Vào mùa hè năm nay, sông Dương Tử liên tiếp đón những trận mưa lũ khiến Trùng Khánh ở thượng lưu Tam Hiệp bị ngập lụt và Vũ Hán ở hạ lưu cũng bị nước nhấn chìm. Điều này đã dấy lên sự nghi ngờ về chức năng xả lũ của hồ chứa Tam Hiệp, cũng như sự an toàn của con đập, theo Secret China.

Mặc dù đập Tam Hiệp đã đi vào hoạt động được một thời gian khá dài, nhưng hôm 1/11, chính phủ Trung Quốc mới thông báo hoàn thành công tác nghiệm thu tổng thể dự án Tam Hiệp khởi công cách đây 26 năm. Điều kỳ lạ là không thấy ai là người chịu trách nhiệm nghiệm thu dự án lớn này.

“Lãnh đạo” của đập Tam Hiệp biến mất

Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc đăng tải báo cáo của Tân Hoa xã vào sáng 1/11 rằng, Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc và Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc ngày 1/11 thông báo: Dự án Tam Hiệp chỉ mới hoàn thành các thủ tục nghiệm thu hoàn thiện tổng thể cách đây vài ngày. “Căn cứ vào phán quyết nghiệm thu, nhiệm vụ xây dựng của Dự án Tam Hiệp đã hoàn thành toàn diện, chất lượng công trình đạt yêu cầu kỹ thuật và thiết kế, chất lượng tổng thể tuyệt vời, vận hành lâu dài tốt, phát huy toàn diện hiệu quả và lợi ích của công tác phòng chống lũ, phát điện, vận tải đường thủy và sử dụng tài nguyên nước”.

Trả lời với thế giới bên ngoài về khả năng trữ nước và thoát nước của Đập Tam Hiệp, các báo cáo của chính phủ đặc biệt nhấn mạnh rằng, mùa lũ năm nay, hồ chứa Tam Hiệp có lưu lượng dòng chảy vào cao nhất là 75.000 mét khối mỗi giây kể từ khi xây dựng hồ chứa, cùng với các hồ chứa khác ở trung lưu và hạ lưu sông Dương Tử, các con đập được xây dựng “tường đồng và tường sắt” để ngăn chặn và giảm lưu lượng đỉnh lũ, “khiến cho khả năng chống lũ của vùng trung và hạ lưu sông Dương Tử được giảm bớt gánh nặng đáng kể”.

Tờ Secret China nhận định, rõ ràng các phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc đã mô tả “bức tường đồng và bức tường sắt” của Hồ chứa Tam Hiệp để đáp lại những thông tin lan truyền rằng, “Đập Tam Hiệp bị biến dạng”.

Cuối tháng 6 năm nay, sông Dương Tử xảy ra trận lũ kinh hoàng, mực nước đập Tam Hiệp dâng lên rất cao, để giải phóng dung tích hồ chứa và đón những trận lũ mới, đập Tam Hiệp đã mở hai cửa xả lũ vào sáng 29/6 để tăng lưu lượng xả, đây là đợt xả lũ đầu tiên của đập Tam Hiệp trong năm 2020.

Ngày 2/7, trận lũ số 1 sông Dương Tử hình thành ở thượng nguồn sông Dương Tử, khiến dòng chảy vào Hồ chứa Tam Hiệp dâng lên 53.000 mét khối mỗi giây. 

Đến ngày 17/7, trận lũ thứ hai của sông Dương Tử được hình thành, với lưu lượng dòng chảy vào tối đa là 55.000 mét khối mỗi giây. Ngày 26/7, trận lũ thứ ba của sông Dương Tử tiếp tục hình thành và lưu lượng đỉnh lũ đạt 60.000 mét khối mỗi giây vào ngày 27/7.

Trong khoảng thời gian này, hơn 700 con sông ở Trung Quốc đã có mực nước vượt mức báo động, một số con sông đồng thời phát sinh lũ lụt, lũ quét xảy ra ở nhiều tỉnh, các khu đô thị bị nước lũ bao phủ, gây ra trận lũ lụt tồi tệ nhất kể từ năm 1998 đến nay.

Tính đến ngày 3/7, chính phủ Trung Quốc thống kê có ít nhất 17.000 ngôi nhà đã bị sập do lũ lụt trong năm nay.

Chính vì vậy, nhiều người đã thảo luận và đặt câu hỏi rằng, việc xả lũ của đập Tam Hiệp có làm trầm trọng thêm tình trạng ngập lụt của toàn bộ lưu vực sông Dương Tử không?

Ngoài vấn đề tác dụng phòng chống lũ của con đập đầy những lo ngại, điều đáng chú ý nữa là, hôm 1/11, Tân Hoa xã đưa tin Dự án Tam Hiệp đã hoàn tất các thủ tục nghiệm thu hoàn thành tổng thể, nhưng lại chỉ đề cập đến Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc và Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc thông báo mà không hề đề cập đến việc ai chịu trách nhiệm nghiệm thu dự án Tam Hiệp.

Về vấn đề này, đài phát thanh của Pháp (Radio France Internationale – RFI) đã đặt câu hỏi rằng, tại sao đập Tam Hiệp, liên quan đến nhiều công trình xây dựng hồ chứa và trạm điện, sau 26 năm khởi công, bây giờ  mới tuyên bố “việc xây dựng Dự án Tam Hiệp hoàn thành toàn bộ?”

Bài viết cũng chỉ ra rằng, đập Tam Hiệp được khởi công xây dựng từ năm 1994 với đầy khoa trương, nhưng đến nay “công trình thế kỷ” này đã âm thầm “nghiệm thu”, thậm chí không thấy bóng dáng “người đứng đầu”.

Bài báo dẫn lời Vương Duy Lạc, một chuyên gia về bảo tồn nước, sống ở Đức cho biết: Uông Dương, hiện là thành viên ủy ban Thường vụ cục Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), sau đó là Phó tổng lý Quốc vụ viện kiêm giám đốc ủy ban nghiệm thu hoàn thành toàn thể Dự án Tam Hiệp sông Dương Tử của Quốc vụ viện, đã chủ trì cuộc họp toàn thể đầu tiên của Ủy ban hoàn thành tổng thể Tam Hiệp vào năm 2014.

Tuy nhiên, cho đến năm 2018, ủy ban nghiệm thu do Uông Dương chủ trì không đưa ra được biên bản nghiệm thu. Điều này cho thấy “Uông Dương không muốn ký vào biên bản nghiệm thu tổng thể của Dự án Tam Hiệp. Bởi vì, khi Uông Dương làm bí thư Thành ủy Trùng Khánh, ông đã biết rằng hồ chứa Tam Hiệp là một hồ nước dốc, công trình thủy lợi có độ nghiêng. Mà độ nghiêng của hồ chứa thay đổi theo dòng chảy lớn nhỏ của sông Dương Tử, Trùng Khánh ở thượng nguồn sông Dương Tử sẽ có nguy cơ bị nhấn chìm”. Vì vậy, “Uông Dương đã do dự khi ký vào biên bản nghiệm thu hoàn thành tổng thể của Dự án Tam Hiệp năm đó”.

Nhà quan sát chương trình “Bình luận kinh tế và tài chính” chỉ trích rằng, Dự án Tam Hiệp được coi là “công trình chính trị lớn nhất”, dù là khởi công hay không, Giang Trạch Dân và Lý Bằng đều đích thân tham dự. Tuy nhiên, khi con đập được xây lên đến đỉnh vào năm 2006 thì không thấy Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo xuất hiện. Sau khi hoàn thành đập Tam Hiệp, các đơn vị nghiệm thu chỉ có Bộ Thủy lợi, Ủy ban Cải cách và Phát triển, không có một vị lãnh đạo nào như Tập Cận Bình hay Lý Khắc Cường tham gia.

Thông tin công khai cho thấy, đập Tam Hiệp là nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới về tổng công suất lắp đặt, nằm trên dòng chính sông Dương Tử từ thành phố Trùng Khánh đến thành phố Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc.

Đập Tam Hiệp nằm ở Tam Đẩu Bình, huyện Nghi Xương, trong hẻm núi Tây Lăng của vùng Tam Hiệp, cùng với đập thủy điện Cát Châu Bá ở phía hạ lưu tạo thành hệ thống trạm phát điện bậc thang.

Công trình đập thủy điện Tam Hiệp chính thức được khởi công xây dựng vào năm 1994 và hoàn thành vào năm 2009. Tính đến cuối tháng 8 năm nay, Dự án Tam Hiệp đã tạo ra 1.354,1 tỷ KW điện.

Đập Tam Hiệp có thể tồn tại bao lâu?

Trên thực tế, độ an toàn của đập Tam Hiệp đã gây tranh cãi trong một thời gian dài. Đặc biệt là từ năm 2003 đến năm 2010, các phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc liên tục đưa ra những thông số khác nhau về khả năng kiểm soát lũ lụt của đập Tam Hiệp.

Năm 2003, khi Tân Hoa Xã đưa tin về đập Tam Hiệp, họ đã lấy tiêu đề là “Đập Tam Hiệp vô cùng kiên cố và có thể chống lũ trong 10.000 năm”. Bài viết thúc đẩy mạnh mẽ chất lượng hoàn hảo của con đập, đồng thời nhấn mạnh rằng, tỷ lệ đạt tiêu chuẩn chất lượng của dự án đập Tam Hiệp là 100%.

Đến năm 2007, Tân Hoa Xã đưa tin về đập Tam Hiệp với tiêu đề “Kể từ năm nay, đập Tam Hiệp có thể phòng lũ trong 1000 năm”. Bài báo nhấn mạnh rằng, đập Tam Hiệp “có thể phòng ngừa lũ lụt trong 1000 năm”, giảm 10 lần từ 10.000 xuống còn 1.000.

Tuy nhiên, đến năm 2008, Tân Hoa Xã đã thay đổi lời lẽ và đăng một bài báo với tiêu đề “Đập Tam Hiệp có thể chống lũ lớn trong 100 năm”. Bài viết nói rằng, việc hoàn thành đập Tam Hiệp là một cột mốc vô cùng quan trọng, “nó có thể chịu được lũ lụt trong 100 năm”, lại giảm thêm 10 lần nữa so với 1 năm trước đó.

Năm 2010, đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) cũng dẫn lời Thái Kỳ Hoa, giám đốc Ủy ban bảo tồn nguồn nước sông Dương Tử nhấn mạnh rằng, “chúng ta không thể đặt toàn bộ hy vọng vào đập Tam Hiệp”.

Với những trận mưa lớn liên tục ở Trung Quốc kể từ hồi tháng 6 năm nay, đập Tam Hiệp đã phải chịu áp lực liên tục và mực nước không ngừng dâng cao sau khi đã vượt quá mức cảnh báo. 

Ngày 12/7 năm nay, phương tiện truyền thông Trung Quốc đưa tin về tình hình lũ lụt ở Tam Hiệp rằng, “Đập Tam Hiệp đã làm hết sức mình rồi, xin đừng chỉ trích nó nữa”. 

Tuy nhiên, sau khi đề cập đến tình hình lũ lụt của đập Tam Hiệp trong bài báo, hiếm thấy ai thừa nhận rằng, đập Tam Hiệp bị “dịch chuyển, thấm, biến dạng” cùng các tình huống khác, trong khi số liệu chi tiết của từng hạng mục đều không được tiết lộ. 

Ngay sau đó, một đoạn video “Mô phỏng thử tình huống vỡ đập Tam Hiệp” đã được đăng tải trên mạng vào ngày 23/7. 

Theo như video giới thiệu, nếu đập Tam Hiệp bị vỡ, nước lũ cao tới gần 100 mét sẽ được xả nhanh với tốc độ hơn 100 km/h, trong vòng 30 phút sau khi vỡ đập, lũ sẽ phá hủy đập Cát Châu Bá và tràn đến thành phố Nghi Xương với tốc độ 70 km/h, chỉ trong vòng 5 giờ đồng hồ, mực nước ở thành phố Nghi Xương sẽ cao tới 10m. Toàn thành phố bị nhấn chìm trong nước lũ.

Những nội dung liên quan khiến người dân xôn xao nhưng ĐCSTQ đã không chính thức phản hồi về việc này.

Nhân viên phòng chống lũ lụt tuyến đầu ở tỉnh An Huy sau khi xem video mô phỏng đó đã bày tỏ với Đài Tiếng nói Hy vọng rằng, Anh ấy nghĩ video về sự cố vỡ đập Tam Hiệp là do một cơ quan “bán chính phủ” làm ra, bởi vì người bình thường không thể suy đoán chuyên nghiệp như vậy được. Về việc vì sao chính phủ lại cho phát hành video để mọi người lan truyền nhau xem, thì anh ấy không biết lý do.