Tây Ban Nha, Colombia và một công ty ở Mỹ đều đang giành quyền pháp lý để sở hữu xác tàu đắm 300 năm về trước có chứa kho báu trị giá 17 tỷ USD.

Năm 1981, Sea Search Armada, một công ty của Mỹ có trụ sở ở Belleview, Washington, đã tìm thấy một xác tàu đắm 300 tuổi. Đây là xác của một con tàu Tây Ban Nha ở vùng biển Caribê ngoài khơi bờ biển Cartagena, Colombia. Con tàu này mang tên San José, bị người Anh đánh chìm vào tháng 6/1708, theo War History Online.

San José là một trong những con tàu đắm được tìm kiếm nhiều nhất trong suốt 3 thế kỷ qua, không chỉ vì ý nghĩa lịch sử của nó mà còn vì con tàu lúc bị đánh đắm được cho rằng chở nhiều vàng, bạc và ngọc lục bảo có giá trị ước chừng 17 tỷ đô la từ Peru.

tàu
Tàu San José chứa kho báu trị giá 17 tỷ USD. (Ảnh: Getty)

Đối với các nhà sử học và nhà khoa học, con tàu là một bảo tàng các hiện vật hàng hải của Tây Ban Nha đầu thế kỷ 18. Tuy nhiên, đối với công ty Sea Search Armada, các nước Tây Ban Nha và Columbia, đó lại là một cơn ác mộng pháp lý kéo dài nhiều năm.

Chính quyền Columbia không thừa nhận việc công ty Sea Search Armada phát hiện ra con tàu và muốn tự mình tìm kiếm con tàu. Họ đã tìm lại nó vào năm 2015. Cả công ty Sea Search Armada và Tây Ban Nha đang thách thức Columbia về quyền sở hữu con tàu này.

Tây Ban Nha thì tin rằng vì con tàu được thiết kế, chế tạo, khởi hành từ Tây Ban Nha và trên tàu cắm cờ Tây Ban Nha, nên nó vẫn là tài sản của họ. Còn công ty Sea Search Armada thì tuyên bố quyền sở hữu con tàu vì họ là người đầu tiên tìm thấy nó, còn Columbia tuyên bố rằng khi con tàu được tìm thấy, nó nằm trong vùng lãnh hải của họ, vì vậy, nó đương nhiên thuộc về họ.

Xét về mặt pháp lý, Columbia dường như đã chiến thắng và đã tranh thủ được sự ủng hộ của Viện Hải dương học Woods Hole, có trụ sở tại Woods Hole Massachusetts, Mỹ. Viện này có những chuyên gia hàng đầu về công nghệ robot dưới nước và là nhà tài trợ cho việc tìm kiếm và phát hiện ra tàu Titanic của Tiến sĩ Robert Ballard vào năm 1985.

Năm 1700, vua Charles II của Tây Ban Nha qua đời nhưng không có người kế vị. Khi đó, việc chọn người kế thừa ngôi vua ở Tây Ban Nha là vấn đề gây tranh cãi giữa các cường quốc châu Âu. Vào thời điểm đó, Tây Ban Nha và Pháp đang tranh giành quyền thống trị Tây Âu.

Họ hàng gần nhất của vua Charles II là hoàng tộc Habsburg ở Áo và Bourbon tại Pháp. Việc vua Charles II trao quyền cho Philip – Công tước xứ Anjou thuộc hoàng tộc Bourbon tại Pháp đã bị các cường quốc khác phản đối. Họ cho rằng quyết định này sẽ làm mất thế cân bằng quyền lực.

Năm 1701, Áo, Hà Lan, Anh và La Mã thành lập Đại Liên Minh để ủng hộ quyền kế vị của hoàng tộc Habsburg ở Áo. Động thái này khơi mào một cuộc chiến với Pháp và Tây Ban Nha một năm sau đó. Trong phe Đại Liên Minh, Anh được giao nhiệm vụ chặn các tàu hàng đến Tây Ban Nha. Các tàu chiến Anh nhiều lần tấn công tàu Tây Ban Nha với ý định cướp hàng hóa có giá trị.

Một cuộc đụng độ hải quân đã xảy ra vào ngày 28/5/1708 giữa ba tàu Tây Ban Nha gồm San José, San Joaquin và Santa Cruz với 4 tàu chiến của Anh. Trong lúc giao tranh, tàu San José bị tàu Anh bắn trúng kho đạn khiến nó chìm xuống đại dương cùng gần 600 thuyền viên và toàn bộ những đồ vật có giá trị. 

tàu
Một số hiện vật của tàu đắm dưới đáy biển. (Ảnh: Getty)

Chính quyền Columbia tuyên bố rằng họ muốn xây dựng một bảo tàng trong khu vực để gìn giữ những cổ vật tìm được từ tàu San José sau khi tất cả các vấn đề pháp lý được giải quyết.

UNESCO, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc, đã yêu cầu các quan chức Colombia không khai thác cổ vật trong khu vực xác tàu San José.

An Bình