Một nguồn tin cho biết Washington có kế hoạch cho phép Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn đi qua các sân bay ở các thành phố miền Nam nước Mỹ khi bà đến Nam Mỹ vào tháng tới để tham dự lễ nhậm chức của tân Tổng thống Paraquay Mario Benitez, bất chấp những lo ngại của Bắc Kinh.

Những người có quan hệ mật thiết với chính quyền Mỹ và Đài Loan cho biết bà Thái có thể đi qua các sân bay ở Houston, Texas, Miami, Florida, trên đường đến Paraguay, quốc gia Nam Mỹ duy nhất trong số 18 quốc gia có quan hệ ngoại giao đầy đủ với Đài Bắc, theo SCMP.

Để tránh đối kháng với Trung Quốc, cùng với việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang trong cuộc chiến thương mại. Cho nên “rất khó” để Mỹ cho phép bà Thái quá cảnh ở các thành phố cao cấp như Washington hay New York, một trong những nguồn tin cho biết.

Một nguồn tin khác nói rằng Washington “không phải là một lựa chọn khả thi”, nhưng New York có thể là một lựa chọn, vì ở đó có lưu các chuyến thăm của những nhà lãnh đạo Đài Loan trước đây.

Đài Bắc xác nhận vào hôm thứ Ba (17/7) rằng bà Thái chấp nhận lời mời của Paraguay tham dự lễ nhậm chức Tổng thống ngày 15/8 của ông Benitez, nhưng hành trình của bà Thái vẫn có thể thay đổi.

Các nguồn tin nói Washington và Đài Bắc có thể chưa quyết định thành phố nào yêu cầu phục vụ như một điểm quá cảnh cho bà Thái. Cũng có khả năng bà Thái dừng lại ở “một điểm chưa từng có trước đây”, một nguồn tin cho biết.

Nếu được thực hiện, các điểm dừng của bà Thái ở Mỹ sẽ đẩy hòn đảo này vào những căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng đối với các hoạt động của Bắc Kinh ở Biển Đông, eo biển Đài Loan và cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Bắc Kinh phản đối Hoa Kỳ cho phép Tổng thống Đài Loan sử dụng lãnh thổ Mỹ để đi lại, bắt nguồn từ chính sách “một Trung Quốc”, theo đó Bắc Kinh xem Đài Loan là một tỉnh bướng bỉnh có thể dùng đến vũ lực để thống nhất nếu cần thiết.

Kể từ khi nhậm chức vào tháng 5/2016, bà Thái đi qua lãnh thổ Hoa Kỳ ba lần trong các chuyến công du nước ngoài.

Trong một email vào thứ Năm (19/7), một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nói: “Theo thời gian, Hoa Kỳ đã tạo điều kiện cho đại diện của các cơ quan Đài Loan quá cảnh ở Hoa Kỳ”.

“Việc chuyển giao như vậy được thực hiện ngoài việc xem xét sự an toàn, thoải mái, tiện lợi, phẩm giá của hành khách và phù hợp với chính sách một Trung Quốc”, người phát ngôn nói.

Quan chức hàng đầu về Đài Loan của Trung Quốc đã phủ nhận quan hệ Mỹ-Đài sau khi Bộ Quốc phòng Mỹ lên tiếng về việc hai tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ đi qua eo biển Đài Loan là “hoàn toàn hợp pháp”.

Liu Jieyi, giám đốc Văn phòng Nội vụ Đài Loan của đại lục và đại sứ cũ của Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, đã lên án Mỹ sẵn sàng chơi “quân bài Đài Loan” để thể hiện sự ủng hộ mong muốn độc lập của hòn đảo này.

Các hoạt động quân sự như vậy cùng với việc cho phép các nhà lãnh đạo Đài Loan quá cảnh trên đất Mỹ cũng nói lên rằng chính phủ Hoa Kỳ ủng hộ Đài Bắc, mặc dù không có quan hệ ngoại giao chính thức.

Washington cắt đứt quan hệ ngoại giao với hòn đảo này khi hoàn toàn công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1979.

Tuy nhiên, theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan đã phê chuẩn vào năm đó, Washington phải đối xử với hòn đảo này như một đồng minh và hỗ trợ quốc phòng thông qua bán vũ khí và trợ giúp quân sự để duy trì nguyên trạng không đối đầu trên eo biển Đài Loan.

Đồng thời, Hoa Kỳ duy trì những gì các nhà quan sát đôi khi gọi là chính sách “ngăn chặn kép”, điều này đặt ra những hạn chế đối với cả đại lục và hòn đảo tự trị.

Mục tiêu của Hoa Kỳ là “cố gắng ngăn chặn Trung Quốc sử dụng vũ lực để thống nhất Đài Loan và ngăn Đài Loan tạo ra sự căng thẳng vì đòi độc lập”, Michael Fonte, một phái viên tại Mỹ của Đảng Tiến bộ Dân chủ Đài Loan, cho biết.

Vì vậy, chính phủ Mỹ rất cẩn trọng trong việc chào đón các nhà lãnh đạo Đài Loan trong khi cố gắng không kích động Bắc Kinh.

Vào tháng 5/1995, cựu Tổng thống Đài Loan Lý Đăng Huy, nắm quyền từ năm 1988 đến năm 2000, trở thành người đứng đầu Đài Loan đầu tiên kể từ năm 1979 được phép vào Hoa Kỳ khi ông phát biểu tại trường cũ của mình, Đại học Cornell ở Ithaca, New York.

Sự xuất hiện của ông Lý đã gây ra một cuộc khủng hoảng qua eo biển. Bắc Kinh cắt đứt liên lạc bán chính thức với Mỹ và bắt đầu tiến hành các cuộc tập trận quân sự lên đến đỉnh điểm với việc bắn tên lửa Trung Quốc vào vùng biển gần Đài Loan.

Người kế nhiệm của ông Lý là ông Trần Thủy Biển cũng dừng lại ở New York trong hai đêm vào cuối tháng 5/2001 trong khi trên đường đến châu Mỹ Latinh. Ông cũng trở về Đài Loan qua Houston, vào đầu tháng 6 năm đó.

Tuy nhiên, 5 năm sau đó, Tổng thống Mỹ George W. Bush đã từ chối quá cảnh cho ông Trần ở Mỹ khi Washington tức giận vì khuynh hướng chống Trung Quốc của ông, vì sự độc lập toàn vẹn lãnh thổ của Đài Loan và an ninh khu vực.

Ông Mã Anh Cửu, người tiền nhiệm của bà Thái, cũng đã đi qua Boston và Los Angeles trên đường đến và đi từ các quốc gia Mỹ Latinh là đồng minh trong các nhiệm kỳ tổng thống của ông.

Ngay sau lễ nhậm chức với tư cách là lãnh đạo Đài Loan, bà Thái đã thực hiện chuyến dừng quá cảnh 24 giờ đầu tiên ở Hoa Kỳ tại Miami trong khi đi đến Paraguay và Panama. Panama đã chuyển quan hệ ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh vào năm ngoái.

Vào tháng 1 và tháng 10/2017, bà Thái cũng đi qua lãnh thổ Hoa Kỳ, dừng lại ở đảo Guam, Houston, Texas, San Francisco, California.

Một nguồn tin suy đoán rằng Hoa Kỳ có thể cấp cho bà Thái quá cảnh qua Washington sau khi Quốc hội Hoa Kỳ năm nay nhất trí phê duyệt và ông Trump đã ký thành luật Đạo luật Du lịch Đài Loan, khuyến khích các quan chức cấp cao Đài Loan vào Hoa Kỳ.

Shirley Kan, một cựu chuyên gia Đài Loan tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ, cho biết từ năm 1994, phản ứng của Hoa Kỳ đối với yêu cầu từ các Tổng thống của hòn đảo này khi đi vào Mỹ đã tiến triển. Từ việc ban đầu phủ nhận nhập cảnh của ông Lý Đăng Huy, và sau đó cho phép quá cảnh hạn chế cho ông Trần Thủy Biển.

Sau đó, Washington đã giải phóng những hạn chế của mình để ủng hộ “sự chuyển tiếp” như an toàn, thoải mái, tiện lợi và nhân phẩm của cựu Tổng thống Mã Anh Cửu và bà Thái Anh Văn, ông Kan viết trong tờ Thời báo Đài Bắc sau chuyến quá cảnh của bà Thái vào tháng 10.

Kể từ khi Mỹ thông qua Đạo luật Du lịch Đài Loan, Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo Hoa Kỳ hạn chế liên lạc chính thức với Đài Loan hoặc cải thiện mối quan hệ với hòn đảo theo những cách thức cơ bản.

Vào tháng 5, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã lặp lại nguyên tắc một Trung Quốc “chạm vào nền tảng chính trị giữa quan hệ Trung Quốc – Hoa Kỳ” trong cuộc họp báo chung của Washington với Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo.

“Chúng tôi sẽ thúc giục Hoa Kỳ tôn trọng nguyên tắc một Trung Quốc và các quy định trong ba Cộng đồng chung, Hoa kỳ nên thận trọng và quản lý đúng cách các vấn đề liên quan đến Đài Loan để duy trì lợi ích tổng thể cho quan hệ Mỹ-Trung cũng như hòa bình và ổn định trên eo biển”, ông Vương nói.

Bắc Kinh cũng kêu gọi Mỹ “tránh tiếp xúc chính thức với Đài Loan hoặc cố gắng cải thiện đáng kể mối quan hệ, đồng thời ngăn chặn liên lạc quân sự và bán vũ khí cho Đài Loan”, theo Geng Shuang, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Ruan Zongze, cựu Bộ trưởng Tư vấn các vấn đề chính trị tại Đại sứ quán Trung Quốc ở Washington, nói Trung Quốc sẽ làm “bất cứ điều gì có thể” để bảo vệ nguyên tắc một Trung Quốc.

Thanh Hiền