có. Đây là một tình huống rất không hài lòng. Đây không phải là điều mà chúng tôi có thể cho phép nó tiếp diễn”.

Vào tháng 2/2017, ông Xie đã kiện XIO tại một tòa án của Quần đảo Cayman, buộc tội bà Athene Li và ông Pacini của XIO, rằng họ đã đồng ý lấy tiền của ông, và sau đó nhận được “những khoản lợi nhuận bí mật”, trong một hành động được cho là lừa đảo. Ông Xie cũng kiện bà Li tại Hồng Kông.

Trong một cuộc họp vào năm 2017 mà ông Xie không tham dự, bà Li đã so sánh luận điểm của ông Xie rằng ông đã ủy thác tiền cho XIO, với hình ảnh của một người đàn ông, bất ngờ tuyên bố là cha của một đứa trẻ, theo một người có mặt tại cuộc họp đó.

XIO cho biết họ đã huy động được một quỹ đầu tư 3,2 tỷ đô la vào năm 2014, với một nhóm nhà đầu tư khác nhau, nhưng không được nêu tên, bao gồm các công ty bảo hiểm và các nhà quản lý quỹ, trong đó có một số là từ châu Á. XIO nói rằng ông Xie không phải, và chưa bao giờ là, một trong số các nhà đầu tư của họ.

Sau khi mua lại J.D. Power, XIO đã thuê giám đốc điều hành mới cho công ty tại California, và mở rộng các hoạt động của mình với việc mua lại công ty National Appraisal Guides Inc., một nhà xuất bản về dữ liệu giá xe ô tô. XIO “rất tự hào về thành công của J.D. Power và vị trí tiên phong của nó về” tiếng nói của người tiêu dùng “, phát ngôn viên của XIO cho biết.

Theo hãng Moody, vào tháng 7/2017, XIO đã cho J.D. Power vay thêm 180 triệu USD, một phần để tài trợ cho việc mua lại. Điều này làm cho nợ của J.D. Power “rất cao”. Trong tháng 7, Moody đã hạ mức tín dụng của J.D Power, trong lĩnh vực phi đầu tư, từ hạng B2 xuống B3. Cũng theo Moody, một mục đích khác của khoản vay là để J.D. Power trả cổ tức khoảng 100 triệu USD. Tuy nhiên, XIO đã từ chối nêu tên các nhà đầu tư nhận được khoản cổ tức này.

Phạm Duy