Joshua Wong, một sinh viên đại học đã trở thành biểu tượng của phong trào dân chủ ở Hồng Kông, đã được một nhóm các nhà lập pháp Mỹ đề cử giải Nobel Hòa bình, một động thái có nguy cơ bị Bắc Kinh chỉ trích.

12 chính trị gia, do các nghị sĩ đảng Cộng hòa Marco Rubio và Christopher Smith dẫn đầu, đã viết trong một lá thư gửi Ủy ban Nobel Na Uy rằng toàn bộ phong trào ủng hộ dân chủ nên nhận được danh dự “để ghi nhận những nỗ lực hòa bình của họ nhằm mang lại cải cách chính trị “cho Hồng Kông, nơi nhiều người đã lên án sự kiểm soát ngày càng tăng của Bắc Kinh.

Việc đề cử này đe dọa làm phẫn nộ chính phủ Trung Quốc, vì Bắc Kinh khẳng định rằng các vấn đề của Hồng Kông là vấn đề trong nước bởi thuộc địa cũ của Anh là một khu hành chính đặc biệt của Trung Quốc.

Hạ viện Mỹ đã thông qua một nghị quyết vào ngày 1/11/2017 kêu gọi Bắc Kinh tuân thủ nghiêm túc thỏa thuận “một quốc gia, hai chế độ”, được đưa ra trước khi Hồng Kông được trao lại cho Trung Quốc năm 1997, giúp hương cảng đạt một mức độ tự trị cao và cư dân tại bán đảo này tự do hơn những người ở đại lục.

Thượng nghị sĩ Rubio và Hạ nghị sĩ Smith lần lượt là Chủ tịch và Đồng Chủ tịch của Ủy ban Hành pháp của Nghị viện về vấn đề Trung Quốc.

Anh Wong và các nhà hoạt động xã hội Nathan Law và Alex Chow đã dẫn đầu những cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ vào năm 2014, sau đó trở thành Cách mạng Dù.

Hàng chục ngàn người đã xuống đường biểu tình để đòi hỏi cơ chế bầu cử tự do hơn và không có sự can thiệp của Bắc Kinh. Họ đã chặn đường cao tốc trong 3 tháng – nhưng cuối cùng thất bại trong việc đòi hỏi những nhượng bộ dân chủ từ chính phủ Trung Quốc.

Dù vậy, Cách mạng Dù đã giúp tạo ra một tầng lớp chính trị mới trong trung tâm tài chính châu Á, bao gồm đảng chính trị Demosisto được Wong và Law cùng một số người khác đồng sáng lập.

Joshua Wong
Nhà hoạt động Joshua Wong bị cảnh sát bắt giữ khi tham gia vào một cuộc biểu tình tháng 7/2017 yêu cầu thả nhà hoạt động giải Nobel Trung Quốc Lưu Hiểu Ba. (Ảnh: TYRONE SIU / REUTERS)

Nhưng những nỗ lực của họ đã bị đẩy lùi trong những tháng gần đây. Anh Wong, 21 tuổi, đã bị bỏ tù vì vai trò của mình trong các cuộc biểu tình và vì cáo buộc sự khinh thị tòa án. Thời gian ngồi tù này có thể khiến anh không đủ điều kiện làm việc trong 5 năm. Hiện Wong đang chống lại cả 2 bản án.

Trong khi đó, anh Law bị truất sau khi được bầu làm nhà lập pháp do tranh cãi về tuyên thệ của anh khi nhậm chức. Một ứng cử viên khác trong đảng đã bị cấm tranh cử vào tuần trước vì chính phủ xác định cô không tuân theo một sắc lệnh yêu cầu các ứng cử viên xem Hồng Kông là một phần không thể xâm phạm của Trung Quốc.

Trong bức thư gửi Ủy ban Nobel, các chính trị gia Mỹ đã khen ngợi Wong và các đồng nghiệp vì đã đấu tranh cho dân chủ trong bối cảnh ‘phản đối mạnh mẽ từ Đảng Cộng sản Trung Quốc’. Họ nói 3 người đã “thể hiện nguyện vọng hòa bình của người Hồng Kông khao khát thấy được sự tự trị và cách sống của họ được bảo vệ và nguyện vọng dân chủ của họ được hoàn thành.

“Vô số những người khác trên thế giới, kể cả ở Trung Quốc đại lục, mong muốn có những lý tưởng tương tự nhưng tiếng nói của họ bị im lặng và những cuộc biểu tình của họ bị cấm”, bức thư tiếp tục.

Lưu Hiểu Ba
Nhà hoạt động dân chủ Lưu Hiểu Ba. (Ảnh maxresdefault)

Theo trang web của giải Nobel, chỉ một số cá nhân có thể đề cử với Ủy ban Giải Nobel Hòa bình, bao gồm các thành viên của chính phủ các nước, các giáo sư đại học về lịch sử, luật pháp và triết học, và những người từng đoạt giải thưởng. Đề cử thường không được công khai, và việc chọn ứng viên đạt giải sẽ diễn ra vào tháng 10 hàng năm.

Giải Nobel Hòa bình được xem như một “cây roi điện” ở Trung Quốc trong quá khứ. Năm 2010, giải thưởng được trao cho học giả Trung Quốc Lưu Hiểu Ba, người đã bị giam giữ từ cuối năm 2008 vì vai trò của mình trong việc soạn thảo và quảng bá một tuyên ngôn kêu gọi thay đổi chính trị ôn hòa.

Giải thưởng đã được trao cho một chiếc ghế trống, vì ông Lưu đã bị Bắc Kinh giam giữ. Mặc dù Ủy ban Nobel Na Uy hoạt động độc lập, Bắc Kinh vẫn giận cá chém thớt, chỉ trích Chính phủ Na Uy và giảm nhập khẩu cá hồi từ nước này.

Trung Dung