Là đế quốc có lãnh thổ liền nhau lớn nhất trong lịch sử loài người, Mông Cổ được coi là đế chế hùng mạnh nhất bởi những điều phi thường mà họ làm chưa từng xuất hiện trong lịch sử và cũng khó tái hiện một lần nữa trong tương lai. 

Được thành lập vào năm 1206 bởi Thành Cát Tư Hãn, đế chế Mông Cổ đã gây nên bất ngờ lớn khi nó đánh bại được các kẻ thù mạnh và đông dân hơn rất nhiều. Mông Cổ là nỗi sợ hãi của bất kỳ đất nước láng giềng nào vời thời điểm đó.

4_vo_ngua_mong_co_TCYG

Vậy điều gì khiến một đất nước chỉ có 2 triệu dân trên khắp thế giới vào thời điểm đó lại có thể làm nên được lịch sử huy hoàng đến như vậy?

Về mặt xã hội

Đế quốc Mông Cổ được cai trị theo các bộ luật do Thành Cát Tư Hãn đặt ra, gọi là Yassa, nghĩa là “điều lệnh” hay “chiếu chỉ”. Một tiêu chuẩn đặc thù của bộ luật này là những người có cấp bậc cũng phải chia sẻ khó khăn gian khổ như những thường dân.

Nó cũng áp đặt những hình thức xử phạt khắc nghiệt, ví dụ áp dụng hình thức xử tử đối với những kỵ binh nào đang theo sau một kỵ binh khác mà không nhặt những gì mà người kỵ binh đi đằng trước đánh rơi.

mong-co-3

Hình phạt xử tử cũng áp dụng đối với việc cưỡng hiếp hay giết người. Nói chung, kỷ luật chặt chẽ đã tạo ra một Đế quốc Mông Cổ cực kì an toàn và hoạt động tốt. Những khách lữ hành người Âu đều ngạc nhiên vì sự tổ chức và tính kỷ luật nghiêm ngặt của những người dân trong Đế quốc Mông Cổ.

Về mặt quân sự

Cách thức mà để chế này xây dựng lực lượng quân đội là cực kỳ chuyên nghiệp và sáng tạo, không những thế họ còn không ngừng sang và học hỏi thêm nhiều cái mới. Các tướng quân thời đó thực sự là những kỹ sư bậc thầy, sử dụng mọi công nghệ từng xuất hiện trong lịch sử loài người, trong khi những đế chế khác cố chấp và không chặt chẽ liên kết trong chiến đấu.

mong-co-2-1024x764

Ngoài ra, người Mông Cổ nổi tiếng với những chiến thuật chiến đấu hiệu quả. Binh lính được rèn luyện qua nhiều trận chiến từ quy mô nhỏ đến lớn. Thành tích chiến đấu của đội quân Mông Cổ trong thời kỳ đỉnh cao dưới sự lãnh đạo của Thành Cát Tư Hãn.

Khi ra trận, người Mông Cổ có thể tung ra trận các đội quân lớn và cơ động bởi họ mang theo các đàn gia súc và duy trì năng lượng cho binh sĩ bằng thịt ngựa. Vào kỷ nguyên chưa có công nghệ đông lạnh, về mặt hậu cần, chưa có nước nào có thể tung ra chiến trường một đội quân tương xứng như vậy.

mong-co-5

Về mặt lối đánh, người  Mông Cổ nổi tiếng với hai chiến thuật đánh nhanh thắng nhanh và giả thua rồi đột ngột tấn công. Đây là hai chiến thuật rất dễ làm cho hàng ngũ địch mất tinh thần, rối loạn dẫn đến bại trận. Nhờ hai chiến thuật đó mà đội quân Mông Cổ đã làm nên rất nhiều chiến tích huy hoàng, rất nhiều tướng lĩnh Đông Âu đã thất trận trước họ.

Kinh tế

Người Mông Cổ có lối sống du mục, rất gần gũi với thiên nhiên và thường không ở cố định khu vực nào. Do có những khác biệt đặc trưng nên hệ thống thư tín để liên lạc giữa các bộ lạc hay giữa mọi người với nhau cũng có điểm độc đáo. Tại một thời điểm, trên toàn diện tích Mông Cổ có khoảng 1.400 trạm như thế với hơn 50.000 con ngựa sử dụng để chuyển thư.

mong-co-3

Sau sự sụp đổ của nhà Đường ở Trung Quốc, con đường tơ lụa không còn là khu vực trao đổi hàng hóa tấp nập như trước. Tuy nhiên, với sự hùng mạnh của Đế quốc Nguyên Mông, một lần nữa nó được vực dậy và thịnh vượng trở lại.

Thành Cát Tư Hãn không chỉ sử dụng con đường này để giao thương đến châu Âu mà còn sử dụng nó để chinh phục thế giới. Trong thời gian cai trị tuyến đường quan trọng này, Mông Cổ đã có những chính sách phù hợp để duy trì và kích thích phát triển thương mại giữa hai đại lục Á – Âu.

Tôn giáo, văn hóa

Mông Cổ chọn đi theo một thể chế đảm bảo sự tự do tôn giáo. Trong thời kỳ Thành Cát Tư Hãn nắm quyền, hầu như mọi tôn giáo đều có những người cải đạo, từ Phật giáo tới Cơ đốc giáo và từ Minh giáo tới Hồi giáo. Ngoài ra, tất cả các lãnh đạo tôn giáo đều không phải trả thuế và phí dịch vụ công cộng.

mong-co-7-1024x591

Tác phẩm cổ nhất bằng tiếng Mông còn tồn tại là Mông Cổ bí sử, được viết cho hãn tộc sau khi cái chết của Thành Cát Tư Hãn vào năm 1227. Đây là tư liệu bản địa quan trọng nhất về cuộc sống và phả hệ của Thành Cát Tư Hãn, bao gồm nguồn gốc và thời thơ ấu của ông, thông qua việc thành lập Đế quốc Mông Cổ và sự trị vì của con trai ông là Oa Khoát Đài.

Một tác phẩm kinh điển khác của đế quốc là  Jami’ al-tawarikh (Sử tập). Nó được lệnh biên soạn của A Bát Cáp Hãn, theo hình thức văn kiện lịch sử của toàn thế giới, để giúp thiết lập di sản văn hóa riêng của người Mông Cổ. Với hàng trăm các trang minh họa, nó thực sự là một trong những văn bản lịch sử thế giới đầu tiên.

Bảo Nguyên tổng hợp

Xem thêm: