Kể từ tháng 8, nhà phân phối tin tức Refinitiv đã chặn hơn 200 bài viết về các cuộc biểu tình ở Hồng Kông của Reuters cùng nhiều bài báo có thể khiến Bắc Kinh rơi vào tình trạng bất lợi, theo Reuters ngày 13/12.

Trong khi các cuộc biểu tình đang nhấn chìm Hồng Kông hồi tháng 8, hãng tin Reuters đã có bài viết tiết lộ Bắc Kinh từ chối một đề nghị bí mật của Trưởng đặc khu Hồng Kông Lâm Trịnh Nguyệt Nga về việc đáp ứng một số yêu cầu của người biểu tình.

Sự việc này đã chứng minh cho cáo buộc của những người biểu tình, rằng Bắc Kinh đang can thiệp sâu vào các vấn đề của Hồng Kông. Một tờ báo của Trung Quốc đã nói rằng bài báo của hãng tin Reuters là ‘giả mạo’ và ‘đáng xấu hổ’, và tất nhiên, bài báo này đã không có mặt ở Trung Quốc đại lục.

Nó đã bị xóa bởi Refinitiv, nhà phân phối tin tức của Reuters cho các nhà đầu tư trên toàn thế giới trên Eikon, một nền tảng giao dịch và phân tích. Bài báo này là một trong những gì mà Refinitiv – cho đến năm ngoái vẫn còn thuộc sở hữu của Thomson Reuters Corp – đã bị kiểm duyệt ở Trung Quốc đại lục dưới áp lực của chính quyền.

Các tài liệu nội bộ Refinitiv cho thấy, công ty này đã cài đặt một hệ thống lọc tự động. Hệ thống này bao gồm việc tạo ra một mã mới để đính vào các bài viết nhạy cảm về Trung Quốc, được gọi là “Tin tức hạn chế”. Vì vậy, các khách hàng của Refinitiv tại Trung Quốc đã không thể đọc được các tin tức về những cuộc biểu tình ở Hồng Kông. Gần 100 hãng tin tức khác trên Eikon tại Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng bởi bộ lọc.

Kiểm duyệt ở Trung Quốc đã được tăng cường trong những năm gần đây dưới thời ông Tập, các doanh nghiệp phương Tây đang chịu áp lực gia tăng trong việc chặn các tin tức, bài phát biểu và sản phẩm mà Bắc Kinh coi là nguy hiểm về mặt chính trị. Refinitiv kiếm được hàng chục triệu đô la doanh thu hàng năm ở Trung Quốc và hãng này đã bắt đầu nỗ lực trong việc kiểm duyệt vào đầu năm nay sau khi Bắc Kinh đe dọa sẽ đình chỉ hoạt động của hãng này tại Trung Quốc.

Refinitiv đã gia nhập vào một danh sách dài các công ty tuân thủ các yêu cầu của chính quyền Trung Quốc. Trong đó bao gồm khách sạn khổng lồ Marriott International Inc, năm ngoái phải tạm thời đóng cửa các trang web tại Trung Quốc và xin lỗi vì liệt kê Đài Loan như một quốc gia riêng biệt trong một bảng thăm dò khách hàng của họ. Một số hãng hàng không Hoa Kỳ cũng ngừng mô tả Đài Loan là lãnh thổ không thuộc Trung Quốc trên trang web của họ. 

Việc kiểm duyệt của Refinitiv đã gây phẫn nộ cho các nhà điều hành kinh doanh và tin tức hàng đầu của Reuters và các giám đốc của Thomson Reuters Founders Share Co Ltd, một cơ quan riêng có nhiệm vụ giữ gìn sự độc lập của hãng tin này.

Nói chuyện với các nhà báo của Reuters trong một chuyến thăm Phòng tin tức Singapore vào tháng 10, Kim Williams, giám đốc truyền thông Úc và điều hành Thomson Reuters, đã chỉ trích và gọi hành động của Refinitiv là “đáng trách” và “đầu hàng” một cuộc tấn công chính trị trần trụi từ Bắc Kinh. 

Tổng biên tập Stephen J. Adler nói với các nhà báo của Reuters ở London vào tháng 11 rằng việc kiểm duyệt “đang gây thiệt hại” cho thương hiệu. “Tôi không chấp nhận điều đó”, ông nói.

Giám đốc điều hành của Refinitiv, David Craig và Giám đốc điều hành Thomson Reuters, Jim Smith đã tổ chức nhiều cuộc đàm phán, lần gần nhất là vào tuần này, trong một nỗ lực để giải quyết vấn đề. Một quan chức cấp cao của Thomson Reuters cho biết, Smith đã rất quan tâm đến việc tìm hiểu về quyết định lọc tin của Craig. “Không rõ hai người sẽ làm thế nào để đạt được giải pháp mà cả hai bên đều chấp nhận được”, một người nói.

Các giám đốc sáng lập đặc biệt tức giận. Họ phàn nàn với CEO Smith của Thomson Reuters rằng bằng cách lọc những bài viết, Refinitiv đang vi phạm các điều khoản của thỏa thuận. Họ sợ rằng Refinitiv, một khi đã nhượng bộ các yêu cầu của Trung Quốc, có thể bắt đầu chặn các bài viết nhạy cảm ở các quốc gia khác.

Trước thỏa thuận Blackstone, khi Thomson Reuters trực tiếp kiểm soát hoạt động kinh doanh của Eikon, các bài viết của Reuters không bị chặn trên Eikon, mà chính phủ Trung Quốc trực tiếp chặn quyền truy cập của độc giả Trung Quốc vào trang web của Reuters cũng như các trang web của nhiều hãng tin tức nước ngoài khác trong nhiều năm.

Pascal Lamy, giám đốc sáng lập, người từng đứng đầu Tổ chức Thương mại Thế giới nói: “Hãy để tự Trung Quốc quyết định họ chặn gì,” “đây không nên là quyết định của Refinitiv hay Reuters”. Ông thêm: “Các giám đốc tin rằng các điều khoản của thỏa thuận yêu cầu Refinitiv tuân thủ các quy tắc đạo đức của Reuters về tính toàn vẹn và độc lập của biên tập viên – được gọi là Nguyên tắc Tin cậy –  không cho phép nhà phân phối chấp nhận tự kiểm duyệt.”

Để đáp lại, Refinitiv cho biết họ đang tuân thủ các nghĩa vụ của họ đối với các Nguyên tắc Tin cậy. Họ lập luận rằng, họ phải tuân theo luật pháp và quy định của địa phương theo yêu cầu của giấy phép hoạt động khi lọc ra các bài viết chính trị nhạy cảm cho khách hàng của mình ở Trung Quốc.

Smith, người ngồi trong hội đồng quản trị của cả Thomson Reuters và Refinitiv, đã không trả lời các yêu cầu bình luận.

Sàn giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã đồng ý mua Refinitiv với giá 27 tỷ đô la trong một thỏa thuận dự kiến ​​sẽ được chốt vào nửa cuối năm tới. 

Chặn tin Thiên An Môn

Reuters đưa tin vào tháng 6 rằng Refinitiv đã chặn một số bài viết của Reuters nói về kỷ niệm 30 năm cuộc đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ tại Quảng trường Thiên An Môn Bắc Kinh, vì áp lực của chính quyền. Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc, hay CAC, đe dọa sẽ đình chỉ dịch vụ của công ty tại Trung Quốc nếu nó không tuân thủ yêu cầu.

Vào ngày 3/6, biên tập viên Adler và Michael Friedenberg, chủ tịch của Reuters, đã gửi email cho các nhân viên nói rằng họ đã bày tỏ mối quan ngại với Refinitiv.

Refinitiv hứa sẽ cảnh báo phòng tin tức khi bị chính quyền gây áp lực về phạm vi phủ sóng của Reuters. Các hãng tin, khi nhận được bất kỳ khiếu nại từ các cá nhân và tổ chức mà nó phục vụ, sẽ xác định lý do để sửa một bài viết đã được xuất bản.

Vào cuối tháng 7, Refinitiv đã yêu cầu Reuters xem lại một bài báo mô tả chi tiết cách một đại diện chính phủ Trung Quốc tại Hồng Kông thúc giục người dân địa phương phản đối người biểu tình, chỉ một tuần trước khi một cuộc đụng độ dữ dội nổ ra giữa đám đông ủng hộ và chống chính phủ ở Hồng Kông. Bài viết đó thật cảm động vì nó cho thấy rõ cách Bắc Kinh can thiệp vào công việc nội bộ của Hồng Kông.

Mặc dù có sự đảm bảo từ Reuters rằng bài viết là chính xác, Refinitiv đã loại bỏ tiêu đề của bài viết khỏi Eikon ở Trung Quốc, khiến người dùng khó tìm và xem được bài này. Vào ngày 2/8, Reuters cũng đã đăng tin về việc bài viết này đã bị chặn.

Thiết lập bộ lọc “Chiến lược Trung Quốc”

Refinitiv bắt đầu triển khai lọc trong phạm vi phủ sóng tại Trung Quốc. Các tài liệu và email nội bộ Refinitiv mô tả cách họ tạo ra một hệ thống lọc tự động – được gọi là bộ lọc Chiến lược Trung Quốc – để chặn một số bài viết nhạy cảm đối với người dùng Eikon ở Trung Quốc đại lục.

Vào tháng 7, giám đốc thiết kế nền tảng tin tức Refinitiv, đã yêu cầu tạo ra một mã mới, được gọi là ‘Tin tức giới hạn’, được đính thêm vào các bài báo, là mã ẩn cho tất cả người dùng (nội bộ và bên ngoài), theo ghi chú của một cuộc gọi hội nghị vào ngày 17/7. Một lý do là Refinitiv không muốn cung cấp cho khách hàng Trung Quốc đại lục khả năng vô hiệu hóa bộ lọc.

Trong một email gửi các đồng nghiệp, giám đốc nền tảng giải thích: “mã nhằm lưu ý những tin tức cần xử lý bổ sung trước khi đăng ở Trung Quốc, nơi bị chính quyền kiểm duyệt.”

Hệ thống lọc được thiết kế để chặn các độc giả ở Trung Quốc đại lục nhưng cho phép chúng được truy cập ở các thị trường khác. Theo tiết lộ, nó sẽ tìm kiếm các từ khóa bị kiểm duyệt trong các tiêu đề, chẳng hạn như “Hồng Kông” và “Biểu tình”.

Các nhân viên của Refinitiv cũng đã thảo luận qua email về việc liệu mã “Tin tức giới hạn” nên áp riêng với Trung Quốc hay áp “chung”, liệu nó có thể được sử dụng để chặn các bài viết ở các quốc gia khác trong tương lai. Các trao đổi qua email cho thấy họ đã chọn một mã “chung”. Reuters không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy Refinitiv đã triển khai hệ thống lọc ở các quốc gia khác. Refinitiv không bình luận về việc nó có kế hoạch sử dụng mã hạn chế ở nơi khác không.

Người dùng Eikon bên ngoài Trung Quốc đại lục có thể truy xuất các bài viết về các cuộc biểu tình ở Hồng Kông bằng cách nhấp vào tiêu đề hoặc bằng cách tìm kiếm từ khóa hoặc mã. Tuy nhiên, đối với người dùng ở Trung Quốc, các bài viết bị chặn sẽ đưa ra thông báo: ‘Bạn không có quyền truy cập vào bài viết này.’

Refinitiv chặn các tin tức phản kháng tại Hồng Kông sau ngày 30/8, khi Reuters phát hiện Bắc Kinh đã từ chối lời đề nghị của nhà lãnh đạo Hồng Kông Carri Lam thỏa hiệp với người biểu tình. Trước đó, ngoại trừ 5 bài, cả 246 bài báo của Reuters đã đăng vào năm 2019 có chứa các từ “Hồng Kông” và “biểu tình” trên tiêu đề đều có thể truy cập được từ đại lục. Ngược lại, từ ngày 30/8 đến 20/11, Refinitiv đã chặn 80% các bài báo mà Reuters đăng – 196 trên tổng số 251 bài.

Việc kiểm duyệt đặc biệt nghiêm trọng trong khoảng thời gian từ ngày 4/9 đến ngày 7/10, khi tất cả 104 bài báo của Reuters có chứa những từ đó trong tiêu đề đã bị chặn. Vào thời điểm đó, những người biểu tình đang tràn ra khắp thành phố và cảnh sát đáp trả bằng vòi rồng và đạn cao su.

Refinitiv cũng kiểm duyệt những bài viết có tiềm năng tác động thị trường, những bài có thể được nhóm khách hàng cốt lõi của Refinitiv, các chuyên gia tài chính, rất quan tâm. Chúng bao gồm một báo cáo ngày 6/9 rằng hãng xếp hạng Fitch Ratings đã hạ bậc xếp hạng tín nhiệm Nhà phát hành ngoại tệ của Hồng Kông. Những bài viết về ảnh hưởng của các cuộc biểu tình đối với giá cổ phiếu và các dịch vụ công cộng cũng bị chặn.

Refinitiv thậm chí đã tuyển nhân viên tham gia vào quá trình lọc để ngăn chặn các tin tức tài chính. Tuy nhiên, bộ lọc không hoàn toàn nhất quán. Nó cho phép thông qua một số bài viết mà Trung Quốc có thể coi là cấm kỵ về chính trị, gồm một số bài viết về chính phủ Trung Quốc, việc tống giam hàng loạt người Duy Ngô Nhĩ, một dân tộc thiểu số Hồi giáo ở miền tây Trung Quốc. Nhiều bài viết khác về người Duy Ngô Nhĩ cũng bị chặn.

Bên cạnh các bài báo của Reuters, bộ lọc cũng đã chặn một hoặc nhiều bài viết từ 97 nhà cung cấp tin tức khác có sẵn bên trong Trung Quốc trên hệ thống Eikon – bao gồm Tân Hoa Xã, hãng tin chính thức nhà nước Trung Quốc.

Vào ngày 3/12, Refinitiv đã chặn một bài viết của Tân Hoa Xã về một cuộc biểu tình nhỏ ở Hồng Kông của các cư dân thân Bắc Kinh tố cáo gay gắt Washington về đạo luật mới của Hoa Kỳ ủng hộ những người biểu tình Hồng Kông.

Cuối tuần trước, Hồng Kông đã chứng kiến ​​một cuộc biểu tình khổng lồ khác, với số người tham dự ước tính lên tới 183.000 người và gấp bốn lần so với dự kiến của ban tổ chức. Công dân thuộc tất cả các thành phần diễu hành, từ sinh viên đến các chuyên gia và người già.

Người dùng Eikon ở Trung Quốc đại lục không thể đọc được bài viết của Reuters về cuộc biểu tình rầm rộ. Nó đã bị chặn.