Chiến dịch tranh cử tổng thống của Hoa Kỳ bị chi phối bởi các vấn đề toàn cầu từ thương mại, nhập cư cho đến tấn công khủng bố – và bản thân các cử tri đều có những cảm xúc lẫn lộn.

Mùa bầu cử tổng thống Hoa Kỳ là cơ hội để người Mỹ lựa chọn các ứng cử viên cho chức vụ tổng thống nước họ và cũng có thể được cho là người lãnh đạo thế giới. Trong cuộc bỏ phiếu sơ bộ gần đây tại một vài tiểu bang có số lượng cử tri lớn như Florida và Ohio, thì ứng cử viên đảng Cộng hòa Donald Trump đang dẫn đầu và bỏ  xa các đối thủ như Thượng nghị sĩ Ted Cruz và Thống đốc Ohio John Kasich. Trong khi đó, ứng cử viên Hillary Clinton của Đảng Dân chủ thậm chí còn có lợi thế lớn hơn so với đối thủ của bà là Thượng nghị sĩ Bernie Sanders. Như lời cầu thủ bóng chày Mỹ Yogi Berra đã nói: “chưa kết thúc thì chưa nói được điều gì, nhưng dù thế nào thì có vẻ cuộc đua đang dần ngã ngũ”.

Cho đến nay, các cuộc tranh luận tranh cử bị chi phối bởi nhiều chủ đề có thể ảnh hưởng đến nhiều người ở bên ngoài Hoa Kỳ như: thương mại, nhập cư, và chủ nghĩa khủng bố… Thái độ của người Mỹ đối với các vấn đề này cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả bỏ phiếu vào tháng 11 năm nay. Và các quan điểm mà các ứng cử viên tranh luận sẽ cho thấy các chính sách sẽ được Tổng thống Hoa Kỳ nhiệm kỳ tiếp theo sẽ phải giải quyết. Hơn nữa, tâm trạng của các cử tri cũng có thể ảnh hưởng đến số phiếu trong cuộc bầu cử tại Hạ viện và Thượng viện, điều này sẽ củng cố thêm những lựa chọn về chính sách đối ngoại của tổng thống mới.

Thương mại và TPP

Thương mại luôn là một chủ đề quen thuộc trong chiến dịch tranh cử mặc dù nhìn chung đây là một chủ đề ít được cử tri Mỹ quan tâm. Theo một khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew, khoảng 31% cử tri xem nó như là một ưu tiên hàng đầu. Ứng cử viên trong cả hai Đảng đã nhiều lần gắn vấn đề này với việc làm và kinh tế, đồng thời hứa hẹn sẽ kiểm soát hoạt động thương mại chặt chẽ hơn, đặc biệt trong quan hệ giao thương với Trung Quốc.

Ông trùm đầu tư bất động sản và truyền thông Donald Trump đã hứa sẽ áp dụng mức thuế nhập khẩu 45% đối với hàng hóa đến từ Trung Quốc. Trong khi đó, bà Clinton cam kết sẽ trừng trị thẳng tay việc thao túng thị trường tiền tệ của chính quyền Trung Quốc vốn tạo cho nước này lợi thế cạnh tranh không công bằng. Cả ông Sanders, ông Trump, và bà Clinton đã nhiều lần công kích thỏa thuận thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Việc chỉ trích hiệp định thương mại này đánh trúng tâm lý nhiều người Mỹ, mặc dù trên nguyên tắc, Mỹ là đất nước của thương mại tư do. Theo Trung tâm nghiên cứu Pew, chênh lệch giữa số người ủng hộ và phản đối thương mại tự do là 25%; nghĩa là khoảng 58% người ủng hộ so với 33% phản đối –  quan điểm này là đồng nhất ở mọi giới, chủng tộc, tuổi tác, thu nhập, giáo dục, và các nhóm đảng phái…

Nhưng bản thân công chúng cũng đang bị chia rẽ về tác động kinh tế tổng thể của việc Washington ký kết các thỏa thuận thương mại tự do, giống như TPP: 31% cho rằng thỏa thuận này khiến cho nền kinh tế phát triển, 34% nói rằng điều này làm tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Hơn nữa, về các vấn đề lớn khác như việc làm và tiền lương, thì 46% người Mỹ bày tỏ quan điểm cho rằng TPP sẽ dẫn đến thất nghiệp ở Hoa Kỳ, trong khi với cùng tỷ lệ đó cho rằng họ nhận mức tiền lương thấp. Chỉ có 11% nghĩ rằng hiệp định thương mại này sẽ giúp họ tăng lương, và 17% cho rằng nó sẽ tạo ra công ăn việc làm.

Người Mỹ rất xem trọng mối quan hệ thương mại với Bắc Kinh: 52% đề cập đến vấn đề thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc – hiện thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ là lớn nhất và đây là một vấn đề rất nghiêm trọng.

Vấn đề dân nhập cư

Về vấn đề dân nhập cư, gần một nửa, khoảng 51% người Mỹ nghĩ rằng giải quyết vấn đề người nhập cư phải là ưu tiên hàng đầu của Quốc hội và Nhà Trắng. Có tới 41% cử tri quan tâm đến vấn đề này trong năm 2009 vào thời kỳ đầu của chính quyền ông Obama. Và đây là một vấn đề được cả 2 Đảng coi trọng: 66% thành viên Đảng Cộng hòa cho rằng cần phải ưu tiên giải quyết hàng đầu, trong khi số thành viên Đảng Dân chủ quan tâm vấn đề này là 43%

Với quan điểm của Đảng Cộng hòa như vậy, nên không có gì ngạc nhiên khi ông Trump kêu gọi xây dựng một bức tường dọc theo biên giới giữa Mexico và Hoa Kỳ và trục xuất 11 triệu người nhập cư không có giấy phép trong nước. Tuy nhiên, bà Clinton lại chủ trương trao quyền công dân đầy đủ và bình đẳng cho những người nhập cư.

Nhập cư là một vấn đề tùy thuộc vào quan điểm khác nhau của hai Đảng, và 51% người Mỹ cho rằng vấn đề này là một ưu tiên hàng đầu.

Quan điểm khác nhau của 2 Đảng cũng được thể hiện rõ về cách xử lý những người nhập cư bất hợp pháp. Trái với những gì người ta suy đoán, ít hơn một nửa, khoảng 46% người Mỹ ủng hộ việc xây dựng một hàng rào dọc theo toàn bộ biên giới Mexico. Một lần nữa, vấn đề này lại chia rẽ sâu sắc hai đảng: 73% thành viên Đảng Cộng hòa ủng hộ, trong khi chỉ có 29% thành viên Đảng Dân chủ ủng hộ.

Tương tự như vậy, một lần nữa trái với những gì người ta suy đoán từ những bài hùng biện tranh cử, thì đa số thành viên hai đảng đều ủng hộ cho phép người nhập cư không có giấy phép ở lại Hoa Kỳ một cách hợp pháp, nếu những người đó đáp ứng được các yêu cầu đưa ra: 66% thành viên đảng Cộng hòa ủng hộ, trong khi 32% cho rằng những người nhập cư không có giấy tờ không được phép ở lại, và cứ 5 người thuộc Đảng Dân chủ đồng ý thì có 1 người phản đối, tương đương 80% thành viên đảng này chấp thuận và 17% phản đối việc cho di dân không có giấy tờ được định cư ở Mỹ.

Vấn đề khủng bố

Ngoài các cuộc tranh luận về thương mại và dân nhập cư, thì khủng bố cũng là một trong những chủ đề chính trong cuộc bầu cử năm 2016. Một cuộc khảo sát dư luận cho thấy nếu một cuộc tấn công khủng bố bất ngờ xảy ra vào tháng 10  trước ngày bầu cử 8/11 thì hẳn là sẽ ảnh hưởng rất lớn đến kết quả bầu cử.

Giám đốc CIA John Brennan phát biểu trong chương trình “60 phút” của đài CBS vào tháng 2 rằng nỗ lực tấn công Hoa Kỳ của Nhà nước Hồi giáo (ISIS) là “có khả năng xảy ra”. Một số ứng cử viên tổng thống của Đảng Cộng hòa đã đưa ra những quan điểm “cứng rắn” đối với chủ nghĩa khủng bố và Hồi giáo. Ví dụ, Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa bang Texas, Ted Cruz đã đề xuất rải thảm bom xuống IS. Ông Trump thì có chủ trương tạm thời cấm tất cả người Hồi giáo nhập cảnh vào nước Mỹ. Nếu một cuộc tấn công khủng bố xảy ra trước cuộc bầu cử, thì những lo ngại về khủng bố và phải làm gì để chống khủng bố sẽ là chủ đề tranh luận chính và các ứng cử viên có chính sách cứng rắn sẽ được ủng hộ.

Các cuộc thăm dò dư luận cũng cho thấy một cuộc tấn công khủng bố trước ngày bầu cử 8/11 có thể sẽ có tác động rất lớn đến kết quả bầu cử.

Mối quan ngại về khả năng xảy ra khủng bố là rất cao và khó lường. Cũng theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew, 3/4 số người được khảo sát trong tháng 1/2016 cho biết bảo vệ Tổ quốc chống lại khủng bố nên là ưu tiên hàng đầu đối với chính quyền ông Obama và Quốc hội. Đây cũng là mối quan ngại đặc biệt của các thành viên trong cả 2 Đảng, cụ thể: 87% trong Đảng Cộng hòa, và 73% trong Đảng Dân chủ.

Nhưng những lo lắng như vậy là không có cơ sở. Trong một cuộc khảo sát của Trung Tâm Nghiên Cứu Pew vào tháng 12/2014, chỉ 1% người Mỹ cho rằng chủ nghĩa khủng bố là vấn đề quan trọng nhất đối với đất nước. Vào tháng 12/2015, sau vụ nổ súng khủng bố ở San Bernardino, California, 18 % lên tiếng cho rằng chủ nghĩa khủng bố là thách thức nghiêm trọng nhất. Như vậy, chỉ trong thời gian ngắn mối quan tâm về khủng bố đã vượt xa mối quan tâm về kinh tế. Điều này cho thấy tâm lý đám đông nhạy cảm thế nào trước một vụ khủng bố và cách họ sẽ phản ứng với nó trong tương lai.

Lo sợ về một vụ khủng bố trong tương lai là rất cao. Theo một khảo sát của Gallup vào tháng 12/2015, một tháng sau vụ tấn công khủng bố Paris, 51% người Mỹ được khảo sát bày tỏ sự lo lắng rằng họ hoặc một người nào đó trong gia đình của họ sẽ trở thành nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố, và 2/3 số người được hỏi nói rằng các cuộc tấn công khủng bố có thể sẽ xảy ra tại Hoa Kỳ. Đây có lẽ là mức quan ngại lớn nhất của người Mỹ về chủ nghĩa khủng bố kể từ đầu năm 2003.

Mức độ lo lắng về tấn công khủng bố và xu hướng lo ngại này ngày càng tăng vọt cùng với sự trỗi dậy của các cuộc tấn công khủng bố. Điều này cho thấy nếu người đứng đầu CIA John Brennan đúng và các cuộc tấn công khủng bố là không thể tránh khỏi, thì vấn đề khủng bố có thể trở thành vấn đề chính trị rắc rối của cả 2 Đảng của quốc gia vùng Đại Tây Dương này trong năm 2016.

Các cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ được quyết định bởi một số vấn đề, thường là thực trạng phát triển của nền kinh tế. Nhưng năm nay, một số mối quan ngại quốc tế về những hậu quả tiêu cực của toàn cầu hóa bao gồm thương mại, nhập cư, và khủng bố đã trở thành những vấn đề nổi cộm trong các cuộc tranh luận chính trị. Lịch sử cho thấy rằng các cuộc bầu cử ở Hoa Kỳ sẽ không phụ thuộc vào bất kỳ một vấn đề cụ thể nào, nhưng chúng có thể ảnh hưởng đến kết quả bầu cử. Và những người ở bên ngoài nước Mỹ phải đối mặt với những hậu quả này.

Tác động đến tình hình biển Đông

Chính sách và mối quan tâm của Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ là tương đối khác nhau. Từ trước đến nay, lưỡng đảng của Mỹ vẫn thường đối đầu với nhau chủ yếu về các vấn đề nội bộ như kinh tế, việc làm, nhập cư… Dù chính sách bên ngoài có ít khác biệt, nhưng với vấn đề châu Á-Thái Bình Dương, Đông Nam Á, biển Đông hay Trung Quốc cơ bản sẽ không thay đổi vì đây là vấn đề chiến lược, gắn liền với lợi ích cốt lõi của nước Mỹ. Như vậy, cho dù ai là người chiến thắng cũng sẽ không ảnh hưởng nhiều tới chính sách của Washington đối với Việt Nam và khu vực châu Á.

Ngoài ra, nếu ứng viên của Đảng Cộng hòa thắng trong cuộc bầu cử sắp tới, Tổng thống kế nhiệm có thể sẽ có đường lối cứng rắn hơn đối với Trung Quốc và vấn đề biển Đông có thể sẽ  được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Tác giả: Bruce Stokes, giám đốc Viện kinh tế toàn cầu tại Trung tâm Nghiên cứu Pew. Bài viết này đã được đăng tải lần đầu trên Foreign Policy in Focus (FPIF).

Ánh Sao biên dịch

Thể Loại: Thế giới