Ông Tập Cận Bình muốn sắp đặt những người trung thành trong nội các của mình, nhưng có thể sẽ phải đối mặt với sự chống đối quyết liệt từ các đối thủ chính trị.

Năm 2017, hai cường quốc kinh tế số 1 và số 2 của thế giới sẽ có những sự khởi đầu mới về phương diện chính trị.

Chính quyền mới của Tổng thống đắc cử Hoa Kỳ Donald Trump hứa hẹn sẽ bày tỏ các lập trường cứng rắn với Trung Quốc sau khi ông nhậm chức vào ngày 20/1.

Trong khi đó, 5 trong số 7 thành viên của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị Trung Quốc – cơ quan quyền lực tối cao của chính quyền – sẽ được sắp xếp nghỉ hưu tại một cuộc họp chính trị quan trọng dự kiến tổ chức vào nửa cuối năm 2017. Ngoài ra 2/5 số thành viên của Bộ Chính trị hiện nay cùng với hơn một nửa trong số 376 quan chức ở Ủy ban Trung ương Đảng sẽ không còn tại vị.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chắc chắn sẽ muốn lấp đầy các chỗ trống bằng những người trung thành của ông để tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch chống tham nhũng. Đồng thời, ông dường như cũng quyết tâm siết chặt tình hình tuân thủ pháp luật bên trong chính quyền nhằm kiềm chế các quan chức tham nhũng.

Tuy nhiên, việc này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào quá trình củng cố quyền lực của ông Tập trước đối thủ Giang Trạch Dân.

Chỉnh đốn chính trị

Ông Giang Trạch Dân là Tổng bí thư Đảng từ năm 1989 đến năm 2002, sau đó tiếp tục kiểm soát chính quyền Trung Quốc trong một thập kỷ tiếp theo nhờ cài cắm các nhân vật thân tín trong chính phủ của người kế nhiệm – ông Hồ Cẩm Đào.

Báo chí Hồng Kông và truyền thông Trung Quốc tại hải ngoại đưa tin rằng các mệnh lệnh của ông Hồ Cẩm Đào thường không thể ra khỏi cửa Trung Nam Hải – trụ sở chính và nơi ở của các nhà lãnh đạo hàng đầu Trung Quốc.

Ví dụ, quân đội phản ứng rất chậm với chỉ thị của ông Hồ Cẩm Đào về việc triển khai cứu trợ khẩn cấp cho khu vực Tứ Xuyên khi một trận động đất lớn xảy ra vào năm 2008, vì các tướng lĩnh hàng đầu vẫn chờ chỉ đạo trực tiếp từ ông Giang, theo báo cáo của một tổng chánh văn phòng về chiến dịch cứu hộ động đất.

Ông Giang thu phục được một loạt các quan chức từ cấp cao đến cấp thấp nhờ làm ngơ trước tình trạng tham nhũng tràn lan của họ. Các quan chức cũng sẽ được nâng đỡ nếu tích cực tham gia cuộc bức hại do ông Giang phát động nhằm loại bỏ một môn khí công cổ xưa Pháp Luân Công.

“Anh phải thể hiện sự cứng rắn của mình trong việc xử lý vấn đề Pháp Luân Công. … Nó sẽ là vốn liếng chính trị của anh“, ông Giang từng chỉ thị cho ông Bạc Hy Lai, một trong những tay chân thân tín nhất của ông ta, theo nhà báo kỳ cựu Trung Quốc Jiang Weiping.

Ông Bạc đã giám sát băng nhóm hãm hiếp và ngược đãi các nữ học viên Pháp Luân Công khi ông ta điều hành tỉnh Liêu Ninh ở đông bắc Trung Quốc. Liêu Ninh cũng là “tâm điểm” của hoạt động mổ cướp nội tạng các học viên Pháp Luân Công, theo nhà báo điều tra người Mỹ – Ethan Gutmann viết trong cuốn sách năm 2015 của ông, mang tên “The Slaughter” (Đại Thảm Sát).

Video: ‘Đại thảm sát’ giết người cướp nội tạng đang diễn ra ở Trung Quốc

Khi ông Bạc Hy Lai làm lãnh đạo thành phố Trùng Khánh, cảnh sát cho biết một học viên lớn tuổi đã bị mổ lấy nội tạng làm “mẫu vật y tế” mà không có sự đồng ý của gia đình.

Nếu ông Bạc không bị điều tra tham nhũng và truy tố vào năm 2013, thì ông ta có thể đã trở thành một thành viên của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị trong chính quyền của ông Tập Cận Bình.

Ông Tập đã dành bốn năm để làm suy yếu phe cánh và sức ảnh hưởng của ông Giang Trạch Dân.

Chủ tịch Tập Cận Bình đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong chiến dịch loại bỏ tham nhũng. Hơn 1 triệu cán bộ đã bị điều tra và xử lý kỷ luật. Hơn 200 quan chức bị thanh trừng là các cán bộ cấp cao trong chính phủ, quân đội và các doanh nghiệp nhà nước. Chiến dịch chống tham nhũng nhận được rất nhiều hưởng ứng từ người dân Trung Quốc, những người thường phải hối lộ các quan chức địa phương để được hưởng các dịch vụ căn bản.

Thông qua chiến dịch chống tham nhũng, ông Tập cũng bóng gió nhấn mạnh rằng, các quan chức Trung Quốc nên trung thành với ông thay vì ông Giang. Năm ngoái, ông Tập và Trưởng ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Vương Kỳ Sơn thường xuyên chỉ trích các thân tín bị thanh trừng của ông Giang là những kẻ có âm mưu chính trị đầy tham vọng, trong đó bao gồm Bạc Hy Lai, Chu Vĩnh Khang, Từ Tài Hậu, Quách Bá Hùng và Lệnh Kế Hoạch.

Theo ông Bill Gertz – phóng viên tờ Washington Free Beacon và là một quan chức trong chính quyền Obama, ông Vương Lập Quân – cựu phó thị trưởng Trùng Khánh đã tiết lộ trong quá trình xin tị nạn tại Lãnh sự quán Mỹ ở Thành Đô vào năm 2012 rằng “dưới vẻ ngoài êm ả, một cuộc đấu tranh quyền lực chính trị lớn đang diễn ra trong hàng ngũ cao cấp của Đảng Cộng sản Trung Quốc“. “Sếp cũ” của ông Vương là ông Bạc Hy Lai và trùm an ninh Chu Vĩnh Khang đã thực sự lên kế hoạch cho một cuộc đảo chính, theo các nguồn tin trong nội bộ Đảng.

Ông Tập Cận Bình đã thúc giục các cơ quan công quyền phải tuân thủ “theo quy định của pháp luật” và hiến pháp. Kể từ tháng 5 năm 2015, tòa án tối cao và cơ quan công tố phải chấp nhận tất cả các khiếu nại hình sự, thay vì có thể bị từ chối mà không cần lý do như trước đây. Tháng 12 năm 2016, một tòa án Trung Quốc đã lật lại một vụ án giết người nổi tiếng được cho là đã bị các quan chức địa phương ngăn chặn việc kháng cáo pháp lý trong suốt 21 năm.

Tuy vậy, những cải cách tư pháp chập chững này dễ dàng bị phớt lờ khi vẫn còn những vụ ngược đãi đang diễn ra, như việc bắt giữ hơn 300 luật sư nhân quyền hay áp đặt các án tù dài hạn cho các nhà hoạt động ôn hòa trong hai năm 2015 và 2016. 

Sự đồng thuận ép buộc

Với việc đẩy mạnh các chính sách của mình, dường như ông Tập Cận Bình muốn có những quan chức cao cấp trong sạch, trung thành và tuân thủ trong Ban Thường vụ Bộ Chính trị để tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch chống tham nhũng lâu dài cũng như các chương trình cải cách pháp lý quan trọng của ông.

Tuy nhiên, ông Tập có thể sẽ không đạt được mục đích nếu phe cánh của ông Giang Trạch Dân vẫn còn sức đôi co trong thời gian từ nay cho tới Đại hội 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc dự kiến diễn ra vào cuối năm nay.

Các ứng cử viên cho Bộ Chính trị và Ban Thường vụ thường được đề cử bí mật bởi các nhà lãnh đạo cấp cao và các lãnh đạo Đảng đã nghỉ hưu. Các phe phái chính trị trong Đảng cố thương lượng và nhượng bộ để đi tới đồng thuận. Kết quả của những điều này được xác nhận tại Đại hội Đảng toàn quốc, được tổ chức 5 năm một lần.

Ví dụ, việc đề cử ông Tập Cận Bình trở thành Tổng Bí thư tại Đại hội toàn quốc năm 2012 được cho là một thỏa hiệp giữa hai nhà lãnh đạo Đảng khi đó –  cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào (người muốn đề cử ông Lý Khắc Cường) và ông Giang Trạch Dân (người đã cho phép ông Tập trở thành nhà lãnh đạo Trung Quốc để đổi lấy ba ghế trong Ủy ban Thường vụ cho ba thân tín trung thành của ông ta).

Vì vậy, mặc dù ông Tập dường như đang trên đà thắng thế – ông là lãnh đạo “hạt nhân” của Đảng, tổng tham mưu trưởng quân đội, cũng như đứng đầu khoảng một chục các nhóm chính sách chủ chốt – nhưng nếu ông Giang vẫn còn đủ sức mạnh, ông ta vẫn có thể bố trí được một hoặc thậm chí là hai nhân vật thân tín vào Ban Thường vụ để khắc chế sức mạnh của ông Tập Cận Bình

Ông Tập sẽ cố gắng đảm bảo một vị trí trong Ban Thường vụ cho người bạn thời thơ ấu và đồng minh thân cận của mình – ông Vương Kỳ Sơn, hiện đang giữ chức Trưởng ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, theo một nguồn tin cấp cao quen thuộc với các cuộc thảo luận ở Trung Nam Hải cung cấp cho Đại Kỷ Nguyên vào tháng 11 năm 2016. Ông Vương, người đã quá tuổi nghỉ hưu theo quy định, có thể được giữ lại bởi vì ông “có những đóng góp to lớn cho chiến dịch chống tham nhũng và do đó không thể thay thế được”, nguồn tin cho biết.

Ông Vương có thể tiếp tục duy trì quyền lực hiện có của mình, hoặc giành được thêm những đặc quyền lớn hơn nữa, chẳng hạn đứng đầu cơ quan chống tham nhũng mới thành lập mà chính quyền của ông Tập đang thử nghiệm tại Bắc Kinh và hai tỉnh khác. Cơ quan này có thể điều tra cả những người không phải là Đảng viên và sẽ giám sát bộ máy pháp luật và an ninh quốc gia.

Larry Ong, Đại Kỷ Nguyên Tiếng Anh

Tôn Kiên tổng hợp

Xem thêm: