Tuần qua cả thế giới hân hoan khi hay tin thành trì cuối cùng của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) – một tổ chức khủng bố tàn độc và khát máu – đã bị xóa xổ.

Để đi đến kết quả này, đã có rất nhiều máu, nước mắt và tiền của đã đổ ra trong những cuộc chiến gần 5 năm qua. Vào thời hoàng kim, IS từng kiểm soát một vùng lãnh thổ lên tới 34 nghìn dặm vuông.

Việc thành trì cuối cùng bị thất thủ có đồng nghĩa với IS đã bị xóa xổ hay không?

Sự kết thúc của một ‘caliphate’

Hôm thứ Bảy (23/3) Lực lượng Dân chủ Syria (SDF), một nhóm người Kurd do Hoa Kỳ hỗ trợ, tuyên bố đã chiếm giữ được lãnh thổ cuối cùng của IS tại làng Baghouz, ở miền Đông Syria vào thứ Tư (20/3).

IS từng kiểm soát những khu vực trải dài một phần lớn của Syria và Iraq, mà tổ chức này chỉ cần một mùa hè năm 2014 để xâm chiếm. Phần lãnh thổ này bao gồm nhiều thị trấn và thành phố, trong đó có cả Mosul, thành phố lớn thứ hai của Iraq. Các chiến binh khủng bố đã tuyên bố thiết lập một caliphate (vương quốc Hồi giáo) trải dài trên một phần ba lãnh thổ của Iraq và Syria.

Vào thời đỉnh điểm, phần lãnh thổ do IS kiểm soát có kích thước bằng nước Anh, trải dài từ gần thị trấn Aleppo của miền Bắc Syria đến vùng ngoại ô thủ đô Baghdad của Iraq và là nơi ở của 8 triệu người.

Những kẻ cực đoan đã cai trị vùng lãnh thổ rộng lớn này theo cách giải thích cực đoan và bạo lực của Hồi giáo. Họ đã tàn sát những người chống lại sự cai trị của họ và chặt đầu các con tin, bao gồm các nhà báo phương Tây và nhân viên cứu trợ nước ngoài trong các video khủng khiếp lưu hành trên mạng.

IS
Tổng Thống Trump đã đăng bức ảnh cho thấy lãnh thổ IS trước đây và bây giờ lên Twitter vào chiều thứ Tư (20/3).

Những người bị cáo buộc ngoại tình đã bị ném đá đến chết, những người được cho là đồng tính bị ném từ trên đỉnh của các tòa nhà, và trẻ em bị bắt ép chứng kiến tàn bạo như một phần của việc tẩy não. IS đã bắt giữ hàng ngàn phụ nữ từ nhóm thiểu số Yazidi của Iraq, buộc họ phải làm nô lệ tình dục.

IS cũng thực hiện các hành động trần tục hơn của một nhà nước: Thu thuế, in sách giáo khoa, đúc tiền riêng và khôi phục cơ sở hạ tầng công cộng. Đó là một thử nghiệm của nhà nước mà thậm chí al-Qaeda chưa từng thử ở quy mô đáng kể.

Từ thủ đô không chính thức ở Raqqa, miền Bắc Syria, các nhà lãnh đạo IS đã lên kế hoạch tấn công ngoạn mục ở nước ngoài, bao gồm cả vụ tấn công Paris năm 2015 khiến 130 người thiệt mạng. Khi IS bắt đầu thôn tính lãnh thổ, nó nhận trách nhiệm hầu hết các cuộc tấn công khủng bố ở nước ngoài, mà không có bất kỳ bằng chứng nào về sự liên quan.

Caliphate tự xưng đã thu hút hàng chục ngàn người từ khắp nơi trên thế giới, bị thu hút bởi hoạt động trực tuyến của nhóm và các video tuyên truyền được sản xuất khéo léo. Những người đàn ông trẻ tuổi, gặp khó khăn trong cuộc sống, đã sẵn sàng tiến hành chiến tranh với những người bị gắn nhãn là kẻ thù của Hồi giáo, trong khi những người khác bị cuốn hút trước lời hứa về cuộc sống ở một quốc gia Hồi giáo được cai trị bởi luật pháp của Thượng Đế.

Bằng chiến thắng của SDF hôm thứ Tư, “Caliphate” vật lý đó bị tuyên bố là đã chết.

Vai trò của nước Mỹ?

Theo sau tuyên bố của SDF, nhiều người cho rằng chiến thắng này là một thành công của Hoa Kỳ. Nếu không có sự hỗ trợ của Hoa Kỳ và Tổng thống Trump, ước tính sẽ mất rất nhiều thời gian để giải quyết vấn đề IS.

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến cho rằng IS là do Mỹ tạo ra, nên Mỹ ở đây chỉ có tội mà không hề có công trạng gì. Thực hư chuyện này như thế nào?

Theo trang web thiên tả Global Research, cựu nhân viên Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (NSA) Edward Snowden đã tiết lộ rằng tình báo Anh, tình báo Mỹ và tình báo Israel (Mossad) đã làm việc với nhau để tạo ra IS.

Theo đó, các tài liệu mật bị rò rỉ tiết lộ rằng nhà lãnh đạo IS, giáo sĩ Abu Bakr Al-Baghdadi, đã được huấn luyện quân sự trong suốt một năm dưới sự đào tạo của Mossad, bên cạnh các khóa học về thần học và nghệ thuật phát biểu.

Người đứng đầu Viện Nghiên cứu vì hòa bình và thịnh vượng Ron Paul -một tổ chức tư nhân có khuynh hứng chống Mỹ, ông Daniel McAdams giải thích rằng: “Thực ra, “phe ôn hòa” (trong cuộc nội chiến Syria) đã được trợ giúp bởi người Mỹ từ lâu, họ đã chiến đấu bên cạnh những người có liên hệ với Al-Qaeda, và sau này là với những chiến binh của IS”.

SDF
Một chiến binh SDF (Lực lượng Dân chủ Syria) xem xét vũ khí của IS bị bắt giữ được tìm thấy trong thành trì cuối cùng của nhóm cực đoan này, khi chúng được trưng bày tại căn cứ SDF vào ngày 22 tháng 3 năm 2019 bên ngoài Al Mayadin, Syria. (Ảnh của Chris McGrath / Getty Images)

Tuy nhiên, theo báo TIME, những thông tin trên là do IRNA (Islamic Republic News Agency, Thông tấn xã Cộng hòa Hồi giáo, cơ quan thông tin chính thức trực thuộc nhà nước Iran) “pha chế” với mục đích tuyên truyền, và cuộc phỏng vấn với Snowden nói trên bị nghi ngờ là không có thật.

Tuy nhiên, các quan chức chính phủ Iran và các nhà phân tích độc lập ở Iran đã trích dẫn báo cáo của IRNA như là bằng chứng rõ ràng về nguồn gốc của IS là do Mỹ và Israel dựng nên.

TIME cho biết, ngay cả trước khi những cuộc phỏng vấn (không được xác nhận) với Snowden xuất hiện trên truyền thông Iran, các chỉ huy quân sự Iran đã rêu rao một lý thuyết tương tự.

Vào ngày 18/6/2014, Hãng thông tấn Fars dẫn lời Thiếu tướng Hassan Firoozabadi, Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang của Iran, nói rằng IS là một phong trào của Israel và Mỹ để tạo ra một biên giới an toàn cho quân Zion (quân Do Thái) chống lại lực lượng về kháng cự trong khu vực.

Và, như đã biết, những tin tức giả mạo này của Iran đã thực sự phát huy tác dụng. Nó được truyền bá “như đúng rồi” ở giới truyền thông thiên tả và chống Mỹ, khiến người dân hầu hết đều lầm tưởng đó là sự thật.

Vậy thì, nguồn gốc của IS có liên quan đến Mỹ không?

Đầu tiên, có thể nói chính những cách hiểu cực đoan và bạo lực về giáo lý Hồi giáo đã tạo ra IS.

Thứ hai, đó là hoàn cảnh lịch sử. Và hoàn cảnh lịch sử này có phần tác động của Mỹ.

Năm 2003, Iraq nằm dưới sự cai trị của nhà độc tài tàn bạo Saddam Hussein. Dù là độc tài, nhưng Hussein đã giữ cho đất nước ổn định, và những kẻ khủng bố không xuất hiện.

Iraq là một đất nước gồm 3 nhóm – Shias, Sunni và Kurd. Saddam là một người Sunni. Hoa Kỳ, dẫn đầu bởi Tổng thống Bush, đã tấn công Iraq với giả định sai lầm rằng họ có WMD (vũ khí hủy diệt hàng loạt). 

Trong khi Hoa Kỳ đã thành công trong việc lật đổ Saddam Hussein, thì những gì người Mỹ làm tiếp theo có thể là sai lầm. Nước Mỹ đã lật đổ phe Sunni của Saddam, và thay thế nó bằng Shias.

Người Sunni bất mãn, vì họ coi đây là bạo ngược, trong khi lúc đó Sunni là những người kiểm soát quân đội. Họ đã liên minh với một người đàn ông tên là Abu Musab Al Zarkawi, bạn thân của Bin Laden, và ông này đã thành lập Al-Qaeda tại Iraq. Ngày càng có nhiều người Sunni gia nhập Al Qaeda.

Trump-IS
Vào ngày 20/3, khi Tổng Thống Trump phát biểu tại Nhà máy Xe tăng Ohio, ông đã trình bày 1 bức ảnh có hai bản đồ thể hiện rõ những nơi mà ISIS chiếm đóng vào năm 2017 và căn cứ địa cuối cùng của ISIS vào năm 2019 sắp bị xóa sổ. (Ảnh: SAUL LOEB / AFP / Getty Images)

Đến năm 2011, Mùa xuân Ả Rập truyền cảm hứng cho chủ nghĩa dân tộc Ả Rập ở khắp mọi nơi. Khi đó, Iraq trông tương đối ổn định, vì vậy chính quyền Obama-Clinton rút khỏi Iraq, mà “bỏ quên” mối lo về Al-Qaeda.

Giữa sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc Ả Rập, một cuộc chiến nổ ra ở Syria: Tổng thống Syria, Bashar Al Assad (phe Shia) và phiến quân Sunni tuyên bố nội chiến.

Phiến quân Sunni có quan hệ với Zarkawi. Nhưng Mỹ đã bỏ qua Zarkawi như một mối đe dọa nhỏ. Là kẻ thù của Assad, chính quyền Obama-Clinton/Kerry tài trợ cho phiến quân Sunni Syria.

Những phiến quân này, được trang bị các thiết bị chất lượng cao của Mỹ, quyết định giúp đỡ những người bạn của họ ở Iraq. Vì vậy Al-Qaeda của Zarkawi có được vũ khí của Mỹ, và dần dần đủ mạnh để thành lập Vương quốc Hồi giáo Sunni. Và do đó, IS được sinh ra.

Vì vậy, theo một cách nào đó, Obama đã góp phần giúp IS lớn mạnh, nhưng ông Bush cũng gánh trách nhiệm lớn.

Tuy nhiên, để nói rằng Mỹ tạo ra IS, thì đó là sai lầm. Nói như vậy là mắc mưu của Iran.

Cái giá để dẹp bỏ IS

Chiến dịch trên không và dưới đất kéo dài 4 năm rưỡi đầy gian nan chống lại IS đã giết chết hoặc làm bị thương hàng chục nghìn người, khiến hàng trăm ngàn người rời khỏi nhà cửa và để lại sự đổ nát kéo dài từ vùng ngoại ô Damascus (Syria) đến miền Trung Iraq.

Các thành phố lớn IS từng nắm giữ – Mosul, Raqqa, Fallujah và Ramadi – đều gánh chịu ​​sự tàn phá thê thảm.

IS đã kháng cự rất quyết liệt gần như ở khắp mọi nơi, sử dụng dân thường làm lá chắn sống và tung ra các đợt đánh bom xe và tự sát. Khi dần dần rút lui, IS đã để lại những cạm bẫy và chất nổ mà ở nhiều khu vực vẫn chưa được dọn sạch.

IS
Các chiến binh IS và gia đình họ đi bộ khi họ đầu hàng ở làng Baghouz, thuộc tỉnh Deir al-Zor, Syria vào ngày 12 tháng 3 (Rodi Said / Reuters)

Liên minh do Hoa Kỳ lãnh đạo đã thả hàng chục ngàn quả bom xuống Syria và Iraq để giúp các đồng minh của họ tiến lên trên mặt trận dưới đất, đôi khi nghiền nát toàn bộ nhà cửa trong một khu vực nào đó. Các lực lượng chính phủ Syria được hậu thuẫn bởi sức mạnh không quân Nga đã chiến đấu với IS ở một số khu vực, ngoài ra còn có các dân quân của Iraq, với sự giúp đỡ từ Iran.

Số người chết trong chiến dịch vẫn chưa được tiết lộ. Trong một báo cáo được công bố vào năm ngoái, liên minh đã xác nhận cái chết của 1.139 thường dân trong các cuộc không kích được thực hiện từ tháng 8/2014 đến tháng 11/2018. Nhưng các nhóm nhân quyền nói con số thực tế cao hơn nhiều.

Một cuộc điều tra của Associated Press cho biết ít nhất 9.000 thường dân đã chết chỉ trong trong vụ tấn công để chiếm lại Mosul. Tại Raqqa, chiến dịch do Mỹ hậu thuẫn đã giết chết hàng trăm thường dân và gây ra sự hủy diệt trên quy mô lớn.

Syria vẫn bị sa lầy trong cuộc nội chiến, và Iraq ước tính sẽ cần 100 tỷ đô la Mỹ để xây dựng lại. Các nhà lãnh đạo địa phương ở Mosul nói rằng họ cần rất nhiều để xây dựng lại thành phố của họ. Không ai tự nguyện thanh toán hóa đơn tái thiết, và các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề vẫn trống rỗng, thậm chí nhiều năm sau này.

Điều gì tiếp theo?

Tuyên bố chiến thắng của SDF được nhận định chỉ có giá trị tượng trưng. Hàng ngàn chiến binh IS đã giải tán và đi vào hoạt động ngầm. Các quan chức quốc phòng Hoa Kỳ đã cảnh báo rằng IS có thể trở lại Syria trong vòng 1 năm nếu áp lực quân sự và chống khủng bố được giảm bớt.

Hisham al-Hashemi, một nhà nghiên cứu về chủ nghĩa cực đoan và chuyên gia về IS, viết trên Twitter: “Họ đã chặt thân cây ác tính này, nhưng họ không nhổ tận gốc, nó vẫn có khả năng phát triển và lan rộng”.

Các nhà hoạt động theo dõi sát sao cuộc xung đột ở Syria đã chỉ ra các dấu hiệu của một cuộc nổi dậy ngày càng tăng và các “tế bào ngủ” đang thực hiện các vụ ám sát, thiết lập các trạm kiểm soát bay và yêu cầu ném bom bên đường ở các khu vực đã giải phóng trên khắp Syria và Iraq.

ISIS
Các chiến binh của Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do Mỹ hậu thuẫn giương cờ trên một tòa nhà ở Baghuz. (Ảnh: Ronahî TV / AFP / Getty Images)

Sự nổi dậy đó có thể có được sức mạnh khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump có kế hoạch rút quân Mỹ khỏi Syria. Chỉ huy người Mỹ giám sát cuộc chiến chống IS, Tướng Joseph Votel, đã cảnh báo rằng tổ chức khủng bố này không bị đánh bại, các nhà lãnh đạo của nó chỉ giải tán và đi vào hoạt động ngầm.

“Những gì chúng ta đang thấy bây giờ không phải là sự đầu hàng của IS với tư cách là một tổ chức mà là một quyết định có tính toán để bảo vệ sự an toàn của gia đình họ và bảo vệ khả năng của họ”, ông nói hồi đầu tháng, thêm rằng họ đang “chờ đúng thời điểm để hồi sinh”.

Việc rút các lực lượng Mỹ khỏi miền Đông Syria sẽ mở ra cơ hội cho những bất ổn lớn khi các chủ thể khác nhau – bao gồm cả chính phủ Syria, liên minh với Nga và Iran – chạy đua để lấp đầy khoảng trống.

IS từng bị đánh bại một lần trước đó, khi các lực lượng Hoa Kỳ rút khỏi Iraq vào năm 2011. Vì vậy, các chuyên gia cảnh báo có thể có một sự trở lại tàn khốc khác.

Và IS đã thành lập các chi nhánh trên khắp châu Á và châu Phi, và tiếp tục hoạt động ở những nơi như Afghanistan, Libya, Bán đảo Sinai của Ai Cập, Yemen và Philippines.

Số phận của các tù binh IS

Một mối quan tâm lớn khác là các chiến binh thánh chiến đang tìm đường quay trở lại châu Âu.

Khoảng 1.000 chiến binh nước ngoài hiện đang bị giam giữ trong các nhà tù của người Kurd ở miền Bắc Syria. Vợ của họ, nhiều trong đó đến từ các nước phương Tây, và con cái của họ cũng đang ở trong các trại ở miền Bắc Syria.

Các chính quyền người Kurd ở Syria đang kêu gọi các nước nhận lại công dân của mình, vì họ không đủ khả năng để tiếp tục gánh vác. Tổng thống Trump đã cân nhắc, và kêu gọi Anh, Pháp, Đức cùng các đồng minh châu Âu khác hồi hương công dân của họ và để đưa ra xét xử.

“Hoa Kỳ không muốn ngồi nhìn khi các chiến binh IS này xâm nhập vào châu Âu, đó là nơi họ dự kiến ​​sẽ đến”, ông Trump đăng Twitter vào tháng Hai.

Nhưng rất ít quốc gia sẵn sàng đưa những người mà họ coi là mối đe dọa an ninh trở lại, đặt ra một vấn đề nan giải cho các lực lượng do người Kurd lãnh đạo khi Hoa Kỳ chuẩn bị rút quân.

Nam Thiên

videoinfo__video2.dkn.tv||19a8e30db__

CLIP HAY