Tóm tắt bài viết

  • Chính quyền Trump mạnh mẽ hơn hẳn các chính phủ Mỹ tiền nhiệm trong việc đối đầu với Trung Quốc.
  • Cuộc chiến Mỹ-Trung không chỉ xảy ra trên mặt trận thương mại, mà còn trên nhiều trận tuyến khác, từ Biển Đông cho đến nhân quyền.

Hai cường quốc toàn cầu đã chú trọng về căng thẳng thương mại, nhưng các cuộc đối đầu cũng đang bùng nổ trên các mặt trận khác.

Washington đang tìm cách chống lại những động thái mở rộng ảnh hưởng của Bắc Kinh trên khắp thế giới thông qua các khoản vay đầu tư và cơ sở hạ tầng.

Tàu chiến và máy bay Mỹ thường xuyên tuần tra Biển Đông để thách thức những tuyên bố của Bắc Kinh đối với lãnh thổ tranh chấp, cũng giống như Trung Quốc tăng cường chi tiêu quân sự.

Và chính quyền Trump đang áp dụng các biện pháp ngăn chặn các chiến thuật mà Trung Quốc sử dụng để thu thập công nghệ, đặc biệt là từ các công ty Mỹ.

Cả hai bên cáo buộc qua lại, nhưng chính quyền Trump đã hành động kiên quyết hơn hẳn các chính quyền Mỹ tiền nhiệm khi khẳng định lập trường mạnh mẽ chống lại Trung Quốc, và cách tiếp cận mới cứng rắn sẽ tiếp tục trong tương lai gần.

Mike Pence
Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence trong một bài phát biểu về mối quan hệ Mỹ – Trung tại Viện Hudson

“Tất cả các chính quyền trước đều phớt lờ các hành động của Trung Quốc, và trong nhiều trường hợp, họ đã tiếp tay chúng”, Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence nói trong một phát biểu chính sách quan trọng tại Viện Hudson vào tháng Mười. “Nhưng thời đó đã qua.”

Các biện pháp leo thang

Cốt lõi những căng thẳng giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới là niềm tin của Tổng thống Trump rằng thâm hụt thương mại của Mỹ tương đương với sự mất mát của cải của Mỹ.

Trung Quốc có lợi thế thương mại lớn nhất trong số tất cả các đối tác thương mại của Mỹ, với thặng dư thương mại hàng hóa hàng năm lên đến 375 tỷ đô la.

Chính quyền Trump đã áp thuế trị giá 250 tỷ đô la lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, và Trung Quốc đã trả thù bằng các khoản thuế đối với hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ.

Bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 ở Argentina cuối tuần qua, Trung Quốc và Hoa Kỳ đã đồng ý “ngừng bắn” trong cuộc chiến thương mại, Hoa Kỳ hoãn kế hoạch tăng thuế quan hơn nữa. Theo đó, hai bên sẽ có ít nhất 90 ngày để đàm phán một loạt các vấn đề tồn tại.

Trong khi đó, cộng đồng doanh nghiệp Hoa Kỳ – được coi là đồng minh tự nhiên đối với Trung Quốc trong các nhóm lợi ích của Mỹ – đã trở nên ít sẵn lòng đứng về phía Trung Quốc hơn, phần lớn do không hài lòng với chính sách của Bắc Kinh trong việc thâu tóm công nghệ Mỹ.

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc, thông qua nhiều phương tiện, yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài chia sẻ công nghệ với các đối tác trong nước như một điều kiện để tiếp cận với các thị trường khổng lồ của họ.

Trong các trường hợp khác, các thực thể Trung Quốc ăn cắp công nghệ của Hoa Kỳ hoặc cố gắng phá vỡ các quy trình có thể ngăn cản họ mua nó.

Việc Trung Quốc mất đi sự ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp là một dấu hiệu cho thấy căng thẳng giữa hai nước có thể tiếp tục kéo dài.

Chính quyền Trump đã khai thác sự thay đổi này, gần đây đã tung ra một kế hoạch mới để sử dụng kiểm soát xuất khẩu, bản cáo trạng và các công cụ khác để chống lại hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ của Trung Quốc, The Wall Street Journal đưa tin hồi tháng trước.

Gần đây, một nhà sản xuất chip thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc đã bị chính quyền Hoa Kỳ buộc tội ăn cắp bí mật thương mại từ Micron Technology Inc.

Trong khi đó, một ủy ban liên ngành do Bộ Tài chính dẫn đầu cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các giao dịch công nghệ của Trung Quốc cho rằng nó là một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.

Đầu năm nay, Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ đã trích dẫn sự thống trị của Huawei Technologies Co. của Trung Quốc trong ngành công nghiệp thiết bị viễn thông và khuyên Tổng thống Trump chặn gói thầu 117 tỷ USD của Broadcom Ltd. đối với công ty bán dẫn Qualcomm Inc.

Dù không có công ty nào tham gia vào gói thầu này là Trung Quốc, ủy ban cho biết họ lo ngại giao dịch có thể làm suy yếu Qualcomm, vốn là đối thủ cạnh tranh với Huawei đối với các bằng sáng chế công nghệ không dây.

Mặt trận nhân quyền

Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng ngày càng mâu thuẫn với các vấn đề chính trị bao gồm nhân quyền. Thượng nghị sỹ Marco Rubio (Cộng hòa, Florida), Chủ tịch Ủy ban điều hành lưỡng đảng về Trung Quốc, và Bob Menendez (Dân chủ, New Jersey), thành viên của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, tháng trước đã giới thiệu dự luật Chính sách Nhân quyền Duy Ngô Nhĩ để đáp lại việc Trung Quốc giam giữ khoảng một triệu người Duy Ngô Nhĩ, một nhóm thiểu số Hồi giáo, cũng như sự đe dọa của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với công dân Hoa Kỳ và thường trú nhân trên đất Mỹ.

Duy Ngô Nhĩ
Một gia đình Duy Ngô Nhĩ cầu nguyện tại Turpan, Tân Cương. Các phương tiện truyền thông đưa tin, Bắc Kinh đã đưa nhiều người Duy Ngô Nhĩ vào các trại tập trung. (Ảnh: Getty Images)

Dự luật mới đề xuất việc tạo lập một vị trí mới tại Bộ Ngoại giao để tập trung vào vấn đề này, áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với những người áp bức người Duy Ngô Nhĩ và thành lập cơ sở dữ liệu theo đó công dân và cư dân Hoa Kỳ có thể tự nguyện cung cấp thông tin về các thành viên gia đình bị mất tích hoặc bị giam giữ.

Căng thẳng giữa quân đội của hai nước cũng đang leo thang, đặc biệt là ở Biển Đông. Ủy ban quân sự trung ương của Trung Quốc đầu năm nay đã trực tiếp kiểm soát bảo vệ bờ biển, bổ sung thêm quân tiếp viện cho khu vực.

Trong một báo cáo gần đây, một nhóm các chuyên gia được chỉ định bởi các nhà lãnh đạo lưỡng đảng tại Nghị viện đã khuyên các nhà lập pháp chỉ đạo các bộ phận Quốc phòng và An ninh Nội địa phân tích việc sử dụng bảo vệ bờ biển của Trung Quốc là một công cụ cưỡng chế, và xác định những thay đổi có thể ảnh hưởng thế nào đến tương tác với Hải quân Hoa Kỳ và Cảnh sát biển.

Một số vấn đề của Hoa Kỳ-Trung Quốc đã cắt ngang qua nhiều chủ đề. Ví dụ: chính quyền Hoa Kỳ đang vật lộn với các tùy chọn chính sách để bảo vệ các trường đại học của Hoa Kỳ, nơi các sáng kiến ​​của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhắm mục tiêu công nghệ và đe dọa tự do học thuật.

Một báo cáo mới của chính phủ Úc cho thấy các nhà khoa học từ quân đội Trung Quốc đã từng mở rộng hợp tác nghiên cứu với các học giả đến từ Mỹ và các quốc gia công nghệ tiên tiến khác trong các lĩnh vực như vật lý lượng tử, mật mã và công nghệ xe tự lái.

“Mỹ hy vọng rằng tự do hóa kinh tế sẽ đưa Trung Quốc vào quan hệ đối tác lớn hơn với chúng ta và với thế giới”, ông Pence nói trong bài phát biểu của mình. “Thay vào đó, Trung Quốc đã chọn xâm lược kinh tế, điều này đã lần lượt khuyến khích quân đội ngày càng tăng của nó”.

Mỹ Khánh