Tóm tắt bài viết

  • Những cuộc biểu tình qui mô lớn gần đây ở Hồng Kông và ở một số nước khác là phản ứng dữ dội trên khắp Đông Nam Á, chống lại tham vọng bá chủ khu vực của Trung Quốc. 
  • Tổng thống Rodrigo Duterte, đang phải đối mặt với những phản ứng của công chúng về những mối quan hệ của mình với Trung Quốc. Một lượng lớn người dân Philippines đang rất lo lắng về viễn cảnh "bẫy nợ" từ những dự án đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn ở Philippines của Trung Quốc. 
  • Thủ tướng Malaysia công khai cáo buộc Trung Quốc 'chủ nghĩa thực dân kiểu mới'.
  • Tại Indonesia,Tổng thống Joko Widodo thường xuyên bị các nhà đối lập chỉ trích. Lãnh đạo phe đối lập Prabowo Subianto cho rằng ông Widodo khúm núm trước Trung Quốc.
  • Chính phủ Singapore gần đây đã thông qua một đạo luật mới, chống lại các hoạt động gây ảnh hưởng của Trung Quốc tại quốc đảo này.

Những cuộc biểu tình gây chấn động Hồng Kông gần đây đã làm rung động thế giới. Đó đơn giản là dấu hiệu của một phản ứng dữ dội trên toàn khu vực nhằm chống lại tham vọng bá chủ không thể chối cãi của Trung Quốc. Theo học giả Philippines Richard Heydarian, sự ‘quá trớn’ của Bắc Kinh đã gây ra phản ứng mạnh khắp Đông Nam Á.

Ngày càng nhiều quốc gia Đông Nam Á đặt câu hỏi về mối quan hệ ‘nồng ấm’ giữa chính phủ của mình với Trung Quốc. Bắc Kinh đã thử nghiệm chiến lược dụ dỗ hay mua chuộc bằng những thỏa thuận kinh tế lớn trong một thời gian, nhằm có được sự ủng hộ của giới lãnh đạo trong các nước đối tác, nhưng chiêu thức này dường như đã mong manh hơn, khó đạt được mục đích hơn. Chiến lược đó của Trung Quốc đã khiến người dân các nước sở tại, những người hiểu biết chính trị ngày càng xa lánh, căm ghét Trung Quốc.

“Các cuộc biểu tình ở Hồng Kông chỉ là biểu hiện kịch tính nhất của phản ứng dữ dội chống Trung Quốc. Philippines, Malaysia và Indonesia tất cả đều có dấu hiệu từ chối ảnh hưởng của Bắc Kinh”, học giả Richard nói.

Hồng Kông nằm ở tuyến đầu trong sự mở rộng ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc, nhưng các cuộc biểu tình ở xứ Hương Cảng cho thấy sự bất ổn, sự lo lắng về tham vọng và chính sách của Bắc Kinh ngày càng lan rộng khắp khu vực, ngay giữa những người bản xứ gốc Hoa. Các cuộc biểu tình ở một số nước Đông Nam Á cũng gửi một thông điệp rõ ràng: “Đừng quá mức thân cận với Trung Quốc” vì Bắc Kinh không đáng tin cậy.

Nhà báo Richard Heydarian, học giả và tác giả cuốn sách: “Sự trỗi dậy của Duterte: Một cuộc nổi dậy dân túy chống lại nền dân chủ ưu tú”. (Ảnh: ABS-CBN)

“Điều duy nhất tôi nhận thấy, không quan trọng tôi kiếm được bao nhiêu tiền” từ những khoản đầu tư của Trung Quốc, rằng “tự do là thứ tôi không thể có được từ Trung Quốc”, một người biểu tình chia sẻ với nhà báo Richard vào đầu tháng 7/2019.

Theo ông Richard, những quan điểm này vang vọng khắp Đông Nam Á, tình cảm dân tộc đang được hướng tới chống Trung Quốc.

Người Philippines lo lắng về viễn cảnh ‘bẫy nợ’

Tổng thống Rodrigo Duterte, một người nghiêng về Bắc Kinh, đã theo đuổi những mối quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn với Trung Quốc, trong khi hạ thấp các tranh chấp hàng hải ở Biển Đông. Tuy nhiên, qua 3 năm trong nhiệm kỳ tổng thống, ông Duterte phải đối mặt với những phản ứng dữ dội của công chúng về những mối quan hệ của ông với Bắc Kinh.

Một lượng lớn người dân Philippines đang rất lo lắng về viễn cảnh “bẫy nợ”, xuất phát từ lời hứa của Trung Quốc về đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn ở Philippines.

Một cuộc biểu tình chống Trung Quốc vào ngày 12/7 tại Metro Manila: Duterte đang phải đối mặt với phản ứng dữ dội của người dân trước mối quan hệ của ông với Trung Quốc. (Ảnh Getty Images)

Đầu năm nay, Phó thẩm phán cấp cao của Tòa án tối cao Philippines, ông Antonio Carpio, đã cáo buộc chính phủ đàm phán các thỏa thuận đầu tư bất lợi, làm suy yếu chủ quyền của Philippines.

Cụ thể, ông Antonio cáo buộc chính phủ sử dụng các tài sản quốc gia, bao gồm tài nguyên dầu khí trong vùng biển Philippines như một tài sản thế chấp cho các khoản vay cơ sở hạ tầng của Trung Quốc.

“Chúng ta nên tránh việc dùng tài sản nhà nước của mình làm tài sản thế chấp. Chúng ta đừng ngây thơ”, Thẩm phán Antonio tuyên bố, nêu lên những lo ngại về tính bền vững của khoản nợ trong các dự án đầu tư của Trung Quốc, và khả năng bị thu giữ tài sản của Philippines, trong trường hợp Manila không trả được nợ cho Trung Quốc.

“Không quốc gia nào muốn ở hoàn cảnh đó”, ông Antonio nhấn mạnh.

Trên thực tế, sau sự phẫn nộ của công chúng trước các báo cáo về các thỏa thuận kinh tế nghiêm trọng với Trung Quốc, Tổng thống Duterte buộc phải kêu gọi xem xét lại tất cả các hợp đồng cơ sở hạ tầng quan trọng với Bắc Kinh.

Sự lo lắng lớn hơn nữa là về các cuộc diễn tập hung hăng của Trung Quốc tại vùng biển Philippines, bao gồm sự việc một tàu dân quân Trung Quốc đâm chìm một tàu đánh cá Philippines vào tháng 6/2019. Theo Khảo sát mới nhất của Tổ chức Nghiên cứu Xã hội (SWS), 93% người dân Philippines được hỏi, mong muốn chính quyền Duterte giành quyền kiểm soát các hòn đảo do Philippines tuyên bố chủ quyền, như Đảo Hoàng Nham (Bãi cạn Scarborough) hiện Trung Quốc chiếm đóng.

Bất chấp những nỗ lực cao nhất của ông Duterte mô tả Trung Quốc là một nước láng giềng thân thiện, Trung Quốc vẫn là cường quốc nước ngoài không được nhiều người ưa thích trong con mắt người dân Philippines, theo khảo sát của công ty thăm dò dư luận Pulse Asia hồi đầu năm.

Thủ tướng Malaysia công khai cáo buộc Trung Quốc ‘chủ nghĩa thực dân kiểu mới’

Quan điểm chống Trung Quốc đã thúc đẩy một sự thay đổi chế độ hoàn toàn. Năm ngoái, Thủ tướng Mahathir Mohamad đã gây ra một cú sốc bầu cử, chấm dứt quyền bá chủ kéo dài hàng thập kỷ của đảng UMNO cầm quyền. Trong suốt chiến dịch tranh cử của mình, ông Mahathir liên tục cáo buộc người tiền nhiệm Najib Razak phá hoại chủ quyền đất nước với các thỏa thuận đầy nghi vấn với Trung Quốc, đẩy quốc gia vào rủi ro bẫy nợ. Tận dụng lợi thế của quan điểm chống Trung, ông Mahathir đấu tranh với Bắc Kinh ngay khi lên nắm quyền.

Trong chuyến thăm Bắc Kinh năm ngoái, ông Mahathir công khai cáo buộc Trung Quốc tham gia “một phiên bản mới của chủ nghĩa thực dân” thông qua các thỏa thuận kinh tế không công bằng với các nước láng giềng nhỏ hơn, có lợi cho các quan chức địa phương tham nhũng với chi phí của các quốc gia nghèo hơn.

Phát biểu trước nhà báo Richard vào đầu năm nay, thủ tướng Mahathir nói: “Khi bạn vay tiền mà chúng tôi không thể trả được, bạn đang gây nguy hiểm cho sự tự do của chính mình. Điều quan trọng là Trung Quốc phải chú ý đến các quan điểm và nhận thức khác”.

Tinh thần bài Trung Quốc ở Indonesia

Ở quốc gia lớn nhất Đông Nam Á, quan điểm chống Trung Quốc có diễn biến mạnh mẽ hơn. Tổng thống Joko Widodo thường xuyên bị các nhà đối lập của mình chỉ trích, đặc biệt thủ lĩnh phe đối lập Prabowo Subianto cho rằng ông Widodo khúm núm trước Trung Quốc. Nhà lãnh đạo Indonesia thậm chí còn phải đối mặt với các nghi vấn về nguồn gốc của mình, thậm chí các đối thủ của ông còn mô tả ông là một người Trung Quốc. 

Hai năm trước, tinh thần bài ngoại chống Trung Quốc đã hạ bệ cựu Thống đốc Jakarta, ông Ahok, người gốc Trung Quốc, và là đồng minh lâu năm của ông Joko.

videoinfo__video3.dkn.tv||abc29bb9d__

Theo khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew, quan điểm ủng hộ Trung Quốc tại Indonesia đã giảm từ 66% trong năm 2014, xuống còn 53% vào năm 2019, khi Trung Quốc xâm phạm chủ quyền của Indonesia. Căng thẳng đang gia tăng ở Biển Bắc quần đảo Natuna. “Đường chín đoạn” của Trung Quốc đánh dấu các yêu sách của Bắc Kinh ở Biển Đông chồng lấn với vùng biển của quần đảo Natuna, nhưng đây cũng là nơi các khoản đầu tư của Trung Quốc đổ vào.

Singapore thông qua đạo luật chống ảnh hưởng của Trung Quốc

Richard nhận định, ngay cả người Singapore gốc Hoa chiếm đa số tại quốc đảo, đang có một quan điểm cứng rắn hơn chống lại Bắc Kinh. Gần đây, Singapore thông qua một đạo luật mới chống lại các hoạt động gây ảnh hưởng của Trung Quốc tại quốc đảo, trấn áp những người bị ngờ là điệp viên Trung Quốc, kể cả trong các tổ chức học thuật có uy tín ở Singapore.

“Thông qua những nỗ lực của Ban Mặt trận Thống nhất, Trung Quốc đang tìm cách làm suy yếu chủ quyền của Singapore bằng cách miêu tả người Singapore gốc Hoa là những người dân thực sự của Trung Quốc đại lục”, Richard cho biết.

Chính sách đối ngoại gần đây của Trung Quốc khiến khắp châu Á lo ngại lớn, bao gồm chủ nghĩa bành trướng hàng hải ở vùng biển lân cận, các thỏa thuận đầu tư gây tranh cãi khiến các nước nhỏ hơn phá sản, và nỗ lực bá chủ khu vực của Bắc Kinh. Điều này phần nào giải thích một ưu tiên gần như phổ quát cho sự lãnh đạo của Mỹ. Theo khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew năm ngoái, hơn 7 trong số 10 người được hỏi, châu Á ủng hộ sự lãnh đạo của Mỹ hơn là Trung Quốc. 

Khác xa một cuộc tuần hành không thể tránh khỏi đối với tham vọng bá chủ khu vực của Trung Quốc, là sự tái khẳng định ngày càng gia tăng về quyền tự chủ và giá trị chung giữa các nước láng giềng gần Bắc Kinh.

videoinfo__video3.dkn.tv||34b6477c4__