Tóm tắt bài viết

  • Theo ông Richad, EU có lý do chính đáng để tham gia sâu hơn vào an ninh hàng hải ở khu vực châu Á.
  • Thỏa thuận quốc phòng nhấn mạnh cam kết của EU hỗ trợ các quốc gia nhỏ hơn, bảo vệ quyền chủ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, cũng như "bảo vệ trật tự đa phương". Thỏa thuận quốc phòng mà EU ký với Việt Nam hôm 5/8, sẽ giúp châu Âu mở rộng hoạt động sang châu Á, ngăn chặn tham vọng của Trung Quốc, hòng thống trị khu vực. 
  • Thông qua việc triển khai hải quân tới các vùng biển tranh chấp, và các thỏa thuận quốc phòng với các nước châu Á nhỏ hơn, châu Âu thể hiện sự hỗ trợ của mình cho tính hợp pháp của Các hoạt động Tự do Hàng hải của Mỹ. Đồng thời có thể hỗ trợ phát triển giao thương với các quốc gia châu Á.

Hiệp ước quốc phòng mới ký kết với Việt Nam hôm 5/8 báo trước vai trò lớn hơn của Liên minh châu Âu (EU) trong vấn đề an ninh toàn cầu, học giả Richard Heydarian của Philippines bình luận trên tờ Nikkei.

Là một nhà báo Philippines nổi tiếng, ông Richard nhận định EU và Việt Nam đã ký kết một thỏa thuận quốc phòng lịch sử – lần đầu tiên ở Đông Nam Á – một dấu hiệu cho thấy những mối quan hệ quốc tế đang nở rộ ngay cả khi sự thù địch toàn cầu về thương mại, tiền tệ và ngoại giao gia tăng.

Theo ông Richard, khi châu Âu mở rộng tham vọng chiến lược sang Đông Á, ngay khi Trung Quốc đang thách thức trật tự hiện có, một động thái như thỏa thuận này sẽ mở đường cho Việt Nam tham gia vào các nhiệm vụ quân sự châu Âu, các hoạt động gìn giữ hòa bình và hợp tác quốc phòng chặt chẽ hơn.

Ông cho biết, mặc dù các cường quốc châu Âu rất muốn duy trì mối quan hệ mạnh mẽ và hiệu quả với Bắc Kinh, nhưng họ đã thể hiện đúng đắn sự sẵn sàng duy trì một trật tự trong khu vực dựa trên các quy tắc. Trong những năm gần đây, Anh và Pháp đã tăng cường sự hiện diện hải quân ở vùng biển lân cận của Trung Quốc, đồng thời  EU và các thành viên chủ chốt, đã củng cố quan hệ kinh tế và chiến lược với các quốc gia Đông Nam Á nhỏ hơn.

Lý do châu Âu tham gia vào khu vực châu Á

Ông Richard đúc kết những lý do chính là:

Thứ nhất, nó phù hợp với các nguyên tắc và học thuyết chiến lược của EU. Mặc dù vẫn thể hiện lập trường trung lập về các vấn đề lãnh thổ và hàng hải ở Biển Đông, Chiến lược toàn cầu 2016 của EU kêu gọi các quốc gia thành viên “giữ vững tự do hàng hải”, tôn trọng Luật Biển và “khuyến khích giải quyết các tranh chấp trên biển một cách hòa bình”.

Thứ hai, trong Chiến lược an ninh hàng hải 2014 của EU có dự kiến các lực lượng vũ trang của các thành viên EU sẽ “đóng vai trò chiến lược trên biển”, đảm nhận “tất cả các khía cạnh của trách nhiệm hàng hải”. Điều này chủ yếu bao gồm hỗ trợ tự do hàng hải trong vùng biển quốc tế và ngăn chặn “các hoạt động bất hợp pháp”.

Nhưng dường như việc quân sự hóa không ngừng của Trung Quốc đối với các tranh chấp trên biển Đông là mối đe dọa trực tiếp đối với các giá trị cơ bản (duy trì an ninh hàng hải ở Biển Đông) của EU. 

Do đó, thỏa thuận quốc phòng của EU với Việt Nam nhấn mạnh cam kết hỗ trợ các quốc gia nhỏ hơn, bảo vệ chủ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, cũng như “bảo vệ trật tự đa phương dựa trên các qui tắc”, như một quan chức EU nhận định.

Theo ông Richard, yếu tố thời gian là quan trọng. Trong thời gian vừa qua, Việt Nam và Trung Quốc đã đối đầu tại Bãi Tư Chính (Vanguard Bank), một khu vực có nhiều trữ lượng dầu khí, đang tranh chấp ở Biển Đông, vốn nằm trong thềm lục địa của Việt Nam. Trong 10 năm qua, Hà Nội đã tăng cường các nỗ lực ngoại giao và quân sự của mình, để ngăn chặn hơn nữa sự xâm nhập của Trung Quốc vào vùng biển Việt Nam, quấy rối các tàu cá và các hoạt động thăm dò năng lượng của Việt Nam ở Biển Đông.

EU đã ký các thỏa thuận quốc phòng tương tự với đồng minh chủ chốt của Mỹ như Úc, nước vốn cũng thể hiện sự lo ngại về sự quyết đoán của Trung Quốc trong khu vực của họ.

Thỏa thuận quốc phòng với Việt Nam hôm 5/8 sẽ là khởi đầu cho hành động mở rộng của EU ở Đông Nam Á. Trong khi Mỹ và Nhật Bản đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của lực lượng Cảnh sát biển mạnh mẽ giữa các quốc gia Đông Nam Á nhỏ hơn, trong một thập kỷ nay, “EU nên đi theo hướng tương tự”, ông Richard nhận định.

Ông cho biết, cùng với Anh, Pháp và Đức, các nước EU cần tiếp tục nâng cấp quan hệ chiến lược với các nước láng giềng bị Trung Quốc “quấy rầy”, bao gồm Philippines, Malaysia, Indonesia và Singapore. Điều đó có nghĩa là nên có nhiều hơn các thỏa thuận quốc phòng như thế này được chuẩn bị để ký kết trong tương lai.

Những tín hiệu tại Biển Đông

Theo ông Richard, châu Âu có thể, và cần, cung cấp các hỗ trợ cho các quốc gia này, để cải thiện năng lực giám sát và an ninh hàng hải của họ, thông qua các khoản tài trợ quốc phòng, tập trận và huấn luyện quân sự chung, hoặc thông qua chuyển giao công nghệ.

Các quốc gia châu Âu riêng rẽ đã chống lại chủ nghĩa bành trướng hàng hải của Trung Quốc ở Đông Nam Á, cả Anh và Pháp đã thường xuyên triển khai lực lượng hải quân đến các vùng biển lân cận của Trung Quốc.

Bắc Kinh kịch liệt phản đối những triển khai này, thậm chí đã rút lại lời mời Pháp tham gia một cuộc tập trận hải quân quốc tế trong năm nay, đồng thời đe dọa những tác động tiêu cực đối với các cuộc đàm phán thương mại thời hậu Brexit với Anh.

Anh đã tuyên bố ý định triển khai tàu sân bay Queen Elizabeth tới Biển Đông. (Ảnh: Getty)

Tuy nhiên, cả hai cường quốc Anh và Pháp đã phát đi những tín hiệu, cam kết sâu sắc của mình trong việc duy trì tự do hàng hải và hàng không, trong “sân sau” hàng hải của Trung Quốc. Trên thực tế, Anh đã tuyên bố ý định triển khai tàu sân bay Queen Elizabeth tới Biển Đông, đồng thời hợp tác với Pháp trong các cuộc tập trận hàng hải chung, và tăng cường khả năng hoạt động cùng nhau trong các tình huống quân sự, với Nhật Bản, Ấn Độ và Úc trên khắp khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương.

Thông qua việc triển khai hải quân tới các vùng biển tranh chấp, và các thỏa thuận quốc phòng với các nước châu Á nhỏ hơn, châu Âu thể hiện sự hỗ trợ của mình cho tính hợp pháp của Các hoạt động Tự do Hàng hải của Washington. Trên thực tế, Châu Âu và Mỹ, cùng với các cường quốc hải quân của Nhật Bản, Ấn Độ và Úc, hiện đang cùng nhau bảo vệ quyền tự do hàng hải.

Hợp tác quốc phòng đi đôi với phát triển giao thương

EU cũng nhận ra rằng quốc phòng và thương mại có thể song hành với nhau như là một phần của lợi ích chiến lược lớn hơn. Thỏa thuận quốc phòng với Việt Nam diễn ra sau khi ký kết Hiệp định thương mại tự do EU – Việt Nam hồi tháng 6, mà Brussels mô tả là “thỏa thuận thương mại tự do tham vọng nhất giữa EU và một nền kinh tế mới nổi cho đến nay”.

Vào tháng 10/2018, EU đã ký một hiệp định tự do thương mại (FTA) khác với Singapore, nhấn mạnh sự hưng thịnh của mối quan hệ chiến lược giữa EU và các thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). EU đang thăm dò các FTA với các nước ASEAN quan trọng khác, bao gồm Philippines và Thái Lan, mặc dù cả hai quốc gia này đều bị đình trệ vì những phát triển chính trị bất lợi ở mỗi nước.

Sự đóng góp lớn hơn của châu Âu cho hòa bình và ổn định trong khu vực cho thấy rõ ràng rằng, những căng thẳng gia tăng ở châu Á sẽ không chỉ còn là sự đối đầu giữa giữa 2 siêu cường Mỹ – Trung.

“Thay vào đó, chúng ta đang chứng kiến những nỗ lực đa phương giữa các cường quốc có cùng chí hướng, để bảo vệ ‘hàng hóa công cộng’ quốc tế và kìm hãm tham vọng hàng hải của Trung Quốc. Châu Âu nên trở thành một phần lớn hơn của phong trào tập thể này, để duy trì trật tự dựa trên quy tắc ở châu Á”, ông Richard kết luận.

videoinfo__video3.dkn.tv||6e0ba4d0f__