Mặc dù Philippines coi nhẹ hành động mới đây của Trung Quốc ở Biển Đông, Mỹ đã tuyên bố vào tuần trước rằng việc Trung Quốc tiếp tục phát triển xây dựng đảo ở vùng biển tranh chấp, là “không thể chấp nhận được”, theo tờ Philstar.

Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson cho biết Hoa Kỳ hiện có một cơ chế hoạt động tích cực, thông qua đó Washington và Bắc Kinh có thể trao đổi các vấn đề phức tạp, bao gồm cả tranh chấp ở Biển Đông.

Phát biểu tại Diễn đàn Quỹ giao lưu Quốc tế Hàn Quốc – Hội Đồng Đại Tây Dương 2017, ông Tillerson cho biết: “Chúng tôi có những sự khác biệt, chẳng hạn như Biển Đông và việc xây dựng những công trình của Trung Quốc, quân sự hoá các công trình này, và ảnh hưởng như thế nào đến các đồng minh của chúng ta trong khu vực, cũng như các vấn đề liên quan đến thương mại tự do và mở rộng”.

Ông Tillerson cho biết Hoa Kỳ đã tuyên bố với Trung Quốc rằng Washington hy vọng hai nước có thể tìm ra cách để chấm dứt việc xây dựng và quân sự hoá các công trình ở Biển Đông.

“Liệu chúng ta có thể đảo ngược được không, đó vẫn còn là vấn đề được xem xét. Nhưng chúng ta không thể chấp nhận việc các hòn đảo này vẫn tiếp tục được phát triển, và tất nhiên không phải cho các mục đích quân sự”, ông Tillerson nói.

Ngoại trưởng Mỹ Tillerson tuyên bố việc Trung Quốc tiếp tục xây dựng đảo ở vùng biển tranh chấp là không chấp nhận được

Ngoại trưởng Philippines Alan Peter Cayetano đã hạ thấp vai trò của báo cáo gần đây của chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI), thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS), một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington. Báo cáo này có đề cập đến việc Trung Quốc ngang nhiên tiếp tục lắp đặt các thiết bị quân sự trên các hòn đảo nhân tạo mà họ đã bồi đắp, xây dựng trong những năm qua.

Ông Cayetano cho rằng Trung Quốc đã không chiếm đóng hoặc gia cố các khu vực mới ở Biển Đông, còn được gọi là biển Tây Philippine.

Tại cuộc họp các ngoại trưởng ASEAN lần thứ 50 và các cuộc họp có liên quan ở Manila vào cuối tháng 8/2017, ông Cayetano thừa nhận Philippines không muốn vấn đề “quân sự hóa” và “cải tạo đất ở Biển Đông” được đề cập đến trong tuyên bố chung của các ngoại trưởng ASEAN, nhưng Manila đã phải tuân theo nhận thức chung của đa số các nước trong khu vực, để phản ánh các từ ngữ trong bản tuyên bố đó.

Ông Cayetano cho biết ông không muốn đưa vấn đề quân sự hóa và cải tạo đất vào tuyên bố chung mà ông đã “soạn thảo”. Trong một cuộc họp báo tại Trung tâm Truyền thông Quốc tế ở thành phố Pasay, ông Cayetano thừa nhận: “Vâng, tôi đã soạn thảo nó. Tôi không muốn đưa nó vào”.

Tháng 11 năm ngoái, ông Cayetano cảm ơn Tổng thống Mỹ Donald Trump vì đã đề nghị làm trung gian trong vấn đề Biển Đông. Mặc dù coi ông Trump là một nhà trung gian “tài giỏi” và là “bậc thầy của nghệ thuật đàm phán”, nhưng theo ông Cayetano, Manila lại tin tưởng rằng một cuộc thảo luận song phương giữa Philippines và Trung Quốc, về những tranh chấp “sẽ tiến triển rất tốt”.

Tại Hội nghị thượng đỉnh các Nhà lãnh đạo Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương ở Đà Nẵng, Việt Nam, Tổng thống Donald Trump đưa ra một thông điệp mạnh mẽ, kêu gọi các quốc gia giải quyết “dứt khoát” việc mở rộng lãnh thổ và những đe dọa đến an ninh. Ông Trump nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tinh thần thượng tôn của pháp luật, tự do hàng hải và hàng không, ám chỉ đến hành vi hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông.

Sau khi Chiến lược An ninh Quốc gia của Hoa Kỳ được công bố hôm 18/12, Tổng thống Trump một lần nữa được dự đoán sẽ cứng rắn với Trung Quốc hơn người tiền nhiệm Obama về vấn đề Biển Đông.

Nhiều lãnh đạo hải quân Mỹ phê phán ông Obama đã không cho phép các cuộc tuần tra tự do hàng hải trên Biển Đông từ năm 2012 đến năm 2015, theo tạp chí Hải quân (Navy Times) của Mỹ. Trong thời gian đó, Trung Quốc ra sức xây dựng các đảo nhân tạo và lắp đặt các thiết bị quân sự, tạp chí này cho biết.

Khu vực Ấn độ – Thái Bình Dương tự do và mở rộng

Ngoại trưởng Mỹ Tillerson đã nhắc lại lời kêu gọi của Tổng thống Trump về một Ấn Độ – Thái Bình Dương tự do và mở rộng, đảm bảo cho tất cả các nước được tiếp cận và tiếp tục phát triển kinh tế của mình với khu vực.

Trong khi “Sáng kiến Một vành đai, Một con đường” là lộ trình kinh tế của Trung Quốc, và các chính sách của Mỹ không nhằm mục đích ngăn chặn sự phát triển của Trung Quốc, ông Tillerson nhấn mạnh rằng: “phát triển kinh tế của Trung Quốc, theo quan điểm của chúng tôi, cần thực hiện trong hệ thống các quy tắc và chuẩn mực quốc tế”.

Ông Tillerson cho rằng: “Một vành đai, Một con đường” dường như muốn định nghĩa các quy tắc và tiêu chuẩn riêng của mình”.

Về lý do tại sao Mỹ phản đối chính sách “Một vành đai, Một con đường”, ngoại trưởng Tillerson đã trích lời Bộ trưởng quốc phòng Mỹ James Mattis: “Hoa Kỳ và phần còn lại của thế giới có nhiều vành đai và nhiều con đường, và không một quốc gia nào được quyết định chúng là gì. Vì vậy, một Ấn độ – Thái Bình Dương tự do và mở rộng có nghĩa là tất cả các nước đều có quyền tiếp tục phát triển kinh tế và tự do tiếp cận thương mại trong khu vực”.

Sáng kiến ​Một vành đai, Một con đường, với chi phí khoảng 1.000 tỷ USD, nhằm mục đích có được 60 quốc gia đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng, để phát triển các tuyến đường bộ và đường biển, theo mạng lưới ‘Con đường Tơ lụa’ cũ, nối Trung Quốc với trung Á và châu Âu.

Phạm Duy