Những chia rẽ sâu sắc trong chiến dịch tranh cử năm 2016 có thể khiến nhiều người cảm thấy nước Mỹ rất khó hàn gắn sự khác biệt. Nhưng bài học từ hơn 200 năm trước có thể hữu ích trong bối cảnh này.

Một cuộc thăm dò của Pew Research vào tháng 9 cho thấy 57% người Mỹ cảm thấy “thất vọng”, 55% “ghê tởm” và 43% “sợ hãi” về cuộc bầu cử năm nay. Chỉ có 15% cho biết họ cảm thấy “lạc quan”.

Hai ứng cử viên Tổng thống năm 2016 trong một buổi tranh luận. (Ảnh: NYTimes)
Hai ứng cử viên Tổng thống năm 2016 trong một buổi tranh luận. (Ảnh: NYTimes)

Mặc dù không có số liệu điều tra vào 200 năm trước, nhưng dư luận cảm thấy có sự tương đồng giữa tình hình hiện nay và thời điểm nước Mỹ khi mới hình thành sơ khai, theo Business Insider.

Cuộc bầu cử năm 1800 là lần đầu tiên bức tranh chính trị Mỹ bị chia rẽ thành hai phe căng thẳng.

Năm 1800: Cuộc bầu cử bất phân thắng bại

Cuộc bầu cử năm 1800 diễn ra khi các đảng chính trị đầu tiên của Mỹ vừa hình thành. Vào thời điểm đó, quy trình bầu cử khác xa so với ngày nay. Mỗi cử tri bỏ phiếu cho hai ứng viên, người nào nhiều phiếu nhất trở thành tổng thống, người đứng thứ hai làm phó tổng thống.

Năm đó, Thomas Jefferson tranh cử với tư cách đại diện cho liên đảng Dân chủ – Cộng hòa, trong khi John Adams là ứng viên của đảng Liên bang.

Hiến pháp Mỹ lúc bấy giờ cho phép mỗi thành viên cử tri đoàn từng bang có 2 phiếu bầu không phân biệt giữa tổng thống và phó tổng thống. Ai giành nhiều phiếu hơn sẽ là tổng thống, người về nhì sẽ giữ vị trí phó tổng thống. Và cuộc bầu cử tìm kiếm chủ nhân thứ 3 của Nhà Trắng đã rơi vào một tình thế chưa từng có khi ông Jefferson và người ông lựa chọn làm cấp phó là Aaron Burr đều giành được 73 phiếu bầu còn ông Adams được 65 phiếu.

Hạ viện phải vào cuộc để gỡ bí. Lúc bấy giờ, ông Alexander Hamilton, Bộ trưởng Tài chính đầu tiên của nước Mỹ đồng thời là người sáng lập Đảng Liên bang, đứng đầu một chiến dịch thuyết phục những thành viên trong đảng này ủng hộ để ứng viên Jefferson đắc cử tổng thống. Hạ viện Mỹ không dễ dàng thông qua quyết định đó. Họ phải tiến hành 35 cuộc bỏ phiếu trong suốt 1 tuần trước khi bỏ phiếu lần chót để xác định người chiến thắng là Jefferson và ứng viên Burr là phó tổng thống vào ngày 7-2-1801.

Lần đầu tiên trong lịch sử, cuộc bầu cử tiếp diễn ở Hạ viện. Sau 7 ngày bỏ phiếu căng thẳng, ông Jefferson vượt lên giành chiến thắng. Sự kiện này là tiền đề cho Tu chính án số 12 trong Hiến pháp Mỹ ra đời, với quy định bầu tổng thống và phó tổng thống riêng rẽ.

Năm 1800, nước Mỹ trải qua một mùa bầu cử kịch tính giữa hai ứng viên đảng Dân chủ - Cộng hòa là Thomas Jefferson (phải) và Aaron Burr. Ảnh: History.com
Năm 1800, nước Mỹ trải qua một mùa bầu cử kịch tính giữa hai ứng viên đảng Dân chủ – Cộng hòa là Thomas Jefferson (phải) và Aaron Burr. Ảnh: History.com

Tổng thống Jefferson hàn gắn khác biệt

Tiếp quản đất nước từ những chia rẽ chính trị sâu sắc, trong bài diễn văn nhậm chức, cựu Tổng thống Jefferson đã ca ngợi nền dân chủ non trẻ, giúp đất nước chuyển tiếp quyền lực một cách hòa bình.

Ông nói: “Nhưng mọi sự khác biệt về quan điểm không phải là khác biệt về nguyên tắc”.

Ông nhấn mạnh: “Chúng ta có tên gọi khác nhau nhưng sống dưới cùng một nguyên tắc. Chúng ta đều là người của đảng Cộng hòa. Chúng ta đều là người của đảng Liên bang”.

Bằng cách tuyên bố rằng tất cả người Mỹ đều có chung một suy nghĩ – để giữ một nước cộng hòa tồn tại – cựu Tổng thống Jefferson nhấn mạnh rằng các bang trong nước Mỹ chỉ có thể mạnh mẽ hơn khi đoàn kết với nhau. Ngay cả một cuộc nội chiến 60 năm sau đó cũng không thể phá vỡ đất nước này.

Đài tưởng niệm cựu TT Thomas Jefferson tại thủ đô Washington.
Đài tưởng niệm cựu TT Thomas Jefferson tại thủ đô Washington.

Cựu Tổng thống Jefferson nói tiếp:

“Tôi biết, trên thực tế, một số người thực sự lo sợ rằng chính phủ cộng hoà sẽ không thể mạnh mẽ, rằng chính phủ này không đủ mạnh. Nhưng là người yêu nước thực sự, trải qua nhiều thăng trầm, bạn có từ bỏ một chính phủ mà cho đến nay đã để cho chúng ta tự do và vững chãi? Hay là bạn lo lắng rằng chính phủ này có thể muốn thêm quyền lực để bảo vệ bản thân? Tôi tin rằng không. Ngược lại, tôi tin rằng đây là chính phủ mạnh mẽ nhất trên trái đất. Tôi tin rằng đó là một nơi mà mọi người dân, theo tiếng gọi của luật pháp, sẽ thực hiện theo các tiêu chuẩn của luật pháp, và sẽ đáp ứng các yêu cầu của trật tự công cộng như mối quan tâm của riêng mình. “

Trong bầu không khí chính trị rối ren như hôm nay, những lời nói sâu sắc của ông Jefferson vẫn còn hữu dụng. Vì từ trước đến nay nó vẫn hữu dụng.

“Đôi khi người ta nói rằng nhiều người không thể tin tưởng vào chính phủ của mình,” ông nói. “Vậy họ có thể tin cậy vào chính phủ của người khác không? Hay là chúng ta sẽ thấy thiên thần trong hình dáng các vị vua đến cai trị chúng ta? Hãy để lịch sử trả lời câu hỏi này.”

Dương Lương tổng hợp

Xem thêm: