Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung với nguy cơ leo thang có thể làm đồng yen mất ổn định, và sự trồi sụt của đồng đô la Mỹ ảnh hưởng tới tài chính Nhật Bản bởi Tokyo sở hữu gần 1,1 nghìn tỷ USD, theo Nikkei.

Nhiệm kỳ đầu tiên của Thống đốc Ngân hàng trung ương Nhật Bản Haruhiko Kuroda, có thể tóm gọn bằng: tư duy giảm phát.

Năm 2013, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiến hành chính sách nới lỏng tiền tệ chưa từng có nhằm giúp đất nước này thoát khỏi tình trạng giảm phát kéo dài hàng chục năm. Tuy nhiên, nhiệm kỳ mới của ông Kuroda còn chịu tác động từ một nhân tố khác: cuộc chiến tranh thương mại Mỹ – Trung

Trong những tuần gần đây, Thống đốc Kuroda đã ám chỉ các nhà hoạch định chính sách đang xem xét việc tháo bỏ chương trình nới lỏng định lượng táo bạo nhất trong lịch sử. Một dấu hiệu cho thấy ông Kuroda có thể đi theo một hướng khác bằng cách tiến hành các bước nhằm hạn chế sự tăng giá của đồng yen và bảo vệ các nhà xuất khẩu.

Nhật Bản đã có sự nhận định nhanh nhạy về sự xoay chuyển của nền kinh tế thị trường, cuộc chiến thương mại Trung – Mỹ leo thang đã làm cho những nỗ lực phòng chống lạm phát của Tokyo trở nên phức tạp.

Những thay đổi liên tục từ Washington là một thách thức với Thống đốc ngân hàng Nhật Bản Kuroda.

Một cuộc khảo sát gọi là “tankan” mới đây của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) lần đầu tiên cho thấy tình trạng suy yếu ở các nhà sản xuất lớn nhất của đất nước trong hai năm, bởi một phần ảnh hưởng bởi các chính sách thuế suất của Mỹ tới Trung Quốc.

Không phải ngẫu nhiên, trong vòng ba tháng tính đến tháng 3, Nhà Trắng đã tuyên bố Washington đã mất 23 năm để khiến đồng đô la Mỹ tăng lên (đồng yên cũng đã tăng 5% trong năm nay).

Haruhiko Kuroda
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Haruhiko Kuroda (Ảnh: Getty Images)

Các chính sách áp thuế của Mỹ và Trung Quốc

Từ thời điểm tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra chính sách thuế suất 25% đối với thép và 10% đối với nhôm từ Trung Quốc và bất cứ quốc gia nào. Tiếp đến là kế hoạch áp thuế đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc trị giá 50 tỷ đô la – bao gồm máy móc hạng nặng, bộ phận máy bay, pin, chất bán dẫn, xe máy. Sau đó là một kế hoạch hành động khác của Mỹ với áp thuế trị giá 100 tỷ USD tới Trung Quốc.

Trung Quốc cũng đã nhanh chóng đưa ra các chính sách trả đũa, áp đặt 50 tỷ USD cho các sản phẩm của Hoa Kỳ. Cho đến nay, Trung Quốc đã bày tỏ sẵn sàng duy trì những cú đánh đau ngắn hạn đáng kể để đối phó với Tổng thống Mỹ Donald Trump với tiêu chí “Nước Mỹ trên hết”.

Mối quan hệ căng thẳng giữa hai đối tác thương mại chính của Tokyo khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản gặp khó khăn.

Thống đốc BOJ đau đầu 

Năm 2018, ông Kuroda tiếp tục giữ chức Thống đốc BOJ trong vòng 5 năm tiếp theo.

Với việc Nhật Bản đang trải qua giai đoạn tăng trưởng kéo dài thứ hai sau chiến tranh và lợi nhuận của các doanh nghiệp tăng cao, ông Kuroda hy vọng nhiệm kỳ thứ hai của ông sẽ bình thường hóa chính sách tiền tệ.

Một cuộc khảo sát của Reuters tháng trước cho thấy 74% các công ty được hỏi đã đồng ý rằng đây là thời điểm BOJ nên rút khỏi thị trường, bắt đầu bằng việc giảm hoạt động mua trái phiếu hàng năm trị giá 80 nghìn tỷ yên (747 tỷ USD).

Tuy nhiên, một vài cơn gió ngược đã nổi lên từ tháng Giêng bởi ảnh hưởng từ các thuế suất giữa Mỹ – Trung. Dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất là chỉ số chứng khoán Nikkei trượt xuống. Sau khi tăng 19% vào năm 2017, chỉ số Nikkei xuống mức thấp, giảm 5% trong năm nay.

Trận chiến thương mại ngày càng trầm trọng giữa hai đối tác của Nhật Bản đã làm giảm sự lạc quan về việc cắt giảm thuế trị giá 1,5 nghìn tỷ của tháng 12 năm ngoái. Sự hỗn loạn cũng làm giảm triển vọng lương của người lao động.

Ngày 3/4, ông Kuroda đã cố gắng để các lựa chọn mở, phát biểu tại Quốc hội Nhật Bản, ông cho biết: “Chúng tôi đang tiến hành các cuộc thảo luận khác nhau trong nội bộ để tìm một lối thoát cuối cùng”.

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán Nhật Bản diễn biến thế nào sẽ là câu đố. Dữ liệu gần đây cho thấy rõ ràng nếu BOJ ngừng mua cổ phiếu, tình hình sẽ tồi tệ hơn nhiều. Đội quân của ông Kuroda đã mua 7,8 tỷ USD các quỹ giao dịch vào tháng 3.

Cuối năm 2012, Nhật Bản khởi động Abenomics (gói kinh tế vĩ mô dựa trên “3 mũi tên” bao gồm nới lỏng tiền tệ, kích thích tài chính và cải cách cơ cấu). BOJ đã là nhà thu mua cổ phiếu lớn hơn các nhà đầu tư nước ngoài.

Dòng tiền từ nước ngoài đổ vào Nhật Bản khi Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra các tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi nguốn vốn nước ngoài rời đi, vai trò của BOJ đã gặp nhiều rắc rối.

Cuối năm 2017, BOJ nắm giữ khoảng 75% quỹ đầu tư chỉ số ETF, khiến nó giống như một quỹ phòng hộ hơn là một cơ quan kiểm soát tiền tệ.

BOJ không thể củng cố được thị trường vốn cổ phần của nền kinh tế số 3 thế giới một cách vĩnh viễn. Nó đã dồn cục thị trường trái phiếu chính phủ, khi nắm giữ tới 44% tổng số, nên có những ngày thị trường này không có mua bán gì. Chẳng hạn như ngày 13/3, trái phiếu 10 năm không được sang tay thậm chí 1 lần.

Tất cả điều này đang đợi ông Kuroda giải quyết. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy ông Kuroda giảm mua nợ, đồng yen sẽ tăng giá và tăng lợi suất trái phiếu.

Nếu yen tăng giá, xuất khẩu sẽ giảm và tổn hại tới triển vọng tăng lương. Nếu lợi suất trái phiếu tăng, gánh nặng nợ nần của Nhật Bản (hiện hơn 2,5 kích cỡ của nền kinh tế) sẽ càng phình to hơn. Tuy nhiên, đẩy mạnh nợ nần sẽ bóp méo thương mại thứ cấp nhiều hơn và sẽ khó thu hồi một ngày nào đó.

Tìm ra một cánh cửa thoát hiểm ở Tokyo giờ đây đầy thử thách. Sự trồi sụt của đồng đô la Mỹ cũng ảnh hưởng thêm vào tình cảnh khó khăn của ông Kudora, trong bối cảnh Tokyo sở hữu gần 1,1 nghìn tỷ USD trong kho bạc.

Hoàng Tuấn