Nga đang cáo buộc Ukraine lên kế hoạch sử dụng cái gọi là bom bẩn (một loại bom phóng xạ), tuy nhiên Kyiv và các đồng minh phương Tây đã bác bỏ cáo buộc này và cho rằng đây có thể là một hành động biện minh trước cho việc “ném đá giấu tay” mà Moscow có thể sử dụng nhằm làm leo thang cuộc chiến giữa Điện Kremlin với nước láng giềng.

Bom bẩn là một loại vũ khí kết hợp giữa chất nổ thông thường và chất phóng xạ như uranium. Nó thường được coi là vũ khí của những kẻ khủng bố chứ không phải một quốc gia, vì nó được thiết kế để gieo rắc nỗi sợ hãi và khủng hoảng hơn là loại bỏ bất kỳ mục tiêu quân sự nào.

Các quan chức Ukraine đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc của Moscow và Ngoại trưởng Kyiv đã mời các thanh sát viên LHQ đến thăm Ukraine để cho thấy họ “không có gì phải che giấu”.

Đây là những gì bạn cần biết.

Nga tuyên bố gì?

Mặc dù không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào, nhưng Moscow vẫn hùng hồn tuyên bố có các tổ chức khoa học ở Ukraine chứa công nghệ cần thiết để tạo ra một quả bom bẩn – và cáo buộc Kyiv đang lên kế hoạch sử dụng nó.

Bộ Quốc phòng Nga cho biết trong một cuộc họp báo ngày 24/10, họ có thông tin cho thấy Kyiv đang lên kế hoạch khiêu khích liên quan đến việc kích nổ một quả bom bẩn.

“Mục đích của hành động khiêu khích này là cáo buộc Nga sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt trong các chiến dịch của Ukraine và từ đó khởi động một chiến dịch chống Nga mạnh mẽ trên thế giới nhằm làm suy giảm lòng tin vào Moscow”, Igor Kirillov tuyên bố, ông này là một Giám đốc về vấn đề Bức xạ thuộc Lực lượng Bảo vệ Hóa học và Sinh học Nga.

Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu đưa ra tuyên bố như vậy trong một cuộc điện đàm với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin vào ngày 23 tháng 10, theo một quan chức Mỹ tiết lộ.

Shoigu cũng đưa ra tuyên bố tương tự với những người đồng cấp của Pháp và Anh.

Sau cuộc họp kín của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc vào ngày 25 tháng 10, Phó Đại sứ Nga tại Liên hợp quốc nói với các phóng viên rằng ông nói với Hội đồng rằng quốc gia của ông tin rằng có hai cơ sở ở Ukraine có khả năng đang chế tạo một quả bom bẩn.

Thế giới phản ứng như thế nào?

Các cáo buộc của Nga đã bị Ukraine, Mỹ, Anh, Liên minh châu Âu và NATO bác bỏ mạnh mẽ, xoay lại những nước này đã cáo buộc Moscow đang cố gắng chuẩn bị cho hành động “ném đá giấu tay” của mình. 

“Cả thế giới đều thấu tỏ, hiểu rõ ai là nguồn gốc của mọi chuyện xấu ác và hèn hạ tới mức không thể tưởng tượng trong cuộc chiến này”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói trong bài phát biểu tối 23/10.

Nhà Trắng hôm 24/10 cho biết họ đang “quan sát hết sức sát sao” bất kỳ sự chuẩn bị tiềm tàng nào cho việc sử dụng bom bẩn ở Ukraine nhưng không có bất cứ dấu hiệu nào cho thấy việc sử dụng vũ khí như vậy sắp diễn ra.

Cơ quan giám sát hạt nhân của LHQ ngày 24/10 cho biết sẽ cử các thanh sát viên tới thăm hai địa điểm hạt nhân ở Ukraine sau khi nhận được yêu cầu từ các nhà chức trách ở Kyiv.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết họ “đã biết về các tuyên bố của Liên bang Nga hôm Chủ nhật về cáo buộc cho các hoạt động tại hai địa điểm hạt nhân ở Ukraine”.

Nhưng IAEA không cung cấp vị trí của hai địa điểm.

Trong một dòng tweet ngày 24/10, Ngoại trưởng Ukraine Dmytro Kuleba cho biết: “Không giống như Nga, Ukraine luôn và vẫn minh bạch. Chúng tôi không có gì phải che giấu”.

Bom bẩn có phải là vũ khí hạt nhân không?

Câu trả lời là Không.

Vụ nổ từ một quả bom bẩn được tạo ra bởi chất nổ thông thường. Vụ nổ từ vũ khí hạt nhân được tạo ra bởi phản ứng hạt nhân, ví dụ điển hình là những quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai.

Theo một tờ thông tin từ Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (DHS) thì “Một quả bom hạt nhân tạo ra một vụ nổ mạnh gấp hàng nghìn đến hàng triệu lần so với bất kỳ chất nổ thông thường nào có thể được sử dụng trong một quả bom bẩn”. 

Vụ nổ từ vũ khí hạt nhân có thể san phẳng toàn bộ thành phố. Ví dụ, quả bom nguyên tử ném xuống Nagasaki năm 1945 đã xóa sổ 2,6 dặm vuông (6,2 km vuông) của thành phố, theo ICAN –  một Chiến dịch Quốc tế Bãi bỏ Vũ khí Hạt nhân. Các chất nổ thông thường trong một quả bom bẩn có thể chỉ làm san phẳng hoặc làm hỏng một vài tòa nhà.

Trong khi đó, đám mây hình nấm từ một vụ nổ hạt nhân có thể bao phủ hàng chục đến hàng trăm dặm vuông, phát tán các hạt nhỏ của vật liệu hạt nhân – bụi phóng xạ – trên khu vực đó, DHS cho biết.

Trái lại, hầu hết chất phóng xạ từ một quả bom bẩn sẽ được phát tán trên một vài khu phố hoặc một vài dặm vuông.

Bom phóng xạ đã từng được sử dụng chưa?

Câu trả lời là Chưa.

Năm 1995, phiến quân Chechnya đã sản xuất nhưng chưa cho nổ một quả trong công viên ở Moscow, Hội đồng về các Quan hệ Đối ngoại cho biết.

Đã có nhiều thông tin cho rằng các tổ chức khủng bố như al Qaeda hay ISIS đã chế tạo hoặc cố gắng chế tạo một quả bom bẩn, nhưng chưa một quả nào được kích nổ.

Vật liệu hạt nhân trong bom bẩn có thảm khốc không?

DHS cho biết rất khó để một quả bom bẩn có thể phát ra liều lượng bức xạ đủ cao “để gây ra những ảnh hưởng ngay lập tức đến sức khỏe hoặc gây tử vong cho một số lượng lớn người dân”.

Bộ Dịch vụ Y tế Tiểu bang Texas giải thích lý do tại sao. Để chế tạo một quả bom bẩn có khả năng phát ra liều lượng bức xạ chết người, cần phải có một lượng lớn vật liệu che chắn bằng chì hoặc thép để giữ vật liệu này không giết chết những người chế tạo ra nó trong quá trình sản xuất.

Nhưng việc sử dụng vật liệu che chắn như vậy sẽ khiến quả bom trở nên cồng kềnh và khó di chuyển hoặc triển khai, và điều này có thể đòi hỏi thiết bị hạng nặng và công cụ xử lý từ xa, và khi đó sẽ bị hạn chế mức độ lan truyền của bức xạ.

Tiếp xúc với bức xạ thì bị ảnh hưởng như thế nào?

Theo Bộ dịch vụ y tế Texas, bức xạ được tạo ra bởi một quả bom bẩn sẽ gây ra mức độ phơi nhiễm tương tự với một lượng nhận được trong quá trình chụp X-quang nha khoa.

“Ví dụ cho bom hạt nhân là: nếu ai đó ném một tảng đá lớn vào bạn, nó có thể sẽ làm bạn bị thương và có thể gây ra thiệt hại về thể chất cho bạn. Còn ví dụ cho bom bẩn là nếu họ lấy cùng một tảng đá và phá vỡ nó thành những hạt nhỏ và sau đó ném vào bạn, khả năng nó gây ra bất kỳ thiệt hại thực sự nào cho bạn sẽ thấp hơn rất nhiều.”

Theo DHS, mức độ nghiêm trọng của bệnh nhiễm xạ tỉ lệ thuận với thời gian phơi nhiễm. Các biện pháp phòng ngừa có thể đơn giản là hãy dời đi chỗ khác.

“Ngay cả dời đi một khoảng cách ngắn từ hiện trường (vụ nổ) cũng có thể bảo vệ đáng kể thân thể bạn vì tỷ lệ liều lượng giảm đáng kể theo khoảng cách từ điểm phát nổ”.

Mọi người cũng nên che mũi và miệng để tránh hít phải bất kỳ chất bức xạ nào, vào trong nhà để tránh đám mây bụi, cởi bỏ quần áo cho vào túi nhựa và sau đó nhẹ nhàng tắm xả để loại bỏ chất gây nhiễm, DHS cho biết.

Nguồn: CNN
Văn Sơn biên dịch