Đại sứ 27 nước EU tại Trung Quốc đã ký vào văn kiện, lên án dự án hạ tầng toàn cầu, giữa lúc quan ngại về ảnh hưởng của Trung Quốc đối với châu lục ngày càng gia tăng.

Ngày 20/4, tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng đưa tin 27 trên 28 đại sứ các nước EU ở Bắc Kinh (trừ Hungary), đã ký vào văn kiện, lên án Dự án “Vành đai và Con đường”, ngăn cản thương mại tự do và tạo thuận lợi cho các công ty Trung Quốc.

Theo các nhà quan sát, quan hệ giữa Trung Quốc và châu Âu, có thể gặp bất ổn khi các nước thành viên EU cố gắng xây dựng một mặt trận thống nhất, chống lại ‘Sáng kiến Vành đai và Con đường’ của Bắc Kinh.

Thủ tướng Lý Khắc Cường và Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Jean-Claude Juncker và Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Donald Tusk tại hội nghị Trung Quốc - EU năm ngoái.
Thủ tướng Lý Khắc Cường và Chủ tịch UB châu Âu J.C. Juncker và Chủ tịch Hội đồng Châu Âu D. Tusk tại hội nghị Trung Quốc – EU năm ngoái.

Quan ngại của châu Âu có thể ‘làm lu mờ’ một hội nghị thượng đỉnh giữa Trung Quốc và EU, dự kiến vào tháng 7 tới, khi liên minh EU bày tỏ mối quan ngại ngày càng tăng về ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với lục địa này

Mặc dù Trung Quốc và EU có quan hệ thương mại và đầu tư mạnh mẽ, EU đã chỉ trích vai trò của Trung Quốc ở các nước thành viên như Hy Lạp, Hungary và Séc, cũng như thái độ của họ đối với sở hữu trí tuệ.

Theo văn kiện, Trung Quốc đang cố gắng định hình toàn cầu hóa, để phù hợp với lợi ích riêng của nước này, trong đó Sáng kiến Vành đai và Con đường, bao gồm một loạt các dự án cơ sở hạ tầng liên lục địa, kết nối Trung Quốc với châu Âu và châu Phi, đang “theo đuổi các mục tiêu chính trị trong nước như giảm công suất dư thừa, tạo ra các thị trường xuất khẩu mới, và đảm bảo sự tiếp cận các nguyên liệu thô”.

Tờ báo kinh doanh Handelsblatt của Đức lần đầu tiên đưa tin về văn kiện này, và được các nguồn tin thân cận với EU xác nhận. Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh (Hua Chunying) tuyên bố trong một cuộc họp báo hôm thứ Năm (19/4) rằng EU đã làm rõ vấn đề, và báo cáo của tờ Handelsblatt là không chính xác.

Ông Jyrki Kallio, một nhà nghiên cứu cấp cao của Viện Quan hệ Quốc tế Phần Lan, cho hay EU quan ngại đầu tư lớn của Trung Quốc có thể ngăn cản các nước thành viên riêng lẻ chỉ trích Trung Quốc về các vấn đề như nhân quyền.

“Dù đó là ý định ban đầu của Trung Quốc, hay nổi lên như một tác dụng phụ, Trung Quốc đã làm ly gián các nước thành viên EU, hoặc gây ra sự bất hòa giữa các nước thành viên và EU”, ông Kallio nhận xét.

Trong khi đó, ông Cui Hongjian, một chuyên gia về vấn đề châu Âu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Trung Quốc, cho rằng mục đích của văn kiện là nhằm cho thấy EU có lập trường thống nhất về Trung Quốc.

Ông Cui cho biết: “Đã có rất nhiều cuộc trao đổi rằng EU không có chính sách chung đối với Trung Quốc, và đặc biệt là dự án Vành đai và Con đường. Rõ rằng các nước EU bị chia rẽ về dự án này, nhưng tôi không nghĩ sự chia rẽ này là điều cần lo lắng. Đó chỉ là vấn đề ai muốn tham gia, và tham gia sâu đến mức nào”.

Theo ông Jan Weidenfeld, người đứng đầu Đơn vị Chính sách châu Âu về Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, văn kiện này phản ánh “một loạt những quan ngại mà mọi người đã bày tỏ tại nhiều nơi ở châu Âu” sau khi đầu tư lớn của Trung Quốc đã làm gia tăng ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với một số các quốc gia nhỏ hơn và nghèo hơn.

Phần lớn đầu tư của Trung Quốc vào các nước Đông Âu và Nam Âu, là thuộc các lĩnh vực tiện ích và năng lượng, hoặc liên quan đến các dự án cơ sở hạ tầng hiện có, như Cảng Piraeus ở Hy Lạp, nơi doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc COSCO Shipping đã mua 51% cổ phần.

Công ty vận tải hàng hải COSCO của nhà nước Trung Quốc nắm giữ 51% cổ phần cảng Piraeus ở Hy Lạp. (Ảnh: AFP).
Công ty vận tải hàng hải COSCO của Trung Quốc nắm giữ 51% cổ phần cảng Piraeus ở Hy Lạp. (Ảnh: AFP).

Ông Weidenfeld cho rằng một số quốc gia nhỏ hơn ở Trung Âu và Đông Âu đã “tỉnh ra” sau những kỳ vọng ban đầu rằng Sáng kiến Vành đai và Con đường có thể tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng mới. Nhưng nay họ nhận thấy dự án này của Trung Quốc chỉ là ‘bình mới rượu cũ’ khi Bắc Kinh ‘dán nhãn lại’ một số dự án cũ thành một phần của dự án mới ‘Vành đai và Con đường’.

“Các công ty Trung Quốc thích đầu tư hơn vào cơ sở hạ tầng hiện có, chủ yếu trong lĩnh vực tiện ích và năng lượng, nhưng chưa có gì mới. Đã có rất nhiều lời hứa hẹn đầu tư và tài trợ, nhưng chỉ một số rất ít đã thực sự mang lại kết quả”, ông Weidenfeld nhận định.

Trong chuyến thăm Trung Quốc tháng 1/2018, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng Sáng kiến Vành đai và Con đường không thể theo một chiều. Ông Macron thúc giục Bắc Kinh mở cửa thị trường cho các công ty Pháp.

Vài tuần sau đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel khẳng định Đức vẫn cam kết tự do thương mại, nhưng phải trên cơ sở đôi bên cùng có lợi.

Phạm Duy