Sonny Lo Shiu-hing, giáo sư chính trị tại Đại học Hồng Kông và là tác giả của cuốn sách “Dân chủ Bản địa Hồng Kông”, đã có bài phân tích và dự đoán tình hình Hồng Kông năm 2020 trên Nikkei (30/12).

Hồng Kông đã bị bao trùm trong xung đột vào năm 2019 theo cách mà thành phố đã chưa từng chứng kiến trong nửa thế kỷ. Mặc dù các cuộc biểu tình có dấu hiệu giảm nhiệt kể từ cuối tháng 11, năm mới được kỳ vọng sẽ có nhiều sự đối đầu, thậm chí còn nhiều hơn khi thành phố chuẩn bị bầu ra hội đồng lập pháp mới và có lẽ cũng sẽ thay thế đặc khu trưởng.

Sonny Lo Shiu-hing cho rằng, trong khi các cuộc biểu tình chống chính phủ đã giảm bớt về số lượng và mức độ nghiêm trọng trong những tuần gần đây, chúng nhất định sẽ tiếp tục. Các cuộc biểu tình lẻ tẻ với bạo lực đã trở nên thường xuyên. Mục tiêu trọng tâm của chúng đã chuyển thành chính quyền Trung Quốc và những cáo buộc lạm dụng bạo lực của cảnh sát Hồng Kông hơn là mục tiêu ban đầu của nó khi mà đề xuất luật dẫn độ của chính phủ đã bị rút.

Đáng buồn là, vấn đề xử lý biểu tình của cảnh sát đã bị chính trị hóa và phân cực cao. Chính quyền đã chính trị hóa những chỉ trích của công chúng đối với việc lãnh đạo cảnh sát bác bỏ mọi nghi vấn về hành vi bạo lực của lực lượng này. Sự phân cực được tạo ra bởi sự chia rẽ giữa hai bên, một bên là chính phủ cùng những người ủng hộ việc xem xét các hành động của cảnh sát thông qua cơ chế hiện có của chính phủ, và bên kia là phe đối lập cùng người biểu tình đòi lập một ủy ban điều tra độc lập chuyên trách.

Hội đồng Khiếu nại Cảnh sát Độc lập, cơ quan mà chính phủ đang dựa vào để xem xét hành vi của cảnh sát, sẽ đưa ra báo cáo xử lý các sự cố then chốt vào đầu năm mới. Với một hội đồng được phe đối lập coi là không đủ tính “độc lập” của nó với cảnh sát, báo cáo của họ không có khả năng xoa dịu những người biểu tình vốn miêu tả cảnh sát là kẻ chủ mưu của bạo lực đã tàn phá thành phố.

Cả Đặc khu trưởng Carrie Lam và Cảnh sát trưởng Chris Tang đều không cho thấy bất kỳ sự sẵn sàng nào để thành lập một ủy ban điều tra độc lập. Sau khi nhậm chức vào tháng 11, Tang vẫn duy trì lập trường của người tiền nhiệm phản đối một cuộc điều tra như vậy, nói rằng điều đó sẽ “không công bằng” với cảnh sát. Về phần mình, bà Lam gần đây tuyên bố thay vào đó bà sẽ thành lập một ủy ban để phân tích các nguyên nhân xã hội, kinh tế và chính trị của tình trạng bất ổn, một động thái sẽ không cứu vãn sự tức giận của công chúng đối với sự lạm dụng của cảnh sát.

Về chính quyền Trung Quốc, yêu cầu cốt lõi của phe đối lập là Hồng Kông phải được phép tiến hành các cải cách dân chủ cơ bản.

Sự khăng khăng của Bắc Kinh trong việc duy trì quyền kiểm soát quá trình bầu cử của thành phố trong các cuộc thảo luận cải cách năm 2014 đã gây ra các cuộc biểu tình ở Occupy Central, nơi những người biểu tình đã chiếm giữ những con đường quan trọng trong vài tháng.

Chính phủ trung ương rõ ràng sẽ không có khuynh hướng nới lỏng lập trường cứng rắn của nó sau các cuộc biểu tình trong cả năm 2019, nhưng chiến thắng vang dội của phe đối lập trong các cuộc bầu cử Hội đồng quận gần đây, và việc Mỹ thông qua Đạo luật Dân chủ và Nhân quyền Hồng Kông, có thể dẫn đến việc xử phạt các quan chức liên quan đến việc phá hoại quyền tự chủ của thành phố.

Trong khi Hoa Kỳ và Trung Quốc vừa đạt được “lệnh ngừng bắn” trong cuộc chiến thương mại, thì vị thế mới của Hồng Kông, một chiến trường giữa hai cường quốc đang tìm kiếm những lợi ích chính trị và kinh tế, sẽ vẫn duy trì. Bắc Kinh lo ngại rằng sự thay đổi dân chủ ở Hồng Kông sẽ là một con ngựa thành Tơ-roa cho Hoa Kỳ và các cường quốc nước ngoài lật đổ chính quyền cả ở địa phương và đại lục.

Hồng Kông (ảnh Reuters).

Trước mắt, kết quả bầu cử Hội đồng quận cho thấy phe đối lập của Hồng Kông đang đi theo con đường của Đảng Tiến bộ Dân chủ Đài Loan, đảng ủng hộ độc lập của Tổng thống Thái Anh Văn, trong việc giành quyền kiểm soát chức lãnh đạo tối cao của Chính phủ bằng cách trước hết tiếp quản các cấp thấp hơn.

Vì vậy, mặc cho những lời kêu gọi mở lại các cuộc thảo luận về sửa đổi phương thức bầu cử cho chức Đặc khu Trưởng và Hội đồng Lập pháp, Bắc Kinh vẫn bám chắc vào một đường lối cứng rắn. Điều đó nói rằng, trong khi chính phủ trung ương cho đến giờ vẫn khẳng định bà Lam giữ chức đặc khu trưởng, nhưng bà ta có thể sẽ được thay thế vào năm mới nếu Bắc Kinh không nhìn thấy triển vọng thắng cử của các lực lượng thân Bắc Kinh trong cuộc bầu cử Hội đồng lập pháp vào tháng Chín.

Ngoài việc bỏ phiếu, ưu tiên của Bắc Kinh trong năm mới sẽ chấm dứt các cuộc biểu tình bạo lực trong thành phố, khi Tập Cận Bình khẳng định với bà Lam trong chuyến thăm nghĩa vụ hàng năm tới Bắc Kinh vào đầu tháng 12. Bà Lam phải hoàn thành việc này mà không đổ máu đáng kể, thay vì sử dụng Cảnh sát vũ trang nhân dân hoặc Quân đội giải phóng nhân dân của đại lục, bởi những động thái đó sẽ làm nhơ nhuốc nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ” theo quy tắc của Bắc Kinh.

Mặc dù chỉ thị đã rõ ràng, bà Lam vẫn sẽ phải vận lộn. Do xuất thân là một công chức sự nghiệp, bà Lam đứng về phía cảnh sát quá sớm trong các cuộc biểu tình khi đóng lại cơ hội của một cuộc điều tra độc lập. Cách tiếp cận quan liêu của bà ta đối với những gì vẫn còn là một cuộc khủng hoảng chính trị đã lấy đi bất kỳ cơ hội nào giúp phục hồi danh tiếng của bà.

Chính phủ trung ương trong khi đó sẽ giữ áp lực đối với Hồng Kông bằng cách hạn chế dòng khách du lịch từ đại lục, thị trường khách hàng đầu của thành phố. Các biện pháp kiểm soát này cũng phục vụ mục đích ngăn cản công dân đại lục tiếp cận nguồn thông tin thực tế về các cuộc biểu tình và chống chính quyền ở Hồng Kông.

Đồng thời, Bắc Kinh sẽ cung cấp những củ cà rốt mang lại lợi ích cho người dân Hồng Kông thông qua chiến lược Greater Bay (Vịnh lớn) nhằm thúc đẩy hội nhập Hồng Kông với các thành phố đại lục lân cận. Tuy nhiên, quan điểm cho rằng việc gắn kết khu vực chặt chẽ hơn có thể làm giảm sự đối đầu chính trị ở Hồng Kông vẫn là điều đáng suy nghĩ. Với những người biểu tình coi chính quyền và cảnh sát thành phố là công cụ của Đảng Cộng sản Trung Quốc, và đại lục hóa Hồng Kông là kết quả tồi tệ nhất có thể xảy ra, thì phương pháp hội nhập này có rất ít cơ hội. Năm 2020 sẽ là một năm khó khăn.