Quyền lực ở Trung Quốc không chỉ do các chính trị gia nắm giữ, mà còn nằm trong tay các doanh nhân đóng vai trò quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc.

Khi Bắc Kinh sẵn sàng cho sự kiện chính trị lớn nhất, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 19 vào ngày 18/10, CNN đã khảo sát 10 chuyên gia, đề nghị họ chỉ ra 10 người họ tin có quyền lực nhất ở Trung Quốc.

Câu trả lời của họ dĩ nhiên không thể coi là tuyệt đối, nhưng rất có giá trị tham khảo và hé lộ một phần bức tranh chính trị ở Trung Quốc hiện nay. Sau đây là top 5 người được đa số chuyên gia trong khảo sát của CNN tin là quyền lực nhất Trung Quốc:

  1. Lý Khắc Cường

Theo lẽ thường, Thủ tướng Lý phải là nhân vật số hai trong cơ cấu quyền lực của Trung Quốc, nhưng ảnh hưởng của ông vẫn chưa lớn.

Năm 2012, ông được bổ nhiệm làm người đứng đầu chính phủ tại Trung Quốc, tiếp nhận chức vụ Thủ tướng và chỉ đứng sau ông Tập Cận Bình trong Ủy ban thường vụ Bộ Chính trị toàn năng.

“Là ‘tổng giám đốc’ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, ông đã giải quyết sự chuyển đổi kinh tế, xã hội và công nghệ phức tạp của nước lớn nhất thế giới”, chuyên gia chính trị Trung Quốc Zhiyue Bo nói với CNN.

(Ảnh: Pablo Escobar Family)

Vậy tại sao ông lại nằm tới vị trí thứ 5?

Kerry Brown, Giáo sư chính trị Trung Quốc tại trường King’s College London, nói: “Ông ta được đánh giá thuộc dạng nhà lãnh đạo cấp thấp, một thủ tướng không có hoặc ít mối quan hệ đặc biệt. Có lẽ ông ấy đang làm công việc tồi tệ nhất ở Trung Quốc”.

Là cựu tỉnh trưởng Hà Nam và có bằng tiến sĩ kinh tế tại Đại học Bắc Kinh, Thủ tướng Lý là người được cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào che chở. Ông cũng nổi lên thông qua cơ sở quyền lực của ông Hồ ở Đoàn Thanh niên Cộng sản.

Giáo sư Brown cho biết thêm, nhiều mạng lưới bảo trợ của ông Lý, chẳng hạn Đoàn Thanh niên, được coi là đã mất quyền lực dưới thời Tập Cận Bình, khi cơ sở quyền lực chủ yếu tập trung trong tay con cái của các nhà lãnh đạo cũ của ĐCSTQ, còn gọi là “thái tử đảng”.

“Tất nhiên ông ta có Quốc Vụ viện, tất nhiên ông ta có ảnh hưởng, ông ta đang cố gắng làm mọi thứ, nhưng đó không phải là một loại quyền lực chính trị, đó là quyền hành chính”, Giáo sư Brown nói. “Quyền lực là về việc khởi xướng, thiết lập khuôn khổ, thiết lập chương trình nghị sự. Vâng, bạn có thể thấy mọi người đang làm việc đó, nhưng ông Lý là quản trị viên nhiều hơn.”

  1. Hóa Đằng

Trong một quốc gia không có Facebook hoặc Twitter, WeChat là sự kết hợp của cả hai. Theo CNN, nó là ứng dụng duy nhất mà bạn cần phải có có trên điện thoại của mình nếu bạn sống ở Trung Quốc, bởi vì mọi người đều có nó.

Công ty sở hữu ứng dụng này là Tencent, và người sáng lập công ty này là ông Mã.

Theo Forbes, Mã Hóa Đằng là người giàu thứ 3 Trung Quốc, chỉ đứng sau Jack Ma (Mã Vân) và người sáng lập Dalian Wanda, Vương Kiện Lâm (Wang Jianlin).

(Ảnh: Toronto Star)

Tom Rafferty, giám đốc khu vực Trung Quốc của Economist Intelligence Unit, nói: “Ông ta có ảnh hưởng lớn vì người ta sử dụng WeChat ở khắp nơi … Một số nhà lãnh đạo doanh nghiệp mạnh mẽ đã bị cắt bớt cánh trong những năm gần đây, nhưng lĩnh vực công nghệ hầu như không bị tổn thương”.

Ông Mã, người cũng được biết đến với biệt danh “Pony” (Ngựa nhỏ), đã thành lập Tencent vào năm 1998 với bạn cùng lớp đại học. Hai thập niên sau, ông hiện là chủ tịch của công ty và giá trị của nó đã tăng vọt.

Ứng dụng của Tencent, WeChat, hiện là hệ thống nhắn tin lớn nhất và được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới, với gần 1 tỷ người dùng.

Rana Mitter, giám đốc của Trung tâm Trung Quốc của Đại học Oxford, cho biết: “Những ông vua internet Trung Quốc có khả năng thúc đẩy tiềm năng Trung Quốc để đảm bảo rằng nó vẫn là một phần của cộng đồng internet toàn cầu – thậm chí với những hạn chế rất lớn về tình trạng toàn cầu”.

Chính những hạn chế làm cho thế giới Internet của Trung Quốc trở nên phức tạp và nguy hiểm hơn. Dưới thời ông Tập Cận Bình, “Vạn lý tường lửa” của Trung Quốc đang tăng cao hơn bao giờ hết với các hạn chế mới và kiểm duyệt đối với cộng đồng trực tuyến đang ngày càng gia tăng.

Ông Rafferty nói: “Một thách thức đối với các khổng lồ công nghệ như ông Mã trong những năm tới là liệu họ có thể giữ được quan hệ tốt với chính quyền, trong khi sự giàu có và ảnh hưởng của họ tiếp tục mở rộng”.

  1. Vương Kỳ Sơn

Ngay sau khi lên nắm quyền vào năm 2012, ông Tập đã mạnh dạn tuyên bố ông sẽ giải quyết nạn tham nhũng đang hoành hành ở Trung Quốc, cảnh báo cả các quan chức cấp cao và cấp thấp (hổ và ruồi) rằng họ sẽ là mục tiêu của ông.

Đối với người săn hổ, ông Tập đã chọn cựu thị trưởng Bắc Kinh và nhà tổ chức Thế vận hội 2008 Vương Kỳ Sơn. Kể từ đó, ông Vương đã trở thành một nhân vật mạnh mẽ, đáng sợ trong số các quan chức Trung Quốc.

Ông đã hạ bệ những “con hổ” lớn, bao gồm cả ông trùm an ninh bất khả xâm phạm Chu Vĩnh Khang, và gần đây là Bí thư thành ủy Trùng Khánh Tôn Chính Tài, một thành viên của Bộ Chính trị Trung Quốc và từng có tin đồn là một ứng cử viên thay thế ông Tập.

(Ảnh: Qixuan Yang)

Ông Rafferty nói ông Vương thường được miêu tả là nhà chính trị “mạnh thứ hai” ở Trung Quốc. “Ông ta là một viên tướng thiết yếu cho ông Tập. Ông Tập có thể sẽ yếu đi nếu không có ông ta ở cùng phe”, ông Rafferty nói.

Dưới cuộc chiến “đả hổ, diệt ruồi” của ông Tập và ông Vương, tính trạng chi tiêu phung phí và phô trương tài sản của các quan chức đã giảm đáng kể. Và dĩ nhiên, theo đó quyền uy của ông Vương càng lớn.

Nhưng khả năng vươn lên đỉnh cao của ông Vương bị hạn chế bởi tuổi tác. Ông sẽ được 69 tuổi tại Đại hội Đảng lần thứ 19 này, có nghĩa là theo quy chế ông nên nghỉ hưu.

Ngoài ra, hai nhà phân tích không xếp hạng ông Vương cho biết vị trí của ông đã bị suy yếu do những lời cáo buộc chưa được xác minh của nhà tỷ phú lưu vong Quách Văn Quý (Guo Wengui), người đã sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội để tố cáo các nhà lãnh đạo hàng đầu của Trung Quốc.

Minglu Chen, giảng viên cao cấp tại Đại học Sydney, cho biết mặc dù các tuyên bố của ông Quách có thể đúng hoặc không đúng, chúng cũng có nguy hiểm tiềm tàng cho vị “phó tướng”, có khả năng giúp kẻ thù công kích ông trong Đại hội.

  1. Jack Ma

Trên bề mặt, ông Ma là một cựu giáo viên tiếng Anh nhiệt tình và dễ mến, trước đây thích nhảy múa với những  bài hát của Michael Jackson.

Nhưng Jack Ma chắc chắn là một trong những người có quyền lực nhất ở Trung Quốc và có thể là khuôn mặt công khai nhất của quốc gia này trên toàn thế giới, bên cạnh Chủ tịch Tập.

Ông Ma là chủ tịch điều hành và người sáng lập trang web thương mại điện tử Alibaba, cũng như sở hữu các nền tảng mua sắm trực tuyến khổng lồ khác như Taobao.

Các nền tảng trực tuyến của ông kiếm được hàng trăm tỷ đô la, giúp ông trở thành người giàu nhất Trung Quốc vào tháng 9 năm nay.

Ông Ma đã gặp mặt đối mặt với hai tổng thống Hoa Kỳ, cả Barack Obama và ông Donald Trump. Ông cũng một tay tạo ra một kỳ nghỉ mua sắm quốc gia ở Trung Quốc, “Single’s Day” vào ngày 11/11.

(Ảnh: Fortune)

Ông Willy Lam, Giáo sư phụ trách Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học Trung Quốc ở Hồng Kông, nói với CNN: “Ông Ma đã thể hiện tầm nhìn và lòng say mê khuếch trương đế chế thương mại điện tử của mình. Đáng chú ý hơn nữa là quyết tâm của ông ta trong việc thúc đẩy thu nhập của Alibaba để dẫn đầu nghiên cứu về công nghệ cao, đặc biệt là lĩnh vực điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và “deep learning”.

Nhưng ở Trung Quốc không ai là an toàn. Gần đây, ông Vương Kiện Lâm, một tỷ phú giàu có, đã phải từ bỏ một loạt thỏa thuận quốc tế quan trọng sau khi bị Bắc Kinh kiểm soát.

“Quyền lực chính trị bao trùm tất cả mọi thứ và bất cứ điều gì trong đảng”, ông Chen nói với CNN.

Nhưng ông Ma không hề lo lắng, nếu chúng ta hiểu được một trong những câu nói nổi tiếng nhất của ông: “Hôm nay rất tàn nhẫn, ngày mai tàn nhẫn hơn. Nhưng ngày mốt lại đẹp. Hầu hết mọi người không thể nhìn thấy ngày mốt”.

  1. Tập Cận Bình

Khi CNN đề nghị ông Jeffrey Wasserstrom, giáo sư về lịch sử tại Đại học California, Irvine, bình chọn 5 người quyền lực nhất Trung Quốc, ông nói ông không thể.

“5 người có quyền lực nhất là người đứng đầu đảng, Chủ tịch nước, Tổng tư lệnh, tác giả của cuốn sách có được vị trí tốt nhất trong các hiệu sách ngày nay, và nhân vật được Nhân dân Nhật báo xem như là nhà bình luận sắc sảo nhất của Trung Quốc về sự toàn cầu hoá – nói cách khác, đó là ông Tập, ông Tập, ông Tập, ông Tập và ông Tập”, Giáo sư Wasserstrom nói với CNN.

Chủ tịch Trung Quốc kiêm Tổng Bí thư ĐCSTQ Tập Cận Bình là nhà lãnh đạo mạnh nhất của đất nước kể từ sau nhà lãnh đạo Đặng Tiểu Bình vào những năm 1980 và 1990.

Nay, Đại hội Đảng sắp diễn ra sẽ tiếp tục củng cố vị thế của ông Tập đối với ĐCSTQ, và quyền lực của ông Tập cũng sẽ được phát triển mạnh mẽ.

(Ảnh: Newsweek)

“Chủ tịch kiêm Tổng Bí thư đã tập trung nhiều quyền lực hơn và hạ bệ nhiều đối thủ hơn bất cứ người tiền nhiệm nào của ông ta”, ông Mitter nói.

Tên và các tuyên bố của ông Tập xuất hiện thường xuyên trên các phương tiện truyền thông nhà nước, nhiều hơn những người tiền nhiệm, trong khi chiến dịch chống tham nhũng của ông Vương đã cho phép các đồng minh của ông Tập nhanh chóng vươn lên những vị trí hàng đầu trong chính phủ, gần đây nhất là Trần Mẫn Nhĩ (Chen Min’er) Bí thư Trùng Khánh.

“Điều đó không có nghĩa là tất cả các đối thủ của ông ta đều biến mất”, ông Mitter nói. “Những năm tiếp theo sẽ cho thấy ông Tập có thể tận dụng được sức mạnh mà ông đã tích lũy được bấy lâu nay như thế nào”.

Một ván cờ

Perry Link, Giáo sư danh dự của Đại học Princeton, nói với CNN rằng hầu như không thể chọn được 5 người có quyền lực nhất ở Trung Quốc và dùng cơ chế dự báo của các nền dân chủ phương Tây đối với Trung Quốc sẽ gây lệch lạc.

Tổng cộng, 10 chuyên gia được khảo sát của CNN đã cho ra 24 cái tên khác nhau mà họ tin là những người quyền lực nhất Trung Quốc.

Chỉ có 7 người xuất hiện trên nhiều danh sách – 5 người vừa nêu cũng như Lịch Chiến Thư (Li Zhanshu), giám đốc Văn phòng trung ương ĐCSTQ, và Quách Văn Quý, tỷ phú lưu vong đang ở Hoa Kỳ, người có nhiều năm thân cận với các chóp bu trong ĐCSTQ.

Các chuyên gia cho biết, sự kiện Đại hội Đảng tháng 10 ở Bắc Kinh có thể thay đổi mọi thứ – ông Vương Kỳ Sơn có thể bị buộc phải nghỉ hưu hoặc ông Lý Khắc Cường thậm chí có thể bị mất vị trí thủ tướng.

Tuy nhiên, Giáo sư Link nói không thể biết được chắc chắn điều gì sẽ diễn ra. “Mọi thứ như một ván cờ, và các nước đi bị che giấu dưới những chiếc hộp đen”, Giáo sư Link nói.

Trung Dung