Sự trỗi dậy của Bắc Kinh với tư cách là nhà xuất khẩu vũ khí lớn là con dao hai lưỡi đối với chính quyền Nga, theo Nikkei ngày 20/12.

Trong một biểu lộ hiếm hoi trước công chúng về sự thất vọng của Moscow đối với Bắc Kinh, Tập đoàn quốc phòng Nga Rostec đã cáo buộc Trung Quốc sao chép bất hợp pháp một loạt vũ khí và các thiết bị quân sự khác của Nga.

“Sao chép trái phép các thiết bị chúng tôi bán nước ngoài là một vấn đề lớn. Đã có 500 trường hợp như vậy trong 17 năm qua”, Yevgeny Livadny, giám đốc dự án sở hữu trí tuệ của Rostec lên tiếng ngày 14/12. “Riêng Trung Quốc đã sao chép động cơ máy bay, máy bay Sukhoi , máy bay phản lực trên boong, hệ thống phòng không, tên lửa phòng không xách tay và các thiết bị analogs của các hệ đất đối không tầm trung Pantsir.”

Khiếu nại của Rostec về “kỹ thuật nghịch chiều” của Trung Quốc xuất hiện vào thời điểm giao dịch vũ khí giữa hai nước đang phát triển mạnh. Theo Viện nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm, Nga là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất của Trung Quốc từ năm 2014 đến 2018, chiếm 70% lượng nhập khẩu vũ khí của Bắc Kinh trong thời gian đó. Ngay cả những vũ khí tối tân nhất của Nga cũng không nằm ngoài giới hạn. Nga đã bán sáu trong số các hệ thống phòng không S-400 và 24 máy bay chiến đấu Su-35 của họ cho Trung Quốc vào năm 2015 với giá 5 tỷ USD.

Bất chấp sự giận dữ của Moscow đối với việc Bắc Kinh đánh cắp công nghệ, Nga không có vẻ sẽ cắt giảm xuất khẩu vũ khí sang Trung Quốc bất cứ lúc nào. Các chuyên gia cho biết lợi ích địa chính trị và kinh tế cho Nga động lực mạnh mẽ để coi nhẹ “kỹ thuật nghịch chiều” của Trung Quốc, các chuyên gia nói.

“Thật tồi tệ khi ai đó sao chép vũ khí của bạn mà không được phép”, Andrei Frolov, tổng biên tập tạp chí Arms Exports cho biết. “Nhưng tôi nghĩ vì Nga tiếp tục hợp tác quân sự với Trung Quốc, nên điều này cũng không quá tệ”.

Vladimir Putin (trái) và Tập Cận Bình(ảnh: Getty Images).

Trung Quốc từ lâu đã sao chép vũ khí của Nga. Trong những năm 1990, Trung Quốc đã mua các máy bay chiến đấu Su-27 và hệ thống tên lửa S-300 ưu tú của Nga. Sau đó, Bắc Kinh đã sử dụng chúng làm mẫu để phát triển máy bay chiến đấu J-11 và tên lửa đất đối không HQ-9 của riêng mình. “Kỹ thuật nghịch chiều” trắng trợn như vậy đã báo động nhiều người trong ngành công nghiệp vũ khí Nga, khiến Moscow phải tăng cường chống trộm, ông Vadim Kozyulin, giám đốc Dự án An ninh châu Á tại Trung tâm Pir giải thích.

Nga đã áp dụng một số biện pháp để ngăn chặn. Ví dụ, họ yêu cầu Trung Quốc phải mua vũ khí với số lượng lớn thay vì chỉ mua một vài mẫu – một dấu hiệu cho thấy vũ khí có khả năng bị sao chép thiết kế. Nga cũng nhấn mạnh các điều khoản đảm bảo chống trộm cắp trong các hợp đồng của họ và thậm chí đã cố gắng đòi tiền bản quyền từ các bản sao vũ khí Nga của Trung Quốc. Nhưng Kozyulin thừa nhận rằng các biện pháp này không hiệu quả. “Chúng tôi đã cố gắng khắc phục vấn đề này bằng nhiều cách khác nhau, nhưng không có nhiều thành công”, ông nói.

Sự quan ngại của Nga đối với “kỹ thuật nghịch chiều” của Trung Quốc đã góp phần làm giảm nhanh doanh số bán vũ khí giữa hai nước vào giữa những năm 2000. Trong khi Trung Quốc chiếm 60% xuất khẩu vũ khí của Nga trong năm 2005, con số này đã giảm xuống còn 8,7% vào năm 2012.

Chỉ sau cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014 – khi Nga bắt đầu tán tỉnh Trung Quốc sau sự ghẻ lạnh từ phương Tây – thì việc buôn bán vũ khí và hợp tác quân sự giữa Moscow và Bắc Kinh mới trở lại.

“Ngày nay, Nga đã chấp nhận hành vi trộm cắp công nghệ của Trung Quốc là sự trả giá không thể tránh khỏi khi làm ăn với người hàng xóm phía nam”, Vasily Kashin, một thành viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Viễn Đông của Viện Hàn lâm Khoa học Nga giải thích. “Trộm cắp công nghệ là một vấn đề chung cho tất cả các công ty kinh doanh tại Trung Quốc, nhưng không có trường hợp kỹ thuật nghịch chiều nào khiến người ta phải quay lưng lại với thị trường Trung Quốc – thị trường giá trị nhất thế giới”, ông nói.

Mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa Moscow và Bắc Kinh trên mặt trận địa chính trị (ảnh AP).

Kashin nói thêm rằng Nga bây giờ cảm thấy kỹ thuật nghịch chiều của Trung Quốc không phải là mối đe dọa. Ông lập luận rằng ngay cả khi Bắc Kinh sao chép thành công vũ khí, Nga vẫn sẽ giữ được lợi thế công nghệ. “Họ không thể sao chép một số công nghệ trong một khoảng thời gian ngắn”, Kashin nói. “Sao chép công nghệ cũ cũng mất nhiều thời gian như phát triển công nghệ mới. Tốt hơn là cứ lấy tiền của Trung Quốc, đầu tư vào phát triển của chúng tôi và để người Trung Quốc làm bất cứ điều gì họ muốn.”

Quan hệ đối tác địa chính trị Moscow-Bắc Kinh đang phát triển cũng giúp giảm bớt nỗi sợ hãi của Nga về những rủi ro quân sự hóa Trung Quốc. “Nếu chúng ta nhìn vào cách người Trung Quốc xây dựng quân đội, chúng ta sẽ thấy rằng họ liên tục cắt giảm lực lượng mặt đất trong khi củng cố lực lượng hải quân của họ. Điều đó cho chúng ta biết điều gì đó về ý định của họ, rằng sức mạnh quân sự đang gia tăng của họ nhắm vào Mỹ và các đồng minh,” Kashin nói.

Nhưng có những mối quan tâm khác. Trung Quốc nổi lên như một nhà xuất khẩu vũ khí lớn theo cách riêng của mình, được thúc đẩy bởi hàng thập kỷ chi tiêu quân sự cao và sao chép công nghệ nước ngoài, đối với Nga, “đó vừa là khủng hoảng vừa là cơ hội,” Frolov từ Arms Exports nói. “Một mặt, Nga lo ngại rằng Trung Quốc sẽ dần dần đẩy Nga ra khỏi thị trường vũ khí truyền thống của mình”, ông nói. “Nhưng mặt khác, Trung Quốc có tiền và mong muốn hợp tác, vì vậy đây có thể là cơ hội để Nga tiến lên với sự giúp đỡ của tiền và công nghệ Trung Quốc.”

“Một thách thức khác đối với Moscow là việc coi Trung Quốc như một đối tác quân sự,” Kozyulin nói. Ông lưu ý rằng tổ hợp công nghiệp quân sự của Trung Quốc đã vượt qua Nga trong một số lĩnh vực.

“Ngày càng khó khăn hơn để cung cấp cho Trung Quốc bất cứ điều gì mới, vì vậy chính sách của Nga là chuyển từ bán vũ khí sang phát triển chung”, ông nói. “Tôi không biết mô hình mới này sẽ khiến Trung Quốc quan tâm đến mức độ nào, vì họ thích tự sản xuất mọi thứ và chỉ nhập khẩu công nghệ từ nước ngoài. Nhưng Nga sẽ cố gắng tìm kiếm lợi ích và sự hiểu biết lẫn nhau.”