Buổi sáng ngày 28/10/1954, vợ của nhà văn Ernest Hemingway đang ngủ thì nghe thấy chồng thì thầm bên tai: “Tôi vừa đạt giải thưởng rồi”. “Thưởng gì vậy?”. “Giải thưởng từ Thụy Điển”.

Đó chính là giải thưởng Nobel Văn học, nhưng đối với nhà văn thì ông không hoàn toàn vui vẻ.

Ông nói với vợ: “Tôi đang nghĩ, tôi định không đi nhận giải. Nhưng trời ơi, giải thưởng 35.000$ (tương đương khoảng 350.000$ bây giờ). Mình sẽ có rất nhiều điều vui vẻ với số tiền đó”.

Tuần này, Ủy ban Nobel ở Stockholm sẽ công bố những người chiến thắng của giải thưởng năm này về: Y khoa, Vật lý, Hóa học và Hòa bình, sau đó sẽ là giải thưởng về Kinh tế và Văn học. Các nghiên cứu đột phá sẽ được vinh danh, tạo cơ sở cho các phát minh và ứng dụng cho nhân loại. Ngoài danh tiếng, những người chiến thắng sẽ được tưởng thưởng một khoản tài chính lớn – hơn nhiều lần con số 35.000$ thời ông Hemingway.

Giải thưởng hiện nay vào khoảng gần 1 triệu USD, và những người giành giải Nobel dùng số tiền đó vào việc gì?

Ông Lars Heikensten, Giám đốc điều hành Tổ chức Nobel (Thụy Điển), cho biết những người đoạt giải Nobel không có xu hướng dùng tiền thưởng đi mua sắm.

“Tôi nghĩ việc xài tiền thưởng tùy thuộc vào nhiều yếu tố chẳng hạn như họ đến từ quốc gia nào, tình hình tài chính cá nhân của họ ra sao…”, ông Heikensten nói.

Dùng cho sở thích cá nhân

Khi nhà khoa học người Anh, ông Paul Nurse đoạt giải Nobel Y học hồi năm 2001, ông đã quyết định trích một ít tiền thưởng nâng cấp chiếc xe môtô của ông.

Còn nhà khoa học Richard Roberts, người cùng ông Nurse đoạt giải Nobel Y học 2011, chi tiền làm một sân cỏ môn bóng vồ (croquet) ngay trước nhà mình.

Nhà văn người Úc, bà Elfriede Jelinek, đoạt giải Nobel Văn học 2004, cho rằng số tiền thưởng giúp bà “tự chủ tài chính”.

Lấy tiền thưởng Nobel để mua nhà

Có nhiều người đoạt giải Nobel dùng tiền thưởng mua bất động sản, và cũng có một số người công khai việc họ xài tiền thưởng. Giải thưởng 1,25 triệu USD nghe có vẻ nhiều nhưng tiền thưởng sẽ được chia đều nếu nhiều người cùng đoạt một giải.

Nhà khoa học Wolfgang Ketterle, thuộc Học viện công nghệ Massachusetts (Mỹ), cùng hai đồng nghiệp khác đoạt giải Nobel Vậy lý 2011, đã lấy tiền thưởng đầu tư mua một căn nhà và đóng tiền học cho con cái của ông.

“Gần phân nửa tiền thưởng của tôi đã đem đi đóng thuế ở Mỹ rồi, vì thế cũng chẳng có gì nhiều”, ông Ketterle cho biết.

Ông Phillip Sharp, cùng một nhà khoa học Mỹ khác đoạt giải Nobel Y học năm 1993, đã dùng tiền thưởng của mình để mua một căn nhà cổ 100 năm tuổi.

“Tiền thưởng không thành vấn đề… cái quan trọng mà giải thưởng mang lại là sự công nhận”, theo ông Sharp.

Đối với những người mới đoạt giải Nobel, họ không có thời gian để suy nghĩ về việc dùng tiền thưởng cho việc gì, bởi vì họ bận rộn với hàng loạt những cuộc họp, hội thảo… trong năm đầu tiên sau khi nhận giải.

“Tôi đã không có thời gian để suy nghĩ về tiền thưởng. Tôi phải tham gia quá nhiều sự kiện”, ông Serge Haroche, nhà khoa học đoạt giải Nobel Vật lý năm 2012, cho biết.

Dùng tiền thưởng làm từ thiện, giúp người nghèo

Nhà kinh tế học Muhammad Yunus của Bangladesh, đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2006, dùng tiền thưởng thành lập một bệnh viện mắt chữa bệnh miễn phí cho người nghèo và một công ty sản xuất thực phẩm giá rẻ cho người nghèo.

Ông Yunus là người sáng lập ra ngân hàng Grameen, ngân hàng cho vay lãi suất cực thấp giúp người nghèo thoát nghèo ở Bangladesh. Đây là ý tưởng giúp ông đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2006.

Đa số những người đoạt giải thưởng Nobel Hòa bình, thường là các chính trị gia, nhà hoạt động, dùng tiền thưởng làm từ thiện.

Chẳng hạn, Tổng thống Mỹ Barack Obama, đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2009 và Liên minh châu Âu nhận giải Nobel Hòa bình măm 2012, quyên góp hết số tiền thưởng cho các tổ chức từ thiện.

Tổng thống Obama nói về các tổ chức mà ông tặng tiền thưởng: “Các tổ chức đang thực hiện các công việc đặc biệt ở Mỹ và nước ngoài, giúp đỡ những sinh viên, các cựu chiến binh, và các việc nhân đạo khác. Tôi lấy làm vinh dự được ủng hộ công việc của họ”.

Mẹ Teresa (giải hòa bình, 1979), Nadine Gordimer (giải Văn học, 1991), Wole Soyinka (giải Văn học, 1986) và nhiều người khác cũng dành phần tài chính của giải thưởng cho sự nghiệp nhân đạo.

Với nhiều người khác, như nhà khoa học Marie Curie (giải Vật lý năm 1903), việc giành giải Nobel cho phép họ tiếp tục theo đuổi việc nghiên cứu.

Mùa giải Nobel năm nay bắt đầu vào hôm nay 3/10, với giải Nobel Y học được công bố đầu tiên.

Theo Guardian

Dương Lương