Một số quan chức của chính quyền Tổng thống Trump đã ra tuyên bố vào ngày 7/10 rằng, Washington ban hành lệnh cấm một số công ty lớn ở Trung Quốc trong lĩnh vực giám sát và trí tuệ nhân tạo mua công nghệ từ Mỹ. Điều đáng nói là, lệnh cấm này có liên quan đến sự vi phạm nhân quyền của chính quyền Bắc Kinh, gây tác động không nhỏ tới Trung Quốc trong cuộc chiến công nghệ với Mỹ.

Hồi tháng 10, chính quyền Tổng thống Trump đã đưa 8 công ty công nghệ Trung Quốc vào danh sách đen bị hạn chế giao dịch với các doanh nghiệp Mỹ. Trong số đó có những công ty lớn về AI như SenseTime, Megvii và iFly Tek, vì có liên quan đến việc vi phạm nhân quyền.

Nhà Trắng đã chỉ ra, bằng việc tạo ra công cụ giám sát kỹ thuật số, nhiều công ty đã hỗ trợ chính phủ Trung Quốc đàn áp nhóm người người Duy Ngô Nhĩ theo đạo Hồi ở Tân Cương.

Đây là lần đầu tiên yếu tố nhân quyền là lý do cho các lệnh cấm của chính phủ Mỹ.

Các nhà quan sát cho rằng, việc ban hành lệnh cấm những công ty lớn trong lĩnh vực AI có liên quan đến các cáo buộc vi phạm nhân quyền đã mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến công nghệ chống lại Trung Quốc. Các cáo buộc nhân quyền là tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng sử dụng một biện pháp phi truyền thống để làm giảm danh tiếng và hạn chế tham vọng công nghệ của chính quyền Trung Quốc.

“Chính quyền Mỹ có cơ sở đạo đức trong việc ra lệnh cấm những công ty này”, Helen Toner, Giám đốc chiến lược của Trung tâm An ninh và Công nghệ tiên tiến ở Đại học Georgetown, Washington cho biết. “Những quốc gia quan tâm đến nhân quyền cũng hiểu được lập trường này của Mỹ”.

Tác động từ lệnh cấm của Mỹ

SCMP bình luận, cũng như 5G, AI đóng vai trò quan trọng đối với các ứng dụng thúc đẩy nền kinh tế trong tương lai, từ xe tự lái đến robot phẫu thuật. Những công nghệ này được hy vọng là sẽ gia tăng hiệu suất sản xuất khi lực lượng lao động giá rẻ và trẻ từ vùng nông thôn của Trung Quốc ngày càng giảm đi nhanh chóng.

Công nghệ nhận dạng khuôn mặt được sử dụng tại quầy làm thủ tục ở nhà ga sân bay quốc tế Đại Hưng, Bắc Kinh (ảnh: Xinhua).

Hiện tại, việc phát triển AI có thể bị hạn chế khi nhiều công ty trong lĩnh vực này nằm trong danh sách cấm của Mỹ.

Yin Qi, Giám đốc điều hành của công ty Megvii chuyên về nhận dạng khuôn mặt có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết trong một tuyên bố đầu tháng 10, công ty “đã được trang bị tốt cho cuộc chiến”.

Trong một sự kiện, Huang Fanghong, Phó chủ tịch của một tập đoàn lớn trong lĩnh vực camera giám sát, xác nhận rằng một số nguồn cung từ Mỹ đã được nối lại sau một tuần bị hạn chế, vì linh kiện được cung cấp bởi hầu hết các công ty Mỹ, chứ không phải hoàn toàn có nguồn gốc từ Mỹ.

Tuy nhiên, động thái của Washington có thể ​​sẽ làm giảm sự phát triển về AI của Trung Quốc, vốn đã nhanh chóng theo kịp Mỹ về các công trình nghiên cứu cũng như các ứng dụng.

Lệnh cấm của Mỹ cũng khiến cho các chính sách của chính quyền Trung Quốc với các nhóm doanh nghiệp phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài bị rối ren. Điều này đã dẫn đến sự kêu gọi mạnh mẽ hơn về đầu tư và hỗ trợ của chính phủ cho những lĩnh vực quan trọng.

Hu Yu, Chủ tịch của công ty nhận dạng giọng nói iFlyTek, cho biết: “Trước đây, chúng tôi thấy rất tiện lợi khi sử dụng nguồn cung cấp từ Mỹ, giờ đây, chúng tôi sẽ phải tiến nhanh để trở nên độc lập hơn”.

Những công ty như SenseTime và Yitu đang phát triển chip xử lý AI của riêng họ, với hy vọng chất lượng sẽ tương đương với những sản phẩm của các “ông lớn” như Intel, Nvidia và Qualcomm.

Một vài người được SCMP phỏng vấn nói rằng, họ mong cuộc chiến công nghệ mau chóng kết thúc. Khi được hỏi vấn đề tiếp theo nào sẽ xảy ra xung đột, nhiều người cho rằng chính quyền của ông Trump có thể tìm cách điều chỉnh dòng vốn bằng cách nhắm đến việc đầu tư và gây quỹ của các công ty Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề cập đến vấn đề đó trong cuộc họp vào tháng 6 với các nhà lập pháp. Ông cho biết, chính quyền của ông sẽ hạn chế sự đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.

“Chúng ta có công nghệ tốt nhất thế giới. Họ sao chép và ăn cắp nó, chúng ta phải bảo vệ nó, và chúng ta chắc chắn sẽ bảo vệ nó”, ông Trump nói. “Và điều đó có thể được thực hiện thông qua Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ”.

Samm Sacks, một nhà nghiên cứu về An ninh mạng và Trung Quốc tại New America, bày tỏ mong muốn chính phủ Mỹ sẽ loại bỏ quyền truy cập vào dữ liệu công dân Mỹ của những công ty AI Trung Quốc, bằng cách cấm các giao dịch kỹ thuật số có thể gây ra rủi ro với an ninh quốc gia Mỹ.

Gần đây, các thượng nghị sĩ Mỹ đã yêu cầu các quan chức tình báo xác định, liệu ứng dụng xem video ngắn thuộc sở hữu của công ty Trung Quốc TikTok có gây ra rủi ro an ninh quốc gia hay không.

James Lewis, giám đốc hoạch định chính sách công nghệ của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nói rằng, khi mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc ngày càng thắt chặt quyền lực của mình thì họ càng tạo ra nhiều rắc rối hơn nữa. Bên cạnh đó, danh tiếng của Bắc Kinh và những công ty công nghệ lớn của họ đã bị tổn hại nặng nề.