Tóm tắt bài viết

  • Sự kiện Thiên An Môn trên nguồn mở Wikipedia không thể truy cập tại Trung Quốc cũng như các kết quả đối với cụm từ "dân chủ".
  • Nhiều người Trung Quốc không biết có một "Thành trì tường lửa" đối với internet, ngăn cản họ tiếp cận với thế giới bên ngoài.
  • Một số người tại Trung Quốc, sẵn sàng thách thức mọi rủi ro để cố gắng vượt qua rào cản kiểm duyệt của nhà cầm quyền.
  • Chính phủ Trung Quốc trở nên thành thục hơn trong kiểm duyệt internet, sự kiểm duyệt đang nuốt chửng quyền tự do ngôn luận của con người.

Bất chấp các nỗ lực của chính quyền Trung Quốc nhằm xây dựng “bức tường lửa” kiên cố trên mạng Internet, nhiều người dân nước này sẵn sàng thách thức mọi rủi ro, vượt rào cản kiểm duyệt Internet, tiếp cận với thế giới.

Những tìm kiếm không có kết quả

Tờ Aljazeera, trong một bản tin mới đây viết: Bài báo về sự kiện thảm sát Thiên An Môn 1989 tại Bắc Kinh trên nguồn mở Wikipedia không thể truy cập ở Trung Quốc. 

Những trang kết quả tìm kiếm trên Google đối với cụm từ “dân chủ” cũng không truy cập được. Tương tự như vậy đối với các trang viết về Pháp Luân Công – môn khí công thuộc trường phái Phật gia rèn luyện sức khỏe và tinh thần được thế giới yêu mến, nhưng lại bị đàn áp tại Trung Quốc. 

Thảm sát Thiên An Môn
Thảm sát Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh ngày 4/6/1989.

Các trang tin tức lớn trên thế giới như Reuters, New York Times, Bloomberg và South China Morning Post cũng bị chặn, theo tờ ProPublica. Facebook, Instagram, Dropbox và Twitter cũng chịu số phận tương tự.

Bất cứ trang web nào được cho là tiềm ẩn nguy cơ đe dọa tới sự cầm quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đều sẽ bị ngăn chặn, không một lời giải thích.

Pháp Luân Công Hoa Kỳ
Nghị sỹ Hoa Kỳ Dana Rohrabacher phát biểu trước hàng nghìn học viên Pháp Luân Công bên cạnh toà nhà Nghị viện Hoa Kỳ ngày 20/6/2018 (Ảnh: Edward Dai/Epoch Times)

‘Vạn Lý tường lửa’ 

Trung Quốc xây một hệ thống đặt tên ‘Vạn Lý tường lửa Trung Quốc’, mục đích để chặn các trang web tiềm ẩn nguy cơ đối với nhà cầm quyền, ngăn hoạt động của các nhóm nhân quyền và hạn chế khả năng tiếp cận thông tin trên Internet.

Trong suốt 3 năm liên tục, Trung Quốc bị liệt vào hàng “nước vi phạm tự do Internet tệ nhất”, theo báo cáo Net Freedom (Tự do Internet) của FreedomHouse – tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Hoa Kỳ, với chức năng thúc đẩy tự do ngôn luận và dân chủ trên thế giới.

‘Vạn Lý tường lửa Trung Quốc’ hạn chế khả năng tiếp cận thông tin trên internet của người dân. (Ảnh: Chinadailymail)

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nhận định, Trung Quốc “là một trong những quốc gia có chế độ kiểm duyệt mạng khắt khe nhất thế giới”. Dù vậy, chính quyền nước này vẫn không ngừng nỗ lực kiểm soát tư tưởng người dân qua hình thức giáo dục và truyền thông đại chúng.

Vượt tường lửa tiếp cận thế giới

Người dân Trung Quốc đã phải tìm mọi cách để vượt tường lửa, truy cập các trang web bị “cấm”. 

Một trong những công cụ vượt tường lửa được đại bộ phận người dân dùng là VPN (Virtual Private Network – mạng riêng ảo) – cho phép người dùng thiết lập mạng riêng ảo để kết nối Internet. Người dùng có thể sử dụng VPN để truy cập các trang web bị hạn chế truy cập về mặt vị trí địa lý.

Tuy nhiên, chính quyền Trung Quốc đang ngày càng thắt chặt pháp chế đối với việc sử dụng VPN, thành viên một tổ chức nhân quyền cho biết.

Trung Quốc đang ngày càng thắt chặt pháp chế đối với việc sử dụng VPN (Ảnh: TorGuard)

Tháng 7/2017, Apple đã buộc phải xóa tất cả ứng dụng VPN từ App Store, ước tính gần 700 ứng dụng. Tập đoàn thương mại điện tử Trung Quốc – Alibaba và nhiều nhà cung cấp khác cũng nhận được yêu cầu tương tự. Vào tháng 3/2017, một người đàn ông bị kết án 9 tháng tù giam vì bán ứng dụng VPN. Vài tháng sau, nhiều nhà cung cấp VPN cũng bị toà án Trung Quốc kết án 5 năm tù.

Nhiều người dân Trung Quốc không biết đến sự tồn tại của ‘Vạn Lý tường lửa Trung Quốc’

“Đa phần bạn bè tôi thậm chí không biết rằng có một Bức tường Lửa chặn giữa Internet Trung Quốc với thế giới”, Jamie, một nhà hoạt động vì quyền bình đẳng và tự do ngôn luận nói. “Một số người dân Trung Quốc cho rằng kiểm duyệt internet là cần thiết cho an ninh quốc gia. Họ không xem đó là vấn đề gì to tát, miễn là họ sống thoải mái, đó là những người không quan tâm tới chính trị và các bất công ngoài xã hội”.

Theo Jamie, các chủ đề thảo luận trên Internet về tự do ngôn luận, quyền bình đẳng hay chính trị đều bị kiểm duyệt của chính quyền vô hiệu hóa, lấy lý do “không phù hợp xã hội Trung Quốc”.

“Nhiều người dửng dưng im lặng, bởi họ đã được giáo dục và định hướng suy nghĩ theo cách chính quyền muốn”, Jamie thêm, “Giáo dục của Trung Quốc là một sự thất bại, căn bản đó là trường học của ĐCSTQ”.

May, một người sinh ra và lớn lên ở Trung Quốc, hiện đang sống và học thạc sĩ tại Mỹ, cho biết cô đã rất sốc khi biết Internet Trung Quốc bị hạn chế so với Internet thế giới đến mức độ nào.

“Khi tôi nhận ra sự cách biệt giữa Internet mình đang dùng so với Internet mà người khác [ngoài Trung Quốc] dùng, tôi biết mình cần phải làm gì đó để được dùng Internet đúng nghĩa”.

Lần đầu tiên May truy cập mạng Internet không bị kiểm duyệt là trong một chuyến du lịch Hồng Kông. Ở đây, cô thấy mọi người sử dụng những trang web như Facebook và Twitter. “Tại Trung Quốc, mọi người sử dụng Baidu thay vì Google, Weibo thay vì Twitter và WeChat để trò chuyện và chuyển tiền”, May nói.

May còn kể, một người bạn của cô tại Trung Quốc dùng VPN truy cập Internet trong lớp và bị phát hiện, sau đó hiệu trưởng thậm chí còn gọi cảnh sát đến tịch thu máy tính xách tay của người này.

Thách thức mọi rủi ro

Một số người dân Trung Quốc sẵn sàng thách thức mọi rủi ro để vượt rào kiểm duyệt của chính quyền.

Năm 2016, một người gốc Hoa tên Martin Johnson, cùng 4 người khác thiết kế ra FreeBrower, ứng dụng hoạt động trên nền tảng Android tích hợp các công cụ vượt tường lửa, cho phép người dùng truy cập các nội dung bị chặn.

Ý tưởng hình thành sau khi những người này, nhờ công cụ Analyzer, biết được khối lượng thông tin bị nhà nước Trung Quốc chặn.

“Kể từ khi chúng tôi bắt tay thực hiện dự án này, Internet tại Trung Quốc càng bị kiểm soát chặt chẽ hơn”, Johnson trả lời tờ Al Jazeera trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại đã được mã hóa.

Chính quyền Trung Quốc tìm mọi cách thắt chặt kiểm duyệt Internet

Weibo được coi bản sao của Twitter tại Trung Quốc, và chính phủ Trung Quốc thật sự đã thể hiện tối đa quyền lực của họ trong kiểm soát mạng xã hội này. Johnson đưa ra dẫn chứng sau: chính phủ Mỹ có quyền lực mạnh mẽ, nhưng Tổng thống Donald Trump không thể yêu cầu khóa tài khoản Twitter của ai đó. Trái lại ở Weibo, một tài khoản có thể bị khóa bất kỳ lúc nào theo ý muốn của nhà cầm quyền. 

Năm 2011, trong một nỗ lực vượt rào cản kiểm duyệt, nhóm GreatFire đã thiết kế ứng dụng FreeWeibo, phiên bản Weibo dựa trên nền tảng truyền thống nhưng không bị kiểm duyệt. Ứng dụng này cũng bị chính quyền Trung Quốc chặn không lâu sau đó.

Các ứng dụng xã hội của Trung Quốc như WeChat đang cung cấp thêm thông tin người dùng cho chính quyền, tạo ra một công cụ để nhà nước tăng cường kiểm soát công dân. (Ảnh: SCMP)

Johnson và đội ngũ của anh sau đó bắt tay xây dựng FreeBrower, nhưng ứng dụng này cũng chịu chung số phận với đàn anh trước đó.

Đáng chú ý là, bất chấp cản trở từ chính quyền, số lượng người dùng các ứng dụng này vẫn tăng lên từng ngày, Johnson chia sẻ, thậm chí anh cũng không biết những người dùng này lấy ứng dụng từ đâu, vì cửa hàng ứng dụng trực tuyến Google Play đã bị khóa ở Trung Quốc.

Theo Báo cáo nhân quyền hàng năm của Bộ Ngoại giao Mỹ, chính quyền Trung Quốc “sẵn sàng khởi tố các cá nhân sử dụng phần mềm VPN”, bổ sung thêm rằng “nhà nước đã công bố các quy định mới gia tăng trách nhiệm đối với bất kỳ ai tạo nhóm trò chuyện trên ứng dụng nhắn tin. Việc này giúp chính quyền Trung Quốc kiểm soát các nội dung trò chuyện chia sẻ trong nhóm”.

Tổ chức Ân xá Quốc tế nhiều lần chỉ trích sự thiếu tự do Internet của Trung Quốc

“Các nhà chức trách Trung Quốc đang cố sửa đổi luật sử dụng Internet để biến việc kiểm duyệt và giám sát trở thành chuẩn mực. Đây là một cuộc tấn công toàn diện vào tự do Internet”, Roseann Rife, đại diện Tổ chức Ân xá Quốc tế từng phát biểu như trên vào năm 2015.

Gần đây, tổng quan về tình hình nhân quyền Trung Quốc năm 2017, Tổ chức Ân xá Quốc tế đã nêu bật một số trường hợp các nhà hoạt động và nhà báo bị cầm tù vì hoạt động trực tuyến.

Johnson hy vọng các chính phủ nước ngoài và công ty công nghệ lớn như Apple và Google có thể thẳng thắn đối mặt và đưa ra ý kiến bất đồng với chính quyền Trung Quốc. Người dân Trung Quốc lo sợ rằng nếu không can thiệp, kiểm duyệt Internet sẽ càng lớn mạnh đến mức đáng sợ hơn.

“Ngày càng có nhiều thứ bị hạn chế, ngày càng có ít không gian để mọi người sống tự do. Internet bị hạn chế đang nuốt chửng quyền tự do ngôn luận của con người”, Jamie nói.

Minh Thành