Theo tờ South China Morning Post mới đưa tin, một tác phẩm điêu khắc tại Đại học Hồng Kông (HKU) tưởng nhớ các nạn nhân của cuộc đàn áp ở Quảng trường Thiên An Môn đã bị tháo dỡ và mang đi vào đầu giờ sáng thứ Năm, hai tháng sau khi các lãnh đạo trường ra lệnh dỡ bỏ.

Hội đồng HKU, một cơ quan do chính phủ chỉ định, đã xác nhận việc dỡ bỏ trong một tuyên bố buổi sáng, cho biết quyết định hạ gục “Cột đá xấu hổ” (tên tiếng Anh là Pillar of Shame) cao tám mét được đưa ra dựa trên “lời khuyên pháp lý bên ngoài và đánh giá rủi ro” sau cuộc họp hôm thứ Tư.

“Lời khuyên pháp lý mới nhất được đưa ra cho trường đại học cảnh báo rằng việc tiếp tục trưng bày bức tượng sẽ gây ra rủi ro pháp lý … dựa trên Sắc lệnh Tội phạm được ban hành dưới thời chính quyền thuộc địa Hồng Kông,” tuyên bố viết.

Hội đồng cũng cho biết họ “rất lo ngại về các vấn đề an toàn tiềm ẩn do bức tượng dễ vỡ gây ra” và lưu ý rằng chưa có sự chấp thuận chính thức nào cho việc trưng bày bức tượng này. Nó đã đứng trong khuôn viên trường từ tháng 6 năm 1997.

Trong khi tuyên bố không đưa ra chi tiết cụ thể về những rủi ro pháp lý tiềm ẩn, một nguồn tin quen thuộc với cuộc thảo luận của hội đồng cho biết Mục 10 của Pháp lệnh Tội phạm đã được trích dẫn làm cơ sở để dỡ bỏ bức tượng.

Mục 10 nhắm vào những người âm mưu xuất bản, phân phối, trưng bày hoặc tái sản xuất các ấn phẩm có tính chất xúi giục nổi loạn, một tội có thể bị phạt đến hai năm tù và 5.000 đô la Hồng Kông (tương đương 641 đô la Mỹ) cho lần vi phạm đầu tiên.

Theo nguồn tin, trường đại học Hồng Kông đã tìm kiếm lời khuyên pháp lý từ một công ty luật địa phương sau khi Mayer Brown có trụ sở tại Chicago từ chối đại diện cho HKU về vấn đề này trong bối cảnh bị chỉ trích về quyết định đầu tiên vào tháng 10 của trường.

Cuộc họp hội đồng hôm thứ Tư, với chủ đề được thảo luận trong hơn một giờ, đã kết thúc với đa số thành viên – hầu hết là các bên liên quan bên ngoài – bỏ phiếu cho việc dỡ bỏ bức tượng.

Nguồn tin cho biết bức tượng sẽ được cất giữ trong kho và HKU, trong chừng mực pháp luật cho phép, sẽ hỗ trợ hậu cần để chủ nhân có thể lấy nó về. Theo báo cáo của các phương tiện truyền thông địa phương, cây cột hiện đang được lưu giữ tại Trung tâm Kadoorie của HKU ở Yuen Long, cách khuôn viên trường 30km.

Wong Ching Hin, một thành viên hội đồng đại diện cho sinh viên đại học, cho biết anh rất ngạc nhiên khi trường đại học đã loại bỏ trụ cột ngay sau cuộc họp hôm thứ Tư, bày tỏ sự tiếc nuối sâu sắc về cách hội đồng trường xử lý tình huống.

“Cây cột … là biểu tượng của sự thật đã bị loại bỏ chỉ sau một đêm,” anh nói.

Việc dỡ bỏ bức tượng diễn ra chỉ vài ngày trước khi chủ tịch hội đồng Arthur Li Kwok-cheung kết thúc nhiệm kỳ của mình và xảy ra ngay sau cuộc bầu cử đầu tiên của Hội đồng Lập pháp kể từ khi Bắc Kinh cải tổ hệ thống bầu cử của thành phố để đảm bảo chỉ những người thân ĐCSTQ nắm quyền.

Hôm Chủ nhật, Li, người được bổ nhiệm bởi giám đốc điều hành của thành phố, cho biết trường đại học đã gặp khó khăn trong việc xử lý bức tượng và vẫn đang cố gắng làm rõ ai sở hữu nó.

Nhưng người tạo ra bức tượng, nghệ sĩ Đan Mạch Jens Galschiot, hôm thứ Năm đã gọi bức tượng là “tài sản cá nhân” của mình và cho biết trường đại học Hồng Kông, tổ chức mà ông cáo buộc đã “phá hủy” tác phẩm điêu khắc, đã bỏ qua lời đề nghị của ông về việc đi đến Hồng Kông để tháo gỡ nó.

“[Đại học Hồng Kông] sẽ không nói chuyện với tôi,” ông nói trong một tuyên bố. “Các quốc gia trên khắp thế giới đã đề nghị nhận được Cột đá xấu hổ, và ngoại trưởng Đan Mạch đã đề nghị giúp đỡ – nhưng không có phản hồi từ [HKU] hoặc các cơ quan có trách nhiệm khác.”

“Đó là tài sản riêng của tôi và tác phẩm điêu khắc thuộc về cá nhân tôi… Tôi sẽ yêu cầu bồi thường cho bất kỳ thiệt hại nào đối với tác phẩm điêu khắc,” ông nói thêm.

“Đó là một sự ô nhục và lạm dụng và cho thấy Hồng Kông đã trở thành một nơi tàn bạo nếu không có luật và quy định như bảo vệ dân số, nghệ thuật và tài sản tư nhân.

“Và điều kỳ cục hơn nữa là họ sử dụng ngày lễ của phương Tây, lễ Giáng sinh, để thực hiện việc phá hủy tác phẩm nghệ thuật”.

Bức tượng được bao quanh bởi những tấm rèm trắng khổng lồ và những tấm nhựa màu vàng vào khoảng 10h30 tối thứ Tư, theo trang Facebook “Undergrad HKUSU Instant News”.

Sau đó nó được tháo dỡ thành nhiều phần và bọc trong vải trắng vào khoảng 3 giờ sáng. Các mảnh ghép sau đó được đặt trong một chiếc xe container, rời khuôn viên trường vào khoảng 6 giờ 50 sáng, trang của ấn phẩm sinh viên HKU đưa tin.

Người ta nhìn thấy các công nhân đội mũ bảo hộ xung quanh tác phẩm điêu khắc, trong khi một chiếc cần cẩu di động túc trực bên cạnh. Tiếng xẻng và đào bới có thể nghe thấy từ phía sau tấm rèm.

Khoảng một chục nhân viên bảo vệ đã ngăn không cho mọi người đến gần khu vực bị phong tỏa, nhưng họ không trả lời các câu hỏi về công việc đang được thực hiện hoặc lý do ngăn không cho mọi người vào. Tuy nhiên, khi được hỏi liệu cây cột có bị tháo dỡ hay không, một trong những người bảo vệ đã trả lời: “Vâng, đang làm đây.”

Tác phẩm điêu khắc là một đài tưởng niệm các nạn nhân của cuộc đàn áp trên Quảng trường Thiên An Môn ngày 4 tháng 6 năm 1989 ở Bắc Kinh.

Theo Galschiot, nó đã được cho mượn vĩnh viễn cho Liên minh Hồng Kông ủng hộ các phong trào dân chủ yêu nước của Trung Quốc, đơn vị tổ chức lâu năm của buổi cầu nguyện dưới ánh nến ngày 4 tháng 6 ở thành phố để đánh dấu cuộc đàn áp.

HKU đã ra lệnh dỡ bỏ bức tượng vào tháng 10, nói rằng quyết định của họ dựa trên đánh giá về rủi ro pháp lý do sự tan rã gần đây của Liên minh trong bối cảnh một cuộc điều tra an ninh quốc gia.

Trong khi trường đại học cho biết Cột đá xấu hổ thuộc sở hữu của Liên minh, Galschiot lập luận rằng tác phẩm điêu khắc chỉ được cho nhóm mượn vĩnh viễn khi không có bất kỳ hợp đồng mua bán nào và về nguyên tắc, nó thuộc về ông.

HKU đã yêu cầu Liên minh dỡ bỏ trụ cột khỏi khuôn viên của mình trước ngày 13 tháng 10. Đầu tuần này, ông Galschiot đã đề nghị đưa nó đến Đan Mạch.