Khoảnh khắc hiếm hoi và gây tranh cãi trong tuần qua là việc các vận động viên Hàn Quốc và Triều Tiên diễu hành dưới cái gọi là cờ Triều Tiên thống nhất (Korean Unification Flag) tại lễ khai mạc Olympic Peongchang vào thứ Sáu (9/2).

Lá cờ với hình ảnh bán đảo Triều Tiên màu xanh dương trên nền trắng gợi lên những hồi tưởng về một thời hai nước là một.

Khi Thế chiến thứ II kết thúc vào năm 1945, bán đảo Triều Tiên bị chia cắt thành hai miền với sự hiện diện của Liên Xô ở miền bắc và Hoa Kỳ ở miền Nam. Các cuộc đàm phán sáp nhập thất bại và hai miền xây dựng chính phủ độc lập vào năm 1948.

Với sự hậu thuẫn của Liên Xô, miền bắc thành lập nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên dưới sự cầm quyền của Đảng Lao động Triều Tiên, và người lãnh đạo tối cao là ông Kim Nhật Thành (Kim Il Sung). Trong khi đó, miền nam bán đảo Triều Tiên thành lập chính phủ Hàn Quốc theo chủ nghĩa tư bản.

Cờ Triều Tiên thống nhất
Vận động viên Chung Guam Hwang của Bắc Triều Tiên và Yunjong Won của Hàn Quốc cùng mang lá cờ Thống nhất trong lễ khai mạc Thế vận hội Pyeongchang 2018 (Ảnh: Sean M. Haffey / Getty)

Cờ này đã được trưng bày tại các Thế vận hội khác nhưng đã bị gác lại trước tình trạng căng thẳng giữa hai nước trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vì không phải ai cũng ấp ủ loại hình hợp tác này, nên lá cờ cũng đang gây tranh cãi ở trong và ngoài Hàn Quốc.

Lịch sử về lá cờ Thống nhất

Lá cờ đặc biệt này được thiết kế vào năm 1989, khi Bắc Triều Tiên và Nam Triều Tiên (Hàn Quốc) bắt đầu thảo luận về kế hoạch thành lập một đội tuyển chung tham dự các sự kiện thể thao quốc tế.

Thiết kế này là một sự thỏa hiệp, theo ông Kim Young-mi, giảng viên cao cấp về Nghiên cứu Châu Á tại Đại học Edinburgh. Miền Nam muốn chọn màu xanh lá cây trong khi miền Bắc muốn màu vàng nâu. Vì vậy, phương án được lựa chọn là trộn hai màu này sẽ tạo thành màu xanh dương.

Lá cờ được sử dụng lần đầu vào năm 1991 khi hai nước cùng tham gia thi đấu chung tại Giải đấu tranh cúp Tennis Thế giới lần thứ 41 tại Chiba, Nhật Bản và cúp bóng đá trẻ Thế giới lần thứ 8 tại Lisboa, Bồ Đào Nha.

Thời gian sau đó, hai quốc gia đã diễu hành cùng nhau dưới lá cờ thống nhất trong các sự kiện Thế vận hội Mùa hè 2000 tại Sydney, Úc; Đại hội Thể thao châu Á 2002 tại Busan, Hàn Quốc; Summer Universiade 2003 tại Daegu, Hàn Quốc; Thế vận hội mùa hè 2004 tại Athens, Hy Lạp; Thế vận hội mùa đông 2006 tại Torino, Ý và Đại hội Thể thao châu Á 2006 tại Doha, Qatar.

Trước hôm thứ Sáu (9/2/2018), gần đây nhất lá cờ được trình diễn là tại Thế vận hội mùa đông ở Trường Xuân, Trung Quốc năm 2007.

Hy vọng và hoài nghi

Khi các mối quan hệ trở nên tồi tệ hơn trong những năm tiếp theo, lá cờ xanh-trắng chỉ còn lại là một biểu tượng hy vọng về những ngày tốt đẹp hơn. Khi chính quyền của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in được bầu cử vào tháng 5 năm ngoái thể hiện rằng Seoul quan tâm tới việc làm ấm lại mối quan hệ với Bình Nhưỡng, lá cờ này đã thu hút những quan điểm khác nhau của người Hàn Quốc.

Những người theo tư tưởng cấp tiến của Seoul nói rằng lá cờ là phi chính trị và giúp giảm căng thẳng với Bình Nhưỡng bằng cách khuyến khích ý tưởng rằng hai nước từng là một, hơn nữa thể thao cũng mở ra một cơ hội đối thoại giữa hai miền.

Jang Ji-chang, một người hâm mộ của đội tuyển Hàn Quốc, cho biết: “Đã có rất nhiều khoảnh khắc khi các sự kiện có thể nhanh chóng biến thành chiến tranh ở [bán đảo] Triều Tiên. Nhưng mỗi lần, lá cờ lại là một nguồn an ủi cho tôi.”

Những người theo trường phái bảo thủ của Seoul nói rằng lá cờ này làm mất giá trị của quốc kỳ Hàn Quốc, theo WSJ.

“Lá cờ này là một sự thỏa hiệp. Nó từng mang ý nghĩa hòa bình vào đầu những năm 90, nhưng bây giờ đã khác rồi vì chúng ta là những con tin hạt nhân của miền Bắc”, theo ông Cho Young-key, một học giả tại Đại học Hàn Quốc.

Nhật Bản nóng mặt

Lá cờ màu xanh dương cũng khiến Nhật Bản, người hàng xóm của bán đảo Triều Tiên nóng mặt.

Một chấm nhỏ của lá cờ tượng trưng cho hòn đảo Dokdo / Takeshima, một hòn đảo nhỏ do Hàn Quốc kiểm soát nhưng Nhật Bản tuyên bố chủ quyền.

Cờ Triều Tiên thống nhất
Chấm nhỏ trên lá cờ Triều Tiên thống nhất khiến Nhật Bản bất bình.

Nhật Bản yêu cầu Hàn Quốc phải bỏ dấu chấm và ngày 6/2, một phát ngôn viên bộ ngoại giao của Seoul nói rằng Hàn Quốc sẽ đồng ý với yêu cầu này, khi xét đến đề nghị của Ủy ban Olympic Quốc tế về việc né tránh các tranh chấp chính trị trong thời gian diễn ra Thế vận hội.

Trớ trêu thay, Triều Tiên lại ủng hộ tuyên bố chủ quyền của Hàn Quốc đối với hòn đảo này, theo WSJ. “Thật buồn cười. Tôi nghĩ lá cờ cần có dấu chấm đó”, theo ông Nam Sung-wook, một học giả Bắc Triều Tiên tại Đại học Hàn Quốc. “Trên thực tế, đây là một trong số ít điều mà cả miền Nam và miền Bắc đều đồng ý.”

Tại lễ khai mạc Thế vận hội, Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence đã thể hiện sự lạnh nhạt đối với lá cờ thống nhất của hai miền Triều Tiên. Ông Pence đứng để cổ vũ đội Mỹ khi họ bước vào sân vận động tại Pyeongchang, nhưng rời đi trước khi đoàn vận động viên hợp nhất của Hàn Quốc và Triều Tiên bước vào, tờ New York Times đưa tin.

Trước đó, tại buổi tiếp đón trước lễ khai mạc, Phó tổng thống Hoa Kỳ Pence đã đi vòng quanh bàn và bắt tay tất cả các quan chức ngoại trừ ông Kim Yong Nam, lãnh đạo 90 tuổi, chủ tịch quốc hội của Triều Tiên. Ông Pence cũng phớt lờ em gái của lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, dù hai người ngồi ở vị trí gần nhau trên khán đài.

Phó tổng thống Mỹ
Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence xem lễ khai mạc Thế vận hội mùa đông 2018 ở Pyeongchang cùng vợ, bà Karen Pence. Phía sau ông là Kim Yo-jong, em gái lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un (Ảnh:Mattias Hangst/Getty)

Thu Phương