Liên quan tới vụ việc tàu Trung Quốc đâm chìm tàu cá Philippines trên Biển Đông, người Philippines đang hoài nghi về phản ứng từ chính phủ đối với các yêu sách của Trung Quốc, theo Foreign Policy.

Vào tối 9/6, tàu đánh cá FB GEM-VER của Philippines, đang neo đậu gần Bãi Cỏ Rong ở giữa Biển Đông, thì bất ngờ, một con tàu Trung Quốc đâm vào sườn nó. Khi chiếc tàu cá bắt đầu chìm, tàu Trung Quốc lóe đèn trong giây lát, lúc đó 22 ngư dân Philippines đang tuyệt vọng và cố gắng để nổi giữa đống đổ nát.

Thuyền trưởng và ngư dân trên tàu FB GEM-VER đã lên tiếng và đưa ra những lời chứng thực về vụ việc, kể lại sự khủng khiếp của vụ tai nạn và sau đó bị tàu Trung Quốc bỏ rơi. 

Tàu Trung Quốc tắt đèn, đổi hướng và nhanh chóng bỏ đi. Vài giờ sau, một chiếc thuyền đánh cá của Việt Nam đã giải cứu các thủy thủ mắc kẹt. Quan hệ Philippines – Trung Quốc hiện đã tổn thất sau vụ việc trên biển.

Ngày 9/6, ngày xảy ra vụ việc cũng là Ngày Hữu nghị Philippines – Trung Quốc kể từ năm 2002.

Có lẽ ngày “tình bạn” đã thúc đẩy một loạt các tuyên bố bày tỏ ủng hộ Trung Quốc trong những ngày tiếp theo. Tuy nhiên người dân Philippines không hưởng ứng. Và nếu tình bạn đó từng tồn tại, giờ đây nó đã tan tành sau vụ đâm thuyền, theo Isabel Guarco của Foreign Policy.

Biển Đông từ lâu đã là một vấn đề gây tranh cãi gay gắt giữa Trung Quốc và Philippines.

Người biểu tình Philippines phản ứng trước các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông cũng như lời tuyên bố công khai của Tổng thống Rodrigo Duterte, tại Manila ngày 21/6. (Ảnh: EZRA ACAYAN/GETTY IMAGES/ Foreign Policy)

Năm 2013, căng thẳng giữa hai nước đặc biệt gia tăng khi Manila khởi xướng một vụ kiện trọng tài chống lại Bắc Kinh theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), phản đối đường phân định ranh giới 9 đoạn của Bắc Kinh và các quyền lịch sử đối với các vùng lãnh thổ tranh chấp.

Ba năm sau, vào năm 2016, vụ kiện đã được phán quyết theo hướng có lợi cho Philippines, nhưng Trung Quốc từ chối chính thức công nhận quyết định này. Điều đó đã khiến các hòn đảo và các địa điểm ở Biển Đông như Bãi Cỏ Rong là lãnh thổ hợp pháp của Philippines nhưng bị Trung Quốc tranh chấp.

Sau chiến thắng hợp pháp của Philippines trước Trung Quốc, vốn được khởi xướng dưới thời chính quyền trước đó, Tổng thống Duterte đã tránh kích động Trung Quốc hơn nữa bằng cách chấm dứt các cuộc tuần tra chung với Hải quân Hoa Kỳ tại vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. Ông Duterte còn có chính sách xoa dịu Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tới nay, sau 3 năm trong nhiệm kỳ, ông Duterte đã “cố gắng để dập tắt căng thẳng”, mối bất hòa giữa Philippines và Trung Quốc vẫn còn hiện hữu. 

Vào ngày 12/6, ngay sau khi 22 ngư dân trở về, Bộ trưởng Quốc phòng Delfin Lorenzana đã đưa ra một tuyên bố lên án mạnh mẽ hành động của Trung Quốc, gọi vụ việc này là hèn nhát. Các quan chức cấp cao khác trong chính phủ Philippines cũng đưa ra nhận xét tương tự, bao gồm Bộ trưởng Ngoại giao Teodoro Locsin Jr. và cựu Bộ trưởng Ngoại giao Albert del Rosario thúc giục tổng thống mở một cuộc điều tra. Ông Duterte vẫn im lặng.

Ngày hôm sau, Bắc Kinh đưa ra tuyên bố, rằng vụ tai nạn là một tai nạn giao thông hàng hải bình thường. Vào ngày 14/6, họ đưa ra tuyên bố khác khẳng định rằng tàu Trung Quốc đã bị bao vây bởi 7 hoặc 8 chiếc thuyền Philippines.

Điều đó bị mâu thuẫn bởi kết quả điều tra chung giữa Philippines và Trung Quốc, kết luận vụ việc là một tai nạn hàng hải rất nghiêm trọng, trong đó tàu Trung Quốc không tuân thủ các quy định của UNCLOS.

Ông Duterte cuối cùng đã phá vỡ sự im lặng của mình vào ngày 17/6, bảy ngày sau khi các thành viên thủy thủ đoàn của thuyền đánh cá FB GEM-VER trở về Philippines.

“Tổng thống Duterte là người đàn ông nói nhiều nhất ở Đông Nam Á, vậy mà ông ấy im lặng”, Richard Heydarian, nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Chengchi, Đài Loan kiêm tác giả cuốn Sự trỗi dậy của Duterte, lên tiếng.

Trong một bài phát biểu, tổng thống lặp lại tuyên bố của Trung Quốc, mô tả vụ việc là một tai nạn hàng hải nhỏ, và cảnh báo công chúng đừng làm cho nó tồi tệ hơn. Nhiều người bắt đầu đưa ra nghi ngờ rằng vụ tai nạn là cố ý, và một số người, bao gồm cả ông Lorenzana, đã rút lại những lời lên án trước đó của họ.

Tuy nhiên, các thành viên khác của Lực lượng Vũ trang Philippines vẫn tin rằng tai nạn không phải là ngẫu nhiên và tiếp tục yêu cầu ông Duterte hành động. Nhưng đây không phải là lần đầu tiên ông Duterte và quân đội xảy ra bất hòa.

Trong khi tổng thống kiên trì ủng hộ Trung Quốc và chống Mỹ, các lực lượng vũ trang từ lâu đã bày tỏ quan điểm ngược lại, điều này cho thấy chính ông Duterte cũng “gặp vấn đề” trong chính quyền của mình.

“Tôi nghi ngờ rằng về cơ bản đã có một nỗ lực phối hợp nội bộ để làm câm lặng bộ quốc phòng về vấn đề này”, Richard nói.

Sau phát biểu của ông Duterte, nhiều người Philippines đã chỉ trích ông trên phương tiện truyền thông xã hội, gọi tổng thống là “kẻ thảm bại”, hay “Duterte hèn nhát”.

“Duterte thực sự trông giống như một con rối Trung Quốc trong mắt rất nhiều người ở Philippines và hơn thế nữa”, ông Hey Heydarian nói.