Với hầu hết người Châu Âu, chiến tranh dường như là điều rất vô lý tại đầu thế kỷ thứ 20, thời điểm chớm nở của kỷ nguyên toàn cầu hóa, khi châu Âu đã kiểm soát gần 2/3 tổng khối lượng thương mại toàn cầu. Trong gần 100 năm trước đó, kể từ thời Napoleon, không hề xảy ra một cuộc chiến tranh lục địa nào.

Tuy nhiên, trớ trêu thay là những màn diễn của lịch sử thường chỉ rõ ràng khi ta hồi tưởng lại. Đằng sau sự công nghiệp hóa và trỗi dậy của công nghiệp toàn cầu, các bánh răng giữa chính trị và cạnh tranh vốn vẫn luôn quay vòng.

Bất chấp thực tế rằng  Anh và Đức là những đối tác thương mại hàng đầu thế giới vào thời điểm đó, trước sự ngạc nhiên của nhiều người, chiến tranh thế giới thứ nhất – một trong những cuộc chiến tồi tệ nhất mà thế giới từng chứng kiến – đã nổ ra vào ngày 28/06/1914.

Tác giả và đạo diễn điện ảnh Peter Navarrro đang lo ngại rằng thế giới sắp phải đối mặt với chiến tranh một lần nữa – cuộc chiến xảy ra trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, và lại diễn ra giữa hai đối tác thương mại lớn nhất thế giới.

Trong cuốn sách mới của mình, “Ngọa hổ”, cùng với loạt phim tài liệu đi kèm, Navarro cố gắng trả lời câu hỏi: “Liệu chiến tranh có xảy ra giữa Mỹ và Trung Quốc?”

 Trang bìa của cuốn “Ngọa hổ”, cuốn sách mới của tác giả kiêm đạo diễn điện ảnh Peter Navarro đã đặt ra câu hỏi “Liệu chiến tranh có xảy ra ở Trung Quốc?”.

Trang bìa của cuốn “Ngọa hổ”, Peter Navarro đã đặt ra câu hỏi “Liệu chiến tranh có xảy ra ở Trung Quốc?”.

“Đó là bí ẩn mà chúng tôi đang cố tìm câu trả lời”, Navarro cho biết trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. “Nhưng lý do khiến chúng tôi cố gắng khám phá bí ẩn này là để ít nhất chúng ta có thể tránh xung đột.”

“Vâng, họ là đối tác thương mại lớn nhất của chúng ta,” ông nói, nhưng cũng nói thêm chúng ta không thể cho rằng thương mại sẽ bảo vệ chúng ta tránh khỏi xung đột. “Chính kiểu triết lý này đã lôi chúng ta vào Thế chiến I.”

Một tương lai không chắc chắn

Có rất nhiều thùng thuốc nổ có thể kích động một cuộc xung đột nghiêm trọng với Trung Quốc mà Navarro đã chỉ ra chi tiết trong cuốn sách của mình.

Với tham vọng kiểm soát vùng Biển Đông (phía Nam và Đông bờ biển Trung Quốc), Trung Quốc đã và đang nhóm lên xung đột với các quốc gia như Nhật Bản, Việt Nam và Phillippines. Và giờ quốc gia này còn đang đe dọa chiến tranh với Đài Loan, bởi tổng thống mới đắc cử của Đài Loan là người có tư tưởng chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc. Và mối quan hệ giữa Trung Quốc với Bắc Triều Tiên cũng đang nhanh chóng xấu đi.

Bonnie Glaser, Giám đốc Dự án Năng lượng Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược, cho biết trong một bộ phim tài liệu rằng bà thường gọi Trung Quốc là “sức mạnh tự kỷ”, vì chính quyền này “dường như không hiểu ra rằng hành vi của họ thực sự đang đe dọa các nước khác trong khu vực.”

Đối với Hoa Kỳ, các vấn đề với Trung Quốc cũng đang ngày một tăng lên, khiến các nhà hoạch định chính sách khó có thể bỏ qua – trong khi đó chính quyền Trung Quốc lại thâu tóm các công ty Hoa Kỳ bằng cách tấn công công nghệ, tranh chấp nắm quyền vùng biển thuộc Biển Đông, hoặc sử dụng các phương pháp bất chính để tăng trưởng kinh tế.

“Tôi không muốn báo động tất cả mọi người bằng cách nói rằng chúng ta đang trong cuộc chiến với Trung Quốc, nhưng chúng tôi (Mỹ và Trung Quốc) chắc chắn có sự khác biệt sâu sắc, mà Trung Quốc đang chuẩn bị giải quyết [các khác biệt này] bằng vũ lực,” dẫn lời ông Stefan Halper, Trưởng khoa Nghiên cứu Mỹ và các vấn đề Chính trị tại Đại học Cambridge, trong phim tài liệu “Ngọa hổ”.

Thế giới đang đứng trước ngã tư đường trong việc lựa chọn cách giải quyết vấn đề này. Navarro hi vọng rằng bằng cách đưa ra các dẫn chứng lịch sử và bức tranh tổng quan hơn về việc chính quyền Trung Quốc tăng cường quân sự, ông có thể nâng cao nhận thức của công chúng về vấn đề phức tạp này.

Video giới thiệu “Ngọa hổ”: Việc chính quyền Trung Quốc tăng cường quân sự có ý nghĩa gì với thế giới?

Trong đó, Navarro viết rằng: “Hy vọng trước mắt của tôi từ cuốn sách này là nó sẽ trở thành  cuốn cẩm nang dành cho các ứng viên tổng thống, đề cập vấn đề nằm trong top 3 vấn đề được chiến dịch tranh cử quan tâm”.  

Trong “Ngọa hổ” Navarro dẫn dắt độc giả vào một cuộc điều tra, ở đó ông chỉ đưa ra câu hỏi, sau đó là các sự kiện thực tế đã diễn ra nhằm giúp độc giả tự tìm câu trả lời cho mình.

Ông cũng dành thời gian phỏng vấn hơn 30 chuyên gia hàng đầu về vấn đề quân sự, tổng hợp các phân tích của họ theo cách dễ hiểu nhất.

Chỉ vỏn vẹn 300 trang, Navarro đã vẽ lên bức tranh gần như hoàn thiện về việc Trung Quốc tăng cường quân sự và các tham vọng sâu xa đằng sau sự phát triển này.

“Những gì tôi đang cố gắng làm là chỉ ra liên kết giữa tất cả những điều này, và chúng liên kết ra sao” ông cho biết và lưu ý thêm rằng “bạn không thể giải quyết vấn đề mà chỉ biết một phương diện độc lập.”

Đằng sau vấn đề thương mại

Bạn có thể đã biết đến các tác phẩm khác của Navarro. Ông là tác giả cuốn sách “Death by China” (tạm dịch:” cái chết bởi Trung Quốc”), và là đạo diễn bộ phim cùng tên. Cả hai tác phẩm này đã phân tích vấn đề giao dịch thương mại bất công của chính phủ Trung Quốc và tác động của việc này lên nền kinh tế Mỹ.

Thông qua các biện pháp như thao túng tiền tệ và phớt lờ các cam kết trong hiệp định tự do thương mại, Navarro cho biết chính quyền Trung Quốc đã đóng cửa gần 50.000 nhà máy của Mỹ và khiến một lượng lớn người dân Mỹ mất việc làm. Nhưng dưới góc độ kinh tế, ông lưu ý rằng không thể nhìn nhận việc này tách khỏi tham vọng phát triển quân sự của Trung Quốc (vì chúng là có liên đới).

Peter Navarro, tác giả cuốn sách “Ngọa hổ”. Navarro cảnh báo rằng gia tăng quân sự của Trung Quốc có thể dẫn đến chiến tranh. (Peter Navarro)
Peter Navarro, tác giả cuốn sách “Ngọa hổ”. Navarro cảnh báo rằng gia tăng quân sự của Trung Quốc có thể dẫn đến chiến tranh. (Peter Navarro)

Ông cho biết “để bảo vệ chính quyền và giúp đỡ các đồng minh, chính quyền cần phải có một nền kinh tế đủ mạnh nhằm tạo ra các khoản thu thuế cần thiết, đáp ứng nhu cầu cho quân đội, và một nền sản xuất tàu thuyền để xây dựng các hệ thống”.

“Cuộc chiến kinh tế chống Mỹ của Trung Quốc đã dẫn đến suy giảm khả năng của chúng ta trong việc thiết lập quân sự,”ông nói.

Ông cho biết thêm, “ngay đúng giai đoạn chúng ta đang suy yếu, nền kinh tế Trung Quốc lại mạnh lên – và họ đã rót tiền vào quân đội.”

Vũ khí mà chính quyền Trung Quốc trang bị và phát triển cũng là mối quan tâm đặc biệt, Navarro chỉ ra trong cuốn sách của ông rằng rất nhiều loại vũ khí đã được thiết kế nhằm đối kháng với thế mạnh của quân đội Mỹ. Trong số đó có cả tên lửa đạn đạo chống hạm, Trung Quốc cũng phát triển vũ khí chống vệ tinh.

Navarro cho rằng phòng thủ không nên chỉ xem xét dưới giác độ sức mạnh quân sự, cần lưu ý thêm rằng rất nhiều vấn đề mang tính chiến lược với Trung Quốc đang ảnh hưởng nhiều phương diện khác.

“Quân đội Mỹ ở Châu Á không chỉ đơn giản là bảo vệ các đồng minh hoặc là tạo ra cuộc thập tự chinh đạo đức,” ông nói, lưu ý rằng chiến lược Asia Pivot đã tăng cường hiện diện của Mỹ tại khu vực này. “Đó là lợi ích kinh tế cho nước Mỹ”.

Nếu Mỹ đứng ngoài các vấn đề của Châu Á – như nhiều chuyên ra tin rằng chính quyền Trung Quốc muốn thế – ông nói rằng những quốc gia như Nhật Bản, Hàn sẽ lâm vào bất ổn.

“Bạn sẽ nhanh chóng đi đến kết luận, rằng chúng ta cần ở đó vì lợi ích kinh tế và mục tiêu chiến lược,” ông nói.

“Các cường quốc không thể mạnh lên nếu chỉ dựa vào quân đội – họ còn phải có nền kinh tế, hệ thống giáo dục, khả năng đổi mới, và hệ thống chính trị có khả năng giải quyết các vấn đề để không lâm vào bế tắc,” ông nói.

Nan giải nhất trong bức tranh ảm đạm ấy chính là câu hỏi mà Giáo sư đại học Chicago John Mearsheimer nêu ra đơn giản và sâu sắc rằng: “Liệu Trung Quốc có thể trỗi dậy trong hòa bình?” Nhưng “Câu trả lời của tôi là KHÔNG”.

Tác giả: Joshua Philipp, Đại Kỷ Nguyên
Biên dịch: Đàm Linh

Xem thêm: