Hoa Kỳ hôm thứ Hai (26/3) cho biết sẽ trục xuất 60 nhà ngoại giao Nga, tham gia cùng các chính phủ trên khắp châu Âu để trừng phạt điện Kremlin vì những cáo buộc trong vụ tấn công bằng chất độc thần kinh vào cựu điệp viên Nga ở Anh vào đầu tháng này, theo Reuters.

Đây là hành động mạnh mẽ nhất mà Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đưa ra nhằm chống lại Nga kể từ khi lên nắm quyền. Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump ngày 15/3 thông báo áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Nga bao gồm các cá nhân đã bị buộc tội bởi Công tố viên đặc biệt Robert Muller tháng trước. Các lệnh trừng phạt này nhằm trả đũa việc Nga đã tìm cách can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016.

Thủ tướng Anh Theresa May, chào mừng sự đoàn kết của Châu Âu và cho biết, 18 nước đã công bố kế hoạch trục xuất các quan chức ngoại giao của Nga. Bao gồm 14 quốc gia thuộc Liên minh châu Âu, Ukraine, Canada và Albania. Sau thông báo hôm thứ Hai, tổng cộng đã có hơn 100 nhà ngoại giao Nga bị trục xuất. Đây là cuộc trục xuất lớn nhất của phương Tây đối với các nhà ngoại giao Nga kể từ thời cao điểm nhất của Chiến tranh Lạnh.

Ngoại trưởng Anh Boris Johnson đã phát biểu trên Twitter rằng thông báo trong ngày thứ Hai là “phản ứng quốc tế phi thường của các đồng minh của chúng ta trong lịch sử, là cuộc trục xuất tập thể lớn nhất các sĩ quan tình báo của Nga và sẽ giúp bảo vệ an ninh chung của chúng ta”.

Thủ tướng May cho biết, các biện pháp phối hợp “thể hiện rõ ràng rằng tất cả chúng ta đều đứng chung vai để gửi cảnh báo mạnh mẽ nhất cho Nga rằng họ không thể tiếp tục vi phạm luật pháp quốc tế”.

Bộ Ngoại giao Nga đã gọi hành động đó là “cử chỉ khiêu khích”. Người phát ngôn của Kremlin nói rằng phản ứng của phương Tây là “sai lầm” và Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về phản ứng của Nga.

Moscow đã phủ nhận liên quan tới tấn công cựu điệp viên Sergei Skripal và con gái của ông tại thành phố Salisbury, phía Nam của nước Anh vào ngày 4/3. Skripal, 66 tuổi, và con gái 33 tuổi của ông, Yulia, bị phát hiện bất tỉnh trên một băng ghế công cộng trong trung tâm mua sắm và vẫn nằm trong bệnh viện trong tình trạng nghiêm trọng.

Làn sóng trục xuất hôm thứ Hai xảy ra sau khi các nhà lãnh đạo EU cho biết vào tuần trước rằng bằng chứng của Thủ tướng May về sự tham gia của Nga vào cuộc tấn công là một cơ sở vững chắc cho các hành động tiếp theo của EU.

Các nhân viên bị trục xuất bởi Hoa Kỳ bao gồm 12 sĩ quan tình báo từ sứ mệnh của Nga đến trụ sở của Liên Hiệp Quốc ở New York, một viên chức chính quyền cấp cao nói với các phóng viên. Tổng thống Trump cũng ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Nga tại Seattle.

“Đối với chính phủ Nga, chúng tôi nói rằng: khi bạn tấn công bạn bè của chúng tôi, bạn sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng”, một trong những quan chức Mỹ nói với các phóng viên với điều kiện giấu tên.

Theo các quan chức, các cá nhân liên quan và gia đình của họ đã được cho nghỉ phép một tuần để rời khỏi Hoa Kỳ.

Các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã hoan nghênh động thái của Tổng thống Trump hôm thứ Hai.

Việc đóng cửa lãnh sự quán Nga ở Seattle là do sự gần gũi với cơ sở tàu ngầm Mỹ, cùng với nhà hoạch định chính sách và nhà thầu bảo vệ Boeing, một quan chức chính quyền cao cấp cho biết. Theo hai quan chức tình báo Mỹ, Seattle là một trung tâm của gián điệp không gian mạng của Nga, cả về chính trị và thương mại.

Liên bang Nga
Người dân rời khỏi Sứ mệnh thường trực của Liên bang Nga tới Liên Hợp Quốc tại Manhattan vào thứ Hai. (Ảnh: Reuters)

Nhiệm vụ của Liên Hợp Quốc (LHQ) tại New York cũng là một trung tâm chính của gián điệp tài chính và tuyển dụng của Nga. Các hoạt động ở New York bao gồm rửa tiền và các tội phạm tài chính khác ngoài hoạt động gián điệp cho các mục tiêu của Hoa Kỳ và LHQ.

Theo các quan chức Mỹ quen thuộc với vụ trục xuất, tất cả những người Nga đã bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ đã được xác định là các sĩ quan tình báo.

Angela Stent, giám đốc Trung tâm nghiên cứu Âu-Á, Nga và Đông Âu tại Đại học Georgetown nói: “Lần cuối cùng mà Hoa Kỳ trục xuất rất nhiều gián điệp Nga là khi chính quyền Reagan ra lệnh cho 55 nhà ngoại giao Xô-Viết ra khỏi đất nước này vào năm 1986”.

Bà nói: “Sự liên đới của Mỹ với Anh và các đồng minh châu Âu khác sau vụ ngộ độc Skripal là chưa từng có trong thời đại hậu Xô Viết và nhấn mạnh mối liên hệ đi xuống giữa các mối quan hệ của Nga với phương Tây”.

Các quan chức Mỹ cho biết quy mô trục xuất không chỉ dựa vào sự mở rộng của gián điệp Nga tại Hoa Kỳ mà còn tập trung vào các mục tiêu cơ sở hạ tầng quan trọng như lưới điện, mạng lưới tài chính, vận tải và chăm sóc sức khoẻ.

Tổng Lãnh sự quán của Liên bang Nga
Tổng Lãnh sự quán của Liên bang Nga tại Manhattan, Hoa Kỳ. (Ảnh: Reuters)

Sự ngộ độc của ông Skripal, được cho là đã sử dụng chất độc Novichok, là một trong những cuộc tấn công đầu tiên của một chất độc thần kinh ở châu Âu kể từ Chiến tranh thế giới II.

Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Donald Tusk cho biết các biện pháp khác có thể được thực hiện trong vài tuần tới. Mexico cho biết họ giữ quyền riêng về việc đuổi các nhà ngoại giao.

Nga cho biết sẽ đáp trả bằng biện pháp tương ứng.

Hãng tin RIA trích dẫn một nguồn tin của Bộ Ngoại giao giấu tên nói: “Phản ứng sẽ là tương xứng. Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc trong những ngày tới và sẽ phản ứng lại với mọi quốc gia”.

Minh Đức