Trong khi nhà sản xuất thiết bị viễn thông Trung Quốc Huawei phải gồng mình để đối phó với các lệnh trừng phạt của Mỹ trong năm 2019, họ đã nhận được ‘ưu ái’ từ Nga.

Mua lại công nghệ nhận dạng khuôn mặt của Nga, Huawei đã bắt đầu thử nghiệm mạng 5G tại Moscow. Theo hãng RT, một mạng lưới truyền hình được tài trợ bởi chính phủ Nga, Tổng thống Nga Vladimir Putin thậm chí đã lên tiếng, bênh vực cho Huawei, nói rằng Mỹ đang cố gắng “trơ trẽn buộc họ ra khỏi thị trường toàn cầu” bằng cách đưa Huawei vào danh sách đen.

Sự nghi ngờ của Mỹ về việc Huawei cài đặt các phần mềm đánh cắp thông tin, cũng như những lo ngại chung của Nga và Trung Quốc về việc bị Mỹ ngăn cản tiếp cận công nghệ tiên tiến, đã khiến  2 nước này xích lại gần nhau hơn. Giờ đây, điện Kremlin tuyên bố, 2020 là năm hợp tác khoa học, kỹ thuật và đổi mới Nga-Trung.

Ưu tiên nổi bật của sự hợp tác là về trí tuệ nhân tạo (AI).

Các chuyên gia cho rằng sự hợp tác AI mới này, trong đó Huawei đóng vai chính, có thể làm suy yếu sự thống trị công nghệ của Mỹ. 

Nhưng, giống như Moscow và Bắc Kinh cảnh giác với Washington, họ cũng nghi ngờ lẫn nhau. Một số người trong ngành công nghệ Nga cảnh báo rằng làm việc với Trung Quốc đầy rủi ro.

Tuy vậy, khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến thăm Nga vào tháng 6/2019, hai chính phủ đã công bố thành lập một quỹ đầu tư chung cho các dự án công nghệ cao. Quỹ này ra mắt vào tháng 9/2019 với ngân sách ban đầu là 1 tỷ USD, tập trung vào tài trợ cho nghiên cứu AI.

Trong khi đó, một số công ty công nghệ Trung Quốc đã vào Nga trong năm 2019, săn lùng các cơ hội AI. Ví dụ như:

  • Trong tháng 5/2019, công ty công nghệ Dahua của Trung Quốc và công ty NtechLab của Nga đã hợp tác để tung ra một máy ảnh, có khả năng nhận dạng khuôn mặt. Đây là một sản phẩm hỗ trợ cho việc giám sát, thực thi pháp luật ở cả 2 quốc gia. 

  • Vào tháng 12/2019, nhà phát triển phần mềm Trung Quốc Vinci Group đã đồng ý làm việc trên các sản phẩm AI với công ty khởi nghiệp IT Jovi Technologies của Nga.

Nhưng không có công ty Trung Quốc nào làm được nhiều hơn Huawei để trở thành một thế lực AI ở Nga. Vào tháng 6/2019, Huawei đã chi 50 triệu USD cho quyền sử dụng công nghệ nhận dạng khuôn mặt, được phát triển bởi công ty khởi nghiệp Vocalord của Nga. Trang web của liên doanh chào mời các ứng dụng giám sát điển hình tại “các nơi công cộng, trung tâm giao thông, sân vận động, trung tâm thương mại và ngân hàng”.

Huawei can thiệp sâu hơn vào trí tuệ nhân tạo trong tháng 8/2019 khi ký một hợp đồng hợp tác với một trung tâm nghiên cứu AI, được Moscow hậu thuẫn. Sau đó, tại một hội nghị vào tháng 11/2019, Huawei công bố kế hoạch xây dựng một “hệ sinh thái AI” đầy tham vọng ở Nga vào năm 2025.

Ông Khương Đào (Jiang Tao), phó chủ tịch của bộ phuận ICBU của Huawei, tuyên bố “Huawei đặt mục tiêu hợp tác với các tổ chức công nghiệp, và thu hút hơn 100.000 nhà phát triển AI, hơn 100 [nhà cung cấp phần mềm độc lập] và hơn 20 trường đại học để xây dựng hệ sinh thái AI trong vòng 5 năm, đưa ứng dụng AI đến nhiều ngành hơn”. 

Theo ông Valentin Makarov, chủ tịch hiệp hội phát triển phần mềm có uy tín Russoft, Nga có thể chỉ có một số ít các công ty khởi nghiệp AI của riêng mình, nhưng nước này có rất nhiều đối tác Trung Quốc.

Ông Makarov cho rằng Nga có thể tự hào vì có được các chuyên gia có tay nghề cao, các tổ chức nghiên cứu giỏi và thành tích tốt trong các lĩnh vực liên quan đến AI, cụ thể như nhận diện khuôn mặt, một khía cạnh dường như đã thu hút Huawei đến với công ty Vocalord.

Ông Igor Bogachev, Giám đốc điều hành công ty Zyfra trong lĩnh vực công nghệ thông tin AI, nhận định rằng đối với các doanh nghiệp AI của Nga, quan hệ đối tác với Trung Quốc là cơ hội để đưa công việc của họ đến một thị trường khổng lồ. 

Theo ông Bogachev, “có những ước tính rằng thị trường AI của Trung Quốc năm 2018 là 4,9 tỷ USD – đó là một con số khổng lồ. Vì vậy, tất nhiên các công ty Nga khá quan tâm đến việc đưa các thiết kế của họ đến thị trường Trung Quốc”.

“Khi các dự án chung tiến triển, chúng có thể giúp Nga và Trung Quốc lật ngược tình thế với phương Tây”, ông Bogachev dự đoán.

Sự tiếp cận của Nga đối với công nghệ phương Tây đã bị hạn chế bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu liên quan đến cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014. Trung Quốc đã cảm thấy bị siết chặt tương tự trong cuộc chiến thương mại với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nhưng ông Samuel Bendett, một nhà phân tích nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Hải quân có trụ sở tại Washington, cho rằng sự hợp tác ngày càng tăng giữa Trung-Nga có thể dần dần làm suy yếu thế mạnh của Mỹ. 

“Cả Trung Quốc và Nga đang công khai kế hoạch của họ để cạnh tranh có được các công nhân công nghệ cao giỏi nhất và sáng giá nhất thế giới, tìm cách thu hút nhóm tài năng AI mới nổi này đến các quốc gia tương ứng của họ”, ông Bendett cảnh báo.

Theo ông Bendett, Mỹ “có lợi thế trong giai đoạn gần đến trung hạn như là một quốc gia có sự hỗ trợ tài chính và giáo dục lớn nhất cho phát triển AI, nhưng hợp tác Trung-Nga có thể làm xói mòn lợi thế này”.

Lầu Năm Góc nhận thấy mối đe dọa an ninh quốc gia, mặc dù Moscow và Bắc Kinh vẫn chưa công khai hợp tác về AI quân sự. 

Trong chiến lược AI được công bố vào tháng 2/2019, Bộ Quốc phòng Mỹ cảnh báo rằng chi tiêu ngày càng tăng của Nga và Trung Quốc cho các ứng dụng quân sự cho trí tuệ nhân tạo, đe dọa “làm xói mòn lợi thế công nghệ và hoạt động của chúng ta, và gây mất ổn định trật tự quốc tế mở và tự do”.

Tuy nhiên, một số người khác đặt câu hỏi liệu sự hợp tác sẽ bao giờ đạt được điều đó. Những người hoài nghi lưu ý rằng các vấn đề cơ bản về sự tin cậy, có thể gây ra những trở ngại nghiêm trọng, cho sự hợp tác thực sự Nga-Trung.

Mối lo ngại về quyền sở hữu trí tuệ trong hợp tác AI Nga-Trung

Vào tháng 12/2019, trong một sự thể hiện bất bình công khai bất thường, tập đoàn quốc phòng Rostec của Nga đã cáo buộc Trung Quốc sao chép mọi thứ, từ máy bay chiến đấu Sukhoi cho đến các hệ thống tên lửa. 

“Nhiều công ty AI của Nga lo sợ mất công nghệ của họ theo cách tương tự”, Alexey Maslov, giáo sư tại Đại học Kinh tế Đại học Quốc gia, giải thích.

Theo ông Maslov, “Nga và Trung Quốc đã chính thức ký kết tất cả các thỏa thuận về tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, nhưng chúng tôi biết các trường hợp Trung Quốc đoạt lấy công nghệ của Nga thông qua vi phạm bản quyền. Kết quả là, các công ty Nga sợ hợp tác với Trung Quốc”. 

Một số công ty công nghệ Nga làm việc tại Trung Quốc, đăng ký tại Singapore hoặc Hồng Kông – hy vọng sẽ có thêm một lớp bảo vệ, ông Maslov nói thêm.

Liên quan đến khía cạnh này, ông Bogachev chia sẻ “một mặt, chúng tôi có kinh nghiệm làm việc tại Trung Quốc và muốn kinh doanh ở đó. Nhưng đồng thời chúng tôi rất thận trọng khi kinh doanh như vậy bởi vì chúng tôi thực sự lo lắng về tài sản trí tuệ của mình”. 

Lo ngại về công nghệ bất cân xứng 

Ông Sergey Karelov, người sáng lập và giám đốc công nghệ tại công ty tư vấn IT Witology của Nga, lại lo lắng thị trường AI tương đối nhỏ của Nga có nghĩa là Trung Quốc sẽ không coi đây là một đối tác bình đẳng. 

Với dự đoán đáng lo ngại về tương lai công nghệ của Nga khi cuộc cạnh tranh quyền lực lớn của Washington và Bắc Kinh diễn ra, ông Karelov nói: “Mỹ và Trung Quốc đang tiến nhanh về phía trước, và tất cả các quốc gia khác sẽ thấy mình vô vọng phía sau, chỉ sau vài năm. Chúng ta sẽ có một thế giới lưỡng cực kỳ lạ, trong đó sẽ là quá muộn để nói về sự hợp tác giữa [các cường quốc hạng nhất như] Mỹ hoặc Trung Quốc và các nước hạng hai như Nga hoặc Đức”. 

Ông Karelov cảnh báo hợp tác AI của Nga với Trung Quốc, có thể dẫn đến việc các dữ liệu của Nga bị chảy mạnh ra nước ngoài, làm gia tăng khoảng cách giữa 2 quốc gia.

Gần như tất cả các chuyên gia Nga mà hãng Nikkei phỏng vấn, đều phản đối việc Moscow chia sẻ bất kỳ đổi mới AI quân sự nào, với Trung Quốc. 

Cho rằng Nga không thể đủ sức hợp tác với Trung Quốc trong một lĩnh vực nhạy cảm như vậy bởi vì không có gì đảm bảo tình hữu nghị của họ sẽ kéo dài, ông Makarov của hiệp hội Russoft nhận định “có một số công nghệ quan trọng nhất định sẽ xác định trật tự kinh tế mới và bạn cần duy trì quyền tối thượng đối với chúng. Không may, lịch sử đã chỉ ra rằng các thời kỳ nồng ấm bị thay thế bằng các thời kỳ khác”.

Hiện tại, Moscow và Bắc Kinh có vẻ sẽ tiếp tục ‘cắp tay nhau’ tiến vào thế giới mới đầy dũng cảm của AI. Vụ chấn động chính trị kịch tính của Putin trong tháng 1/2020, dẫn đến sự ra đi của Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev – người đã ủng hộ hợp tác AI trở lại trong năm 2017, dự kiến sẽ không thay đổi được điều đó.

Nhưng một điều khác xảy ra cùng ngày mà chính phủ của Medvedev từ chức, có thể có tác động. Đó là vào ngày hôm đó, Mỹ và Trung Quốc đã ký thỏa thuận thương mại “giai đoạn 1”. Bắc Kinh đã đồng ý tăng nhập khẩu các sản phẩm của Mỹ thêm 200 tỷ USD để đổi lấy việc Washington giảm thuế đối với các sản phẩm Trung Quốc bị trừng phạt, từ 15% xuống 7,5%.

Ông Maslov cho rằng giới tinh hoa chính trị của Nga không quá ngạc nhiên về sự thỏa hiệp này. Một phần của sự hấp dẫn của việc hợp tác với Trung Quốc là ý tưởng tạo ra một mặt trận thống nhất chống Mỹ. Nhưng, theo ông Maslov, Moscow thậm chí không tin tưởng Bắc Kinh lắm; họ nghi ngờ cam kết của Trung Quốc trong việc chống lại Washington khi liên quan đến các công nghệ tiên tiến. 

“Hóa ra Trung Quốc chưa sẵn sàng tiến hành một cuộc chiến thực sự chống lại Mỹ, và trong đó, tâm lý giữa Nga và Trung Quốc bất đồng. Nga sẵn sàng chiến đấu trong khi Trung Quốc sẵn sàng lùi bước”, ông Maslov nói.

Áp lực từ Mỹ thúc đẩy Trung Quốc và Nga tập trung vào AI. Tuy nhiên, sự khác biệt trong quan điểm về cách đối phó với Mỹ, có thể hủy hoại sự hợp tác giữa 2 nước này.

(Bài viết của Dimitri Simes đăng trên Nikkei Asian Review  ngày 4/2, do Duy Nghĩa dịch và biên tập).

videoinfo__video3.dkn.tv||45a5d22ae__

Ad will display in 09 seconds