Hồi đầu tháng, Đại học Charles ở thủ đô Prague (CH Séc), một trong những ngôi trường lâu đời nhất châu Âu, đã buộc phải đóng cửa Trung tâm Séc – Trung khi nhân viên trung tâm không thể cung cấp chi tiết các khoản tài trợ từ Đại sứ quán Trung Quốc. Vụ việc theo sau một loạt các cuộc cãi vã chính trị giữa các đảng phái ở quốc gia trung Âu này. Mối giao thiệp với Trung Quốc đã khoét sâu thêm một sự chia rẽ trong giới tinh hoa chính trị tại Cộng hòa Séc (Czech), theo David Hutt của tờ Nikkei.

Thị trưởng Prague chấm dứt mối quan hệ kết nghĩa với Bắc Kinh

Vào tháng 10, Thị trưởng thành phố Prague Zdenek Hrib từ đảng Hải tặc (Pirate Party) đã chấm dứt mối quan hệ kết nghĩa chị em giữa thành phố thủ đô với Bắc Kinh, sau khi chính phủ Trung Quốc từ chối loại bỏ một điều lệ trong thỏa thuận kết nghĩa, là nhất quán thừa nhận chính sách “Một Trung Quốc” của mình, một điều lệ nhằm khẳng định chủ quyền của Trung Quốc đối với Đài Loan.

Ông Hrib sau đó đã đề nghị kết nghĩa chị em với Đài Bắc, thủ phủ của Đài Loan. Động thái này đã buộc Chính phủ Séc phải đứng ra phân trần rằng, quyết định này khởi phát độc lập từ các nhà lãnh đạo thành phố, chứ không phải từ các chính trị gia cấp nhà nước.

Trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm nay, đảng Hải tặc có lập trường chính trị chống Trung Quốc mạnh nhất trong tất cả các đảng phái tại lục địa. Đảng này đã giành được 13,9% số phiếu phổ thông, đứng cao thứ ba trong tất cả các đảng. 

Vào đầu tháng 11, khi Tướng Petr Pavel, cựu Chủ tịch Ủy ban Quân sự thuộc khối NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) tuyên bố khả năng ứng cử tổng thống, ông cho biết mục đích tranh cử của ông là để ngăn chặn sự chuyển hướng địa chính trị sang Nga và Trung Quốc.

Căng thẳng do Trung Quốc châm ngòi khiến chính trường Séc rạn nứt

Ngày 16/11, khi người Séc kỷ niệm 30 năm cuôc Cách mạng Nhung (Velvet Revolution) – nhờ đó hạ bệ chủ nghĩa cộng sản vào năm 1989 – ước tính có 300.000 người đã quy tụ biểu tình tại trung tâm Prague, yêu cầu Thủ tướng Andrej Babis – một tỷ phú dân túy bị cáo buộc lừa đảo – từ chức. Yêu cầu tương tự cũng nhắm vào Tổng thống Milos Zeman, người mà từ đầu thập niên đã tuyên bố rằng Cộng hòa Séc sẽ trở thành “cửa ngõ” đầu tư vào Trung Âu của Trung Quốc.

Một số người biểu tình ở Séc đã vẫy cờ Tây Tạng và chỉ trích mối quan hệ gần gũi của giới tinh hoa chính trị nước này với Bắc Kinh. Theo David Hutt, sự hợp tác của giới tinh hoa Séc với Trung Quốc về cả kinh tế lẫn chính trị là một biểu hiện của tình trạng tham nhũng đặc hữu của đất nước này, cũng như sự lệch rời khỏi các chuẩn mực dân chủ trong thời gian gần đây.

Căng thẳng do Trung Quốc kích khởi là “một trong những rạn nứt chủ chốt trong giới chính trị Séc”, theo Richard Q. Turcsany, giám đốc chương trình tại Viện Nghiên cứu Trung Âu về châu Á tại Đại học Palacky Olomouc.

Những cam kết đầu tư béo bở của chính quyền Trung Quốc vào Cộng hòa Séc đã không được thực hiện, và một cuộc tranh cãi kéo dài cả năm đã nổ ra giữa thị trưởng Prague và chính phủ Bắc Kinh. 

Thị trưởng Prague Zdenek Hrib đã công khai khiển trách các hành vi vi phạm nhân quyền của đảng Cộng sản Trung Quốc, ông lên tiếng ủng hộ quyền lợi của người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ. Bắc Kinh đáp trả động thái này bằng cách cấm các chuyến thăm của các tổ chức có liên hệ với Prague, ví như cấm dàn nhạc giao hưởng Cộng hòa Séc sang diễn xuất ở Trung Quốc.

Tổng thống Zeman, với bình luận “cửa ngõ” nêu trên, dường như muốn xây dựng một mối quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc. Nhưng những lời lẽ tốt đẹp đó lại ngược hẳn 180 độ với những tuyên bố của ông trước đây, cho thấy mối quan hệ giữa Séc và Trung Quốc đầy căng thẳng và biến động.

Lấy ví dụ, năm 1996, ông Zeman từng nói rằng các chính trị gia muốn một mối quan hệ tốt hơn với Bắc Kinh nên “sẵn sàng đi phẫu thuật thẩm mỹ mắt để có được một cái nhìn thiên lệch”. Gần đây, nhà tài phiệt Trung Quốc Diệp Giản Minh (Ye Jianming) đã trở thành gương mặt đại diện cho tầm ảnh hưởng của Trung Quốc khi Tập đoàn năng lượng Hoa Tín (CEFC China Energy) của ông đầu tư hàng trăm triệu đô la vào Cộng hòa Séc, thuê các cựu quan chức chính phủ và thâu tóm phần lớn cổ phần của câu lạc bộ Slavia Prague – một trong những đội bóng hạng nhất của nước này. Ông Diệp thậm chí còn được mời làm cố vấn đặc biệt cho Tổng thống Zeman.

“Đảng Cộng sản Trung Quốc đã rất tích cực trong việc thâu nạp không chỉ các chính trị gia từ một số đảng phái, mà còn kết nạp các thành viên ưu tú trong giới kinh doanh và học thuật”, Filip Jirous, một nhà phân tích quan hệ Trung Quốc thuộc viện Sinopsis ở Prague, nhận định.

Nhưng sự lạc quan đã phai nhạt dần, sau khi ông Diệp bị bắt tại Bắc Kinh vào năm 2018 do cáo buộc nhận hối lộ. Tính đến năm ngoái, các khoản đầu tư của Trung Quốc vào Cộng hòa Séc chỉ vỏn vẹn 960 triệu đô la, bằng một nửa tổng số vốn Bắc Kinh đầu tư vào Ba Lan và bằng 1/5 số tiền mà họ đổ vào Hungary, theo báo cáo giám sát đầu tư toàn cầu của Trung Quốc của quỹ Heritage Foundation.

Vào tháng Tư, ông Zeman nói rằng, số tiền đầu tư nhỏ nhoi này là “một vết nhơ trong mối quan hệ hợp tác Séc – Trung”.

Vào tháng 3, Hiệp hội các vấn đề Quốc tế, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Prague, công bố một báo cáo nói rằng: “Trung Quốc là một tay chơi có nhân phẩm tồi, độc đoán, nguy hiểm với những chính sách và sáng kiến cần bị phản đối thay vì hoan nghênh”. Báo cáo chỉ ra chỉ có 6% nhà báo Séc làm việc trong các cơ quan nhà nước và 7% hãng thông tấn thuộc các khu vực tư nhân giữ quan điểm tích cực về Trung Quốc.

Như một lẽ tự nhiên, mối quan hệ chính trị của Trung Quốc đã tràn vào xã hội Séc. Một cuộc khảo sát gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy, 27% người Séc có quan điểm ủng hộ Trung Quốc, đạt mức thấp thứ hai ở châu Âu.

Các nhà phân tích nói rằng, những vấn đề về Trung Quốc đã trở thành thước đo để người Séc thể hiện lập trường chính trị và xã hội của mình khi so sánh với xã hội Trung Quốc, như là: tự do so với bảo thủ, dân chủ so với độc đoán, tinh hoa so với đại trà. 

Jirous từ Viện chính sách Sinopsis nhận định, “Trong khi tuyên truyền của ĐCSTQ và các đồng minh địa phương thường vẫn nói rằng việc lên án chính quyền nước này cũng bằng như “chống lại người dân Trung Quốc”, nhưng những động thái ủng hộ những người bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc, Tây Tạng, Hồng Kông và các dân tộc bị Trung Quốc áp bức khác là nền tảng cơ sở trong cuộc đấu tranh cho dân chủ của người Séc”.

 

 

Từ Khóa: