Ngày 12/11, Giáo sư Gordon G. Chang, một chuyên gia về Trung Quốc, tác giả của sách “Sự sụp đổ sắp tới của Trung Quốc”, đã có bài bình luận trên Gatestone lý giải sự kiện Bắc Kinh bất ngờ đình chỉ IPO (việc phát hành cổ phiếu lần đầu) công ty Ant của Jack Ma, người vốn có quan hệ mật thiết với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Dưới đây chúng tôi xin gửi tới quý độc giả bản chuyển ngữ những nội dung chính bài viết của Giáo sư Gordon G. Chang.

Các nhà đầu tư ở Hồng Kông trong tuần này đã bán hơn 250 tỷ USD cổ phiếu công nghệ của Trung Quốc. Bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề sau sự kiện này là Alibaba Group, JD.com, Tencent và Meituan Dianping.

Việc này diễn ra sau khi Bắc Kinh bất ngờ đình chỉ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất trong lịch sử của Ant Group Co., Ltd., một chi nhánh của Alibaba Group. Ant đã dự kiến IPO của họ sẽ huy động được tới 39,5 tỷ đô la.

Các nhà đầu tư đang định giá công ty 6 năm tuổi này ở mức 359 tỷ USD, khiến nó có giá trị lớn hơn cả người khổng lồ JP Morgan có trụ sở tại Mỹ và Ngân hàng Công thương Trung Quốc do nhà nước hậu thuẫn, được xem là ngân hàng lớn nhất thế giới.

Vào ngày 3/11, Thị trường STAR giống Nasdaq của Thượng Hải và Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông đã thông báo tạm ngừng IPO của Ant, trước khoảng 36 giờ khi giao dịch bắt đầu theo lịch trình tại Hồng Kông. Đây được xem là những hành động chưa từng có khiến giới đầu tư trong nước và quốc tế bàng hoàng.

Lý do được biến đến phổ biến hiện nay là Jack Ma, ông chủ của Ant, đã khiến các quan chức Trung Quốc tức giận sau một bài phát biểu ở Thượng Hải. Một lời giải thích khác cho biết, Ant bị tấn công bởi các ngân hàng quốc doanh có ảnh hưởng của Trung Quốc, những ngân hàng này cho rằng Ant được ưu ái hơn họ. Còn những người khác lại cho rằng các nhà quản lý đã hoảng sợ khi họ nhận ra rằng Ant đã trở thành một gã khổng lồ.

Dù vì bất kỳ lý do nào thì Bắc Kinh, thông qua lệnh đình chỉ IPO vào thời điểm cuối cùng của Ant, đã gây nghi ngờ về tính lành mạnh của thị trường chứng khoán Trung Quốc và rộng hơn là về khả năng tồn tại lâu dài của khu vực tư nhân nước này.

Chuyện gì đã xảy ra? Có nguồn tin cho rằng đích thân người cai trị Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa ra quyết định đình chỉ IPO của Ant.

Trung Quốc không đủ lớn cho hai “ông lớn”. Ông Tập đang xây dựng “phong trào” sùng bái cá nhân đối với ông, trong khi Jack Ma cũng đang làm như vậy đối với cộng đồng tài chính và kinh doanh quốc tế.

Vào ngày 24/10, tại Hội nghị Thượng đỉnh Bến Thượng Hải, Ma đã công khai cáo buộc các ngân hàng Trung Quốc có “tâm lý tiệm cầm đồ”, ám chỉ kiểu cho vay dựa trên tài sản thế chấp. Ông cũng cho biết Ant sẽ thúc đẩy phương thức cho vay mới dành cho các doanh nghiệp nhỏ.

Ma thậm chí đã có những khẩu khí mạnh nhắm vào ngân hàng trung ương Trung Quốc và các cơ quan quản lý ngân hàng của nước này: “Chúng ta không thể quản lý một sân bay như cách chúng ta quản lý một nhà ga xe lửa, cũng như không thể quản lý tương lai như cách chúng ta đã quản lý ngày hôm qua”.

Tờ SCMP của Hồng Kông cho rằng bài phát biểu này đã “gây ra xôn xao”, nhưng đối với Bắc Kinh, bình luận của Ma là những lời lẽ tấn công. Trong những năm gần đây, Ant đã tự chuyển mình thành người cho vay và thu xếp khoản vay, vượt xa hoạt động kinh doanh ban đầu của nền tảng thanh toán di động Alipay.

Khối lượng cho vay của Ant tăng nhanh vì công ty chủ yếu không được kiểm soát. Phí mà các ngân hàng trả cho đơn vị CreditTech (Công nghệ tín dụng) đã tăng 59% trong sáu tháng đầu năm nay. Các khoản phí như vậy chiếm 39% tổng doanh thu của Ant trong giai đoạn này và là mảng kinh doanh lớn nhất của công ty, vượt xa doanh thu thậm chí từ nền tảng thanh toán di động (Alipay) của công ty. Như Financial Times đã chỉ ra , “tốc độ phát triển nhanh chóng của hoạt động kinh doanh tín dụng của nó là một điểm hấp dẫn đối với các nhà đầu tư”.

Ngân hàng trung ương – và chính Đảng Cộng sản Trung Quốc – đang tấn công mọi mặt với Ant. Rõ ràng là hoạt động cho vay của Ant sẽ được quản lý chặt chẽ hơn trong tương lai. Vào ngày 2/11, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và Ủy ban Quản lý Ngân hàng và Bảo hiểm Trung Quốc đã ban hành dự thảo quy định hạn chế cho vay trực tuyến. Cục Quản lý Nhà nước về Quy định Thị trường của Trung Quốc vào ngày 10/11 đã ban hành dự thảo hướng dẫn chống độc quyền cho các doanh nghiệp internet. Thêm nữa, đồng tiền kỹ thuật số mới của ngân hàng trung ương, hiện đang được đưa vào thử nghiệm và sắp được giới thiệu trên toàn quốc, sẽ đe dọa Alipay và các ứng dụng thanh toán di động khác.

Đáng ngại là, các nhà quan sát cho rằng ĐCSTQ cũng đang nhắm vào chính bản thân Jack Ma. Chuyên gia Chen Zhiwu của Đại học Hồng Kông nói với Financial Times , “Thông điệp là sẽ không có doanh nhân tư nhân lớn nào được dung thứ ở đại lục”.

Hầu hết các nhà phân tích tin rằng IPO của Ant sẽ bị trì hoãn trong “vài tháng”. Các quy định mới của Bắc Kinh sẽ khiến Ant có thể huy động được “ít hơn một nửa so với hiện tại”, một nhà quản lý quỹ ở Thượng Hải nói với Financial Times .

Hành động của Bắc Kinh đối với Ant cho thấy hệ thống chính trị của ĐCSTQ đã có những hành động thất thường và đi sai hướng trong việc kiểm soát nhiều hơn các thị trường. Ông Tập đòi hỏi sự phục tùng tuyệt đối, một điều không phù hợp với hệ thống tài chính hiện đại.

Bài học ở đây là ĐCSTQ không thay đổi bản chất. Chế độ cầm quyền ở Trung Quốc trong tháng này đã đè bẹp một con kiến (Ant) ​​khổng lồ, đánh lừa thị trường và một lần nữa tự bộc lộ bộ mặt thật hệ thống chính trị của mình.