Liệu cơ chế cây nhà lá vườn của Trung Quốc hoặc một số phương án thay thế khác có thể giúp Nga giảm bớt tác động của việc bị cắt khỏi hệ thống nhắn tin thanh toán liên ngân hàng lớn nhất thế giới hay không?

Trong khi một số nhà phân tích cho rằng hệ thống CIPS của Trung Quốc sẽ được thúc đẩy mạnh hơn, thì nhiều chuyên gia cho rằng nó không có khả năng thay thế hoàn toàn cơ chế nhắn tin của Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu (SWIFT) được các tổ chức tài chính trên thế giới sử dụng để thanh toán xuyên biên giới.

Lệnh cấm từ SWIFT

Liên minh châu Âu cùng với Mỹ và một số quốc gia phương Tây khác đã quyết định cấm một số ngân hàng Nga tham gia SWIFT để trừng phạt nước này vì cuộc tấn công vào Ukraina, theo một tuyên bố chung đưa ra hôm thứ Bảy. Họ cũng công bố các hạn chế đối với dự trữ quốc tế của ngân hàng trung ương Nga.

Lệnh cấm từ SWIFT sẽ “đảm bảo rằng các ngân hàng này bị ngắt kết nối với hệ thống tài chính quốc tế và làm tổn hại đến khả năng hoạt động của họ trên toàn cầu”, theo tuyên bố chung. Nhóm cho biết, các biện pháp sẽ được thực hiện “trong những ngày tới”, không nêu tên các ngân hàng bị ảnh hưởng.

SWIFT có trụ sở tại Bỉ là kênh liên lạc xuyên biên giới chính cho các tổ chức tài chính toàn cầu. Nó được sử dụng bởi hơn 11.000 công ty và tổ chức trên khắp thế giới. Do vai trò quan trọng của nó trong việc giải quyết thanh toán toàn cầu, hệ thống này đã dần dần trở thành công cụ để các nhà chức trách phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia khác kể từ năm 2010.

Năm 2012, một số ngân hàng Iran đã bị cấm tham gia SWIFT như một phần của lệnh trừng phạt của EU đối với chương trình hạt nhân của nước này, bao gồm các hạn chế thương mại sâu rộng. Kết quả là nước này mất một phần đáng kể doanh thu từ xuất khẩu dầu mỏ và ngoại thương.

Hệ thống CIPS của Trung Quốc

Ngân hàng trung ương Trung Quốc đã ra mắt Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới của riêng mình, được gọi là CIPS, vào năm 2015. Chương trình này là một phần trong nỗ lực của Trung Quốc nhằm tăng cường sử dụng đồng nhân dân tệ trên toàn cầu , đặc biệt là giữa các quốc gia tham gia vào sáng kiến Vành đai và Con đường, đồng thời giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ cho các giao dịch toàn cầu.

CIPS chịu trách nhiệm chính về dòng tiền, trong khi dòng thông tin tương ứng có thể đi qua CIPS hoặc SWIFT. Do đó, hai hệ thống đang ở trong một mối quan hệ cộng sinh chứ không phải cạnh tranh với nhau. CIPS không có đủ các ngân hàng tham gia, mặc dù nó đã thu hút được 672 ngân hàng gián tiếp từ nước ngoài – bao gồm cả Nga – tính đến tháng Hai, theo trang web của CIPS. Nó chỉ có 76 thành viên tham gia trực tiếp, hầu hết là các công ty con hoặc chi nhánh ở nước ngoài của các ngân hàng Trung Quốc.

Chỉ những người tham gia trực tiếp mới có thể trao đổi thông tin thông qua CIPS, trong khi những người tham gia gián tiếp chủ yếu trao đổi thông tin với những người tham gia trực tiếp thông qua SWIFT.

CIPS chủ yếu hỗ trợ thanh toán xuyên biên giới và thanh toán bằng đồng nhân dân tệ. Hệ thống này cũng hỗ trợ đồng đô la Hồng Kông kể từ khi ra mắt liên kết hướng nam của chương trình kết nối trái phiếu – một hệ thống tiếp cận thị trường cho phép các nhà đầu tư từ Trung Quốc đại lục và nước ngoài giao dịch trái phiếu của nhau.

Tuy nhiên, tỷ trọng thanh toán toàn cầu của đồng nhân dân tệ – 3,2% theo giá trị, theo dữ liệu của SWIFT – vẫn kém xa so với đô la Mỹ, vốn vẫn thống trị thanh toán và giải quyết xuyên biên giới, cùng với đồng euro.

Các nhà phân tích cho biết tương lai của CIPS phụ thuộc vào mức độ quốc tế hóa của đồng nhân dân tệ , liên quan đến các yếu tố như độ mở của tài khoản vốn của Trung Quốc, chiều rộng và chiều sâu của thị trường vốn cũng như quốc tế hóa nền kinh tế thực của Trung Quốc.

Việc loại trừ một số ngân hàng của Nga khỏi SWIFT không thể ngăn họ giải quyết các khoản thanh toán xuyên biên giới với các tổ chức tài chính quốc tế khác. Lệnh cấm có nghĩa là các ngân hàng Nga sẽ không thể giao tiếp với các ngân hàng khác thông qua SWIFT. Họ vẫn có thể chọn các cách khác để liên lạc, bao gồm cả điện tín được mã hóa và thậm chí cả email. Nhưng những phương pháp đó có thể không hiệu quả và tốn kém.

Trong Chiến tranh Lạnh khi Liên Xô và các quốc gia cộng sản khác không thể truy cập SWIFT, các hoạt động xuyên biên giới giữa các quốc gia đó thường sử dụng đồng tiền mạnh nhất trong số đó để giải quyết.

Các lệnh trừng phạt đối với Nga

Một người từ chi nhánh ngân hàng lớn của Trung Quốc ở nước ngoài cho biết: Các đường dây liên lạc đặc biệt có thể được thiết lập giữa các tổ chức tài chính với chi phí hàng tháng lên đến hàng chục nghìn nhân dân tệ . Một số ngân hàng Nga có thể đã có những dòng như vậy,

Wang Yongli , cựu phó chủ tịch Ngân hàng Trung Quốc, cho biết: “Vì Nga là nước xuất khẩu năng lượng, thực phẩm, khoáng sản và các mặt hàng khác hàng đầu, việc phong tỏa các giao dịch tài chính và ngoại thương của Nga có thể tác động đáng kể đến giá toàn cầu của các sản phẩm liên quan, và có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu và lạm phát ở Mỹ”.

Theo đó, điều thực sự cần chú ý là tác động trầm trọng có thể xảy ra của các lệnh trừng phạt kinh tế, hoặc thậm chí là sự rút lui hoàn toàn của Mỹ và châu Âu khỏi Nga.

Giá lúa mì, vàng, nhôm và các mặt hàng khác đã cho thấy sự biến động. Lúa mì tăng gần mức cao nhất trong hơn 13 năm vào thứ Hai, trong khi nhôm và niken tăng mạnh. Trong thời điểm căng thẳng quốc tế giá vàng cũng tăng hơn 2%, Bloomberg đưa tin.

Báo cáo cho biết Nga và Ukraina chiếm gần 1/4 lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu và 1/5 doanh số bán ngô. Nga là nhà cung cấp chính của nhiều mặt hàng, bao gồm palađi, dầu và khí đốt.

Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với hai ngân hàng lớn nhất của Nga, chặn Sberbank và VTB khỏi quyền tiếp cận trực tiếp với đồng đô la Mỹ. Hai ngân hàng do nhà nước kiểm soát cùng nhau nắm giữ khoảng một nửa tài sản của hệ thống ngân hàng Nga và là những nhà cho vay và cung cấp dịch vụ lớn cho các công ty ở nước này.

Mặc dù các lệnh trừng phạt đó không tương đương với lệnh cấm vận hoàn toàn đối với thương mại với Nga, nhưng chúng tạo ra những thách thức đáng kể đối với các giao dịch thanh toán với các doanh nghiệp Nga.

Các biện pháp trừng phạt áp dụng đối với các giao dịch bằng đô la Mỹ và với các thực thể của Hoa Kỳ, cũng như các chi nhánh của các tổ chức tài chính nước ngoài đặt tại Hoa Kỳ Điều này có nghĩa là bất kỳ ngân hàng nào có chi nhánh tại Hoa Kỳ đều bị cấm tham gia các giao dịch tài trợ bằng đô la Mỹ với Sberbank , VTB và các công ty con tương ứng.

Bloomberg trích dẫn nguồn thạo tin cho biết: Ít nhất hai trong số các ngân hàng quốc doanh lớn nhất của Trung Quốc đang hạn chế tài chính đối với các mặt hàng của Nga. Ngân hàng Công thương của các đơn vị ở nước ngoài của Trung Quốc đã ngừng phát hành thư tín dụng mệnh giá đô la Mỹ để mua các mặt hàng xuất khẩu của Nga. Báo cáo cũng cho biết, Ngân hàng Trung Quốc cũng hạn chế tài chính đối với các mặt hàng của Nga.

Nguồn: Asianikkei
Văn Sơn biên dịch