Một cách đặt ra và trả lời câu hỏi rất rõ ràng dễ hiểu cho vấn đề lớn của Trung Quốc.

Tác giả Tử Định Hương đã có bài phân tích xúc tích trên Vision Times như sau:

Hai ví dụ về một mỏ vàng

Nội cầu là nhu cầu tiêu dùng của cư dân trong nước, phụ thuộc vào dân số và mức thu nhập. Trung Quốc có nhiều hơn Hoa Kỳ một tỷ dân, và thu nhập bình quân đầu người của Trung Quốc đã đứng vào hàng được gọi là “thu nhập quốc gia trung bình”. Nhưng tại sao nhu cầu tiêu dùng trong nước vẫn không đủ mạnh trong nhiều năm? Năng lực chi tiêu của người Trung Quốc đến đâu?

Sau khi đọc hai ví dụ sau, bạn sẽ tìm ra câu trả lời.

Ví dụ thứ nhất:

Giả sử một mỏ vàng được phát hiện ở đâu đó ở Tân Cương, và chính quyền địa phương đã mời một nhà đầu tư từ Quảng Đông đến xây dựng mỏ. Ông chủ mỏ thuê cả trăm công nhân để đãi vàng cho mình, với nguồn thu 10 triệu tệ một năm. Các thợ mỏ trả 50% thu nhập của họ dưới dạng tiền lương cho công nhân, và mỗi công nhân kiếm được 50.000 tệ mỗi năm. Những người lao động này dùng 10.000 tệ mỗi năm để thuê nhà, 40.000 nhân dân tệ còn lại dùng để tiêu xài, dựng vợ gả chồng, sinh con, lập gia đình. Ông chủ mỏ vẫn còn 5 triệu trong tay và có thể tái đầu tư.

Do người lao động có tiền trong tay và muốn ổn định cuộc sống nên nhu cầu về nhà ở tại địa phương sẽ tăng lên. Do đó, chủ mỏ đầu tư xây nhà, cho công nhân thuê hoặc bán cho công nhân. Công nhân vẫn phải ăn uống nên ông đầu tư mở quán ăn để kiếm lại tiền từ công nhân. Mở nhà hàng thì phải thuê công nhân mới, do đó vợ của các công nhân có cơ hội việc làm và thu nhập. Khi dân số tăng và việc làm tăng, nhu cầu của người tiêu dùng địa phương càng lớn hơn.

Ví dụ thứ hai:

Hãy giả sử rằng một mỏ vàng được phát hiện ở đâu đó ở Tân Cương. Ai đó cũng đầu tư vào khai thác, sử dụng 100 công nhân và kiếm được 10 triệu mỗi năm. Nhưng bây giờ chủ mỏ chỉ trả 10% thu nhập của mình dưới dạng tiền lương, tương đương 10.000 tệ cho mỗi công nhân mỗi năm. Công nhân kiếm được tiền chỉ đủ no bụng, không còn tiền thuê nhà, không còn tiền để yêu, cưới vợ nên chỉ biết chen chúc trong lán xưởng.

Mặc dù chủ mỏ kiếm được 9 triệu nhân dân tệ mỗi năm, nhưng người dân địa phương nghèo, khả năng chi tiêu và nhu cầu kinh doanh ít, điều kiện sống kém nên ông ta chỉ có thể đầu tư tiền kiếm được vào nơi khác.

Sau 50 năm phát triển như vậy, ngoài những biệt thự sang trọng và một số cơ sở kinh doanh nhỏ, các ngành công nghiệp khác vẫn chưa thể phát triển ở nơi này. Sau khi khai thác hết mỏ vàng, chủ mỏ đã bỏ đi với một số tiền khổng lồ, chỉ còn để lại tình trạng ô nhiễm, thất nghiệp và nghèo đói trong khu vực.

Hai ví dụ rất đơn giản này thực sự là mô hình phát triển khác nhau giữa Mỹ Latinh và Hoa Kỳ. Hầu hết các nước Mỹ Latinh là chế độ độc tài, với các nhà tư bản lớn độc quyền nền kinh tế quốc gia, và nghèo đói xã hội đi kèm với sự phân cực nghiêm trọng. Nói một cách tương đối, Hoa Kỳ thực hiện chế độ hiến pháp, tuy có chênh lệch giàu nghèo nhưng chênh lệch thu nhập bình quân đầu người không lớn lắm. Dân giàu thì nước mới mạnh.

Nghèo đói ở Mỹ Latinh không phải do môi trường tự nhiên thua kém Mỹ, mà do chưa hình thành hệ thống tái tạo của cải tốt, tích lũy của cải của cư dân thiếu khả năng tăng trưởng bền vững. Điều này không phải do cư dân không có sức sáng tạo trong lao động mà do vấn đề của hệ thống phân phối lao động và của cải.

Giấc mơ Mỹ xuất phát từ phục vụ người dân

Về mặt chính trị, người Mỹ ngày nay nên biết ơn Washington vì đã tạo ra một hệ thống quản lý quốc gia khoa học cho Hoa Kỳ; Và về mặt kinh tế, người Mỹ nên biết ơn Henry Ford, người sáng lập hãng Ford Motor, vì ông ấy đã một tay tạo ra tầng lớp trung lưu Mỹ.

Thực tế, người tạo ra Giấc mơ Mỹ không phải là Tổng thống Hoa Kỳ, mà là Henry Ford. Trong số rất nhiều nhân vật kinh doanh trong và ngoài nước, Henry Ford không có ảnh hưởng nào khác đối với xã hội và kinh tế. Ông đã sử dụng Model T của mình để tạo ra tầng lớp trung lưu Mỹ đầu tiên và lần đầu tiên giới thiệu hình thức xã hội Mỹ như xã hội hiện đại.

Ông Ford cho biết: “Tôi muốn công nhân của mình đủ tiền mua xe Ford Model T”. Do đó, ông đã trả lương cao cho công nhân trong xưởng sản xuất ô tô, đồng thời sáng tạo ra phương pháp sản xuất theo dây chuyền lắp ráp, giúp giảm giá thành của chiếc xe rất nhiều. Cùng thời điểm Ford trở thành hãng ô tô lớn nhất thế giới, công nhân có tiền lương cao, có thể mua ô tô, nhà cửa và đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng khác, và tầng lớp trung lưu ra đời.

Khi Hoa Kỳ hoàn thành việc mở rộng về phía Tây và không còn chỗ trống cho việc mở rộng lãnh thổ, Hoa Kỳ đã phát hiện ra một mỏ vàng khác giúp tăng trưởng kinh tế. Đây là tầng lớp trung lưu đang phát triển nhanh chóng. Chính họ đã thúc đẩy nhu cầu nội địa khổng lồ và hỗ trợ Hoa Kỳ. Thị trường tiêu dùng nội địa khổng lồ của Hoa Kỳ đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Hoa Kỳ là thị trường tiêu dùng nội địa với dân số 300 triệu người, nhưng Hoa Kỳ luôn là quốc gia chủ yếu dựa vào nhu cầu trong nước để đạt được tăng trưởng kinh tế.

Với dân số 1,3 tỷ người, Trung Quốc được biết đến là thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, nhưng nhu cầu nội địa của nước này hàng năm vẫn không đủ và phải dựa vào ngoại thương và đầu tư của chính phủ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Điều này có lạ không?

Thực ra, lý do rất đơn giản. Cũng giống như ví dụ thứ hai ở trên, tăng trưởng thu nhập của xã hội Trung Quốc đã không được phân phối cho người dân càng nhiều càng tốt, mà là phân phối cho chính phủ và chủ sở hữu tư bản (nhà tư bản). Liệu đầu tư của chính phủ có thể thúc đẩy tiêu dùng không? Thật là tội nghiệp. Chưa nói đến việc đầu tư của Chính phủ dẫn đến bao nhiêu công trình lãng phí, dự án kém hiệu quả, thì tác dụng trực tiếp nhất của đầu tư chính phủ phải là làm tăng năng lực sản xuất và cung ứng của xã hội, làm cho năng lực sản xuất dư thừa.

Ví dụ, Tân Cương là một tỉnh có nguồn tài nguyên lớn, có thể so sánh với nhiều nước ở Trung Đông, và người dân địa phương phải nên rất giàu có. Nhưng thực tế lại ngược lại, Tân Cương nghèo lắm! Có thể thấy, một nơi có tài nguyên chưa chắc đã phát triển được, vì điều này phụ thuộc vào việc chính quyền có thực sự đặt thu nhập và lợi ích của người dân lên hàng đầu hay không.

Người Trung Quốc vẫn nghèo. Tiền họ làm ra được tuy không nhiều nhưng lại cõng trên lưng không ít người. Họ phải lo chăm sóc tuổi già, chữa bệnh, cho con cái ăn học. Những người có hoàn cảnh kinh tế khá hơn một chút thì thực ra rất vướng víu, tiền họ kiếm được thì bỏ vào ngân hàng, một cái vào nhà, một cái vào thị trường chứng khoán. Nhìn thì tưởng nhiều nhưng không luân chuyển vào tiêu dùng thì đó là tiền chết.

Khi một người trẻ được giáo dục tốt dành cả đời để mua một ngôi nhà nhỏ, khi con cái của một gia đình đi học và phải tiêu hết tiền tiết kiệm vào nhà ở, thì khi đầu tư tiền vào thị trường chứng khoán tương đương với việc quyên góp tiền cho chính phủ. Vào thời điểm đó, khi thu nhập sau một năm vất vả của một người nông dân không bằng một khoản tiền lớn cho một bữa tiệc của số ít người giàu, chúng ta có thể mong đợi những người bình dân không nên tiết kiệm hay lo lắng về việc chăm sóc tuổi già? Liệu bạn có thể kỳ vọng rằng hàng chục nghìn tỷ đồng tiền gửi vào ngân hàng sẽ biến thành nguồn cầu khổng lồ?

Tương lai của Trung Quốc ở đâu? Nó sẽ trở thành Hoa Kỳ hay trở thành Mỹ Latinh tiếp theo? Điều này phải được xem xét cẩn thận!

Bài viết chỉ thể hiện quan điểm của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của DKN.