Trong biển người biểu tình, tiếng kêu của Arsineh Sarkisian vẫn vang lên:

“Payqar, payqar! Minchev verj!” (có nghĩa là: “Kiên trì, kiên trì! Cho đến cuối cùng!”)

Vào tháng 04/2018, Arsineh Sarkisian – cô sinh viên 23 tuổi đến Little Armenia để đánh dấu kỷ niệm Cuộc diệt chủng Armenia. Hôm thứ Ba (24/04), cô đã tham gia cùng hàng chục ngàn người khác để diễu hành dọc Đại lộ Hollywood để tôn vinh 1,2 triệu người Armenia đã từng bị chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman tập hợp lại và giết chết.

Tội ác năm 1915 được các nhà sử học xem như là tiền thân của Holocaust (Cuộc diệt chủng Do Thái của Đức Quốc Xã), nhưng vẫn chưa được công nhận bởi Thổ Nhĩ Kỳ, vì lý do chính trị.

Vì vậy, mỗi năm, ở Los Angeles và xa hơn nữa, những người Armenia di cư tập trung lại để kêu gọi công lý. Người trẻ và người già tham gia cuộc diễu hành – khoác lên mình những màu cam, xanh dương và đỏ của Armenia. Họ vẫy cờ và biểu ngữ, rồi hét lên những khẩu hiệu từ những chiếc loa cho đến khi lạc cả giọng.

“Chúng tôi ở đây đại diện cho tổ tiên của chúng tôi”, Sarkisian nói khi cô đi cùng với một nhóm bạn. “Đã quá lâu rồi, nhưng chúng tôi sẽ không bao giờ ngừng chiến đấu”.

Năm nay, năng lượng trong đám đông rất mạnh mẽ. Và là có liên quan đến những gì đang xảy ra ở Armenia.

Cuộc diệt chủng Armenia năm 1915.
Từ trái sang phải: Natalie Khanjaryan, 13 tuổi, Vartui Khanjaryan, 16 tuổi, và Kristina Berberian, 16 tuổi, trong cuộc diễu hành tại Đại lộ Hollywood, để tưởng niệm Cuộc diệt chủng Armenia năm 1915. (Ảnh: Kent Nishimura / Los Angeles Times)

Trở lại Armenia, chỉ một ngày trước đó, hàng nghìn người biểu tình đã làm điều không thể tưởng tượng được: Họ đã lật đổ Thủ tướng, một người đã cai trị Armenia trong 10 năm. Mặc dù nhiệm kỳ của ông ta đã kết thúc, nhưng ông vẫn tiếp tục cố gắng nắm lấy quyền lực.

Cô Nune Yenokyan ở Tujunga theo dõi tình hình cuộc cách mạng diễn ra trong 11 ngày, trên Internet, cũng như nhiều người Armenia khác sống ở nước ngoài. Cô quan sát trong hồi hộp khi những người biểu tình tại thủ đô Yerevan hạ bệ Thủ tướng Serzh Sargsyan với sự pha trộn của các cuộc biểu tình ôn hòa, phong tỏa đường xá, thậm chí đập nồi và chảo lúc đêm muộn.

Trong buổi sáng khi diễu hành trên Đại lộ Hollywood, Yenokyan, 31 tuổi, đi cùng với người thân. Cô cho biết cô cảm thấy được truyền cảm hứng từ các sự kiện ở quê nhà. Cô và chồng hiện đang nghĩ đến việc trở về Armenia để gần gũi hơn với người dân của mình.

“Điều này cho chúng ta nhiều hy vọng, sức mạnh hơn”, cô nói. “Nếu chúng ta thống nhất, chúng ta có thể đạt được bất cứ điều gì, kể cả việc khiến thế giới công nhận Cuộc diệt chủng Armenia, để những tội ác chống nhân loại không bao giờ bị lặp lại”.

Trong suốt cuộc diễu hành, những người biểu tình có quan điểm khác nhau về yêu cầu công lý của họ. Một số kêu gọi bồi thường thiệt hại chiến tranh, một số khác kêu gọi một sự thừa nhận chính thức, đặc biệt là từ Hoa Kỳ.

Chưa có Tổng thống Mỹ nào trong quá khứ đã chính thức công nhận Cuộc diệt chủng Armenia, bao gồm cựu Tổng thống Barack Obama, người đã hứa ông sẽ làm điều đó trước khi vào Nhà Trắng.

Năm nay, trong một tuyên bố, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã gọi đây là “một trong những tội ác hàng loạt tồi tệ nhất của thế kỷ 20”.

“Khi chúng tôi tôn vinh ký ức về những người đã khuất, chúng tôi cũng xem xét lại cam kết của chúng tôi, để đảm bảo rằng những tội ác như vậy không bao giờ lặp lại”, theo tuyên bố của Tổng thống Trump.

diệt chủng Armenia
Những người diễu hành cầm cờ Mỹ và cờ Armenia trên Đại lộ Hollywood. (Ảnh: Kent Nishimura / Los Angeles Times)

Nam California là nơi có cộng đồng Armenia lớn nhất, bên ngoài Armenia. Số liệu điều tra dân số cho thấy khoảng 200.000 người gốc Armenia sống ở Los Angeles. Có những đài tưởng niệm tôn vinh các nạn nhân của cuộc diệt chủng ở Montebello, Little Armenia và Glendale.

Hôm thứ Ba (24/04), một số nhà lãnh đạo chính trị đã lên sân khấu để ủng hộ những người biểu tình. Một thành viên của Hội đồng Thành phố Los Angeles – ông Paul Krekorian – đã nói về người chú vĩ đại của ông, một Giáo sư Toán học ở miền đông Thổ Nhĩ Kỳ vào thời điểm bị diệt chủng. Ông ấy đã bị các điệp viên Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ vào mùa hè đó.

“Cổ họng của ông bị cắt và lưỡi ông bị cắt ra”, ông Krekorian nói.

Thị trưởng Eric Garcetti, người lãnh đạo cuộc diễu hành, nói thành phố Los Angeles ủng hộ nỗ lực của những người Armenia sống tại đây.

Ông Garcetti nói: “Bạn không cần phải là người Armenia để biết một bi kịch nhân loại trông như thế nào. Đây là một thảm kịch đối với Armenia và một thảm kịch đối với nhân loại, và tất cả chúng ta sẽ không bao giờ để nó diễn ra một lần nữa”.

Hơn một thế kỷ sau Cuộc diệt chủng Armenia, hầu hết những người sống sót đã qua đời, nhưng con cái, cháu và cháu chắt của họ vẫn tiếp tục diễu hành.

Trong số đó có Albert Agadjanian của Pasadena, một thành viên của Câu lạc bộ Xe máy Lữ đoàn Armenia. Anh đứng ở phía trước của cuộc diễu hành, một sự hiện diện chắc chắn trong một chiếc áo khoác da, và cầm chặt một lá cờ Armenia.

Lớn lên, Agadjanian luôn biết rằng ông bà nội của anh đã chết trong cuộc diệt chủng. Nhưng cha của anh đã không bao giờ nhắc đến nó.

“Nó quá đau đớn”, Agadjanian nói.

Cho đến ngày nay, anh cũng không biết họ đã chết như thế nào. Nỗi buồn và nỗi hận đã cắt sâu trong lòng anh.

Nhưng nhìn xung quanh với khối lượng những người biểu tình dọc Đại lộ Hollywood, Agadjanian nói rằng anh cảm thấy tốt hơn về tương lai. Tốt hơn trong một thời gian dài.

Đằng sau anh ta, một nhóm các chàng trai và cô gái đang tuổi đi học, đã sẵn sàng diễu hành.

“Những người trẻ tuổi này tôn trọng lịch sử của chúng tôi, và điều đó mang lại cho tôi một niềm an ủi”, Agadjanian nói. “Điều đó có nghĩa là thế hệ đến sau họ cũng sẽ làm như vậy”.

Thanh Bình