Nhà cầm quyền Trung Quốc đang tăng cường khả năng gián điệp của họ trong việc theo dõi gần 1,4 tỷ người dân lên các cấp độ mới đáng lo ngại, và cho thế giới thấy cách họ xây dựng một nhà nước toàn trị kỹ thuật số, theo NYT ngày 17/12.

NYT thông tin, vào năm ngoái, một số cư dân của khu tổ hợp Shijiachi không hài lòng khi ban quản lý tòa nhà theo lệnh của cảnh sát, đã thay thế khóa thẻ cũ của họ bằng hệ thống giám sát hiện đại. Người dân muốn vào tòa nhà của họ thì cần phải quét khuôn mặt.

“Người cao tuổi cho biết họ luôn ở nhà, vì vậy không cần thiết,” ông Tang Liying, bí thư huyện ở miền đông Trung Quốc nói. “Còn thanh niên thì lo ngại về quyền riêng tư, và nghĩ rằng điều đó là không cần thiết. Nên chúng tôi đã làm một số việc để thuyết phục họ, và cuối cùng, hầu hết mọi người đều đồng ý”. 

Những lo lắng về quyền riêng tư là có nguyên cớ, bởi dữ liệu từ khu phức hợp Shijiachi được đặt trên một máy chủ không được bảo vệ. Dữ liệu bao gồm thông tin chi tiết của 482 cư dân với số chứng minh thư, tên, tuổi, tình trạng hôn nhân và gia đình, cũng như hồ sơ tư cách đảng viên. Đối với những người đã qua camera quét nhận dạng mặt để vào và ra tòa nhà, dữ liệu lưu trữ chi tiết việc họ đến và đi. 

Dữ liệu của 31 khu dân cư trong khu vực gần đó cũng không được bảo vệ, gồm thông tin chi tiết về 8.570 người dân. Một hệ thống theo dõi xe ô tô gần Shijiachi đã hiển thị hồ sơ của 3.456 xe gồm thông tin cá nhân chủ sở hữu. Trên khắp Trung Quốc, cơ sở dữ liệu không được bảo vệ chứa các thông tin về học sinh và giáo viên trong trường học, hoạt động trực tuyến trong các quán cà phê Internet, số khách lưu trú khách sạn và hồ sơ du lịch.

Rò rỉ dữ liệu trực tuyến là một vấn đề lớn ở Trung Quốc

Những báo cáo của truyền thông địa phương mô tả cách những người có quyền truy cập vào dữ liệu bán dữ liệu riêng tư cho những kẻ lừa đảo đôi khi chỉ với vài đô la cho thông tin của mỗi người. Rò rỉ dữ liệu đã trở nên nghiêm trọng đến mức cảnh sát tạo ra công ty riêng xử lý dữ liệu trực tiếp, bỏ qua các hệ thống trung gian.

Rất nhiều cá nhân và công ty có quyền truy cập vào cơ sở dữ liệu hệ thống thẻ nhận dạng bắt buộc của Trung Quốc thông qua các phương tiện hợp pháp. Các công ty có liên hệ với cảnh sát sử dụng khuôn mặt từ thẻ căn cước để tạo các hệ thống nhận diện khuôn mặt. Hệ thống thẻ cũng theo dõi dấu vân tay, khuôn mặt, sắc tộc và tuổi tác.

Chẳng hạn, một nhà thầu công nghệ có tên Shenfenbao đã truy cập vào hồ sơ thời gian thực của mỗi người ở trong khoảng 1.200 khách sạn ở phía nam thành phố Hạ Môn. Lin Jiahong, nhân viên bán hàng của Shenfenbao, đã tìm kiếm một cái tên phổ biến ở Trung Quốc, và Lin tìm được ba người cùng tên, khách sạn họ ở, số phòng, thời gian nhận phòng, địa chỉ đăng ký, dân tộc và tuổi tác của họ. 

“Thông qua dữ liệu trên nền tảng của chúng tôi, chúng tôi có thể khai thác tất cả các hồ sơ của một người cụ thể và phân tích toàn diện về lộ trình hoạt động của người này,” Lin nói, thêm rằng, công ty của ông cũng cung cấp thuật toán để gắn cờ những người phụ nữ nhận phòng nhiều khách sạn trong một đêm vì nghi ngờ mại dâm.

Đã có một số phản ứng từ phía người dân. Tại Thượng Hải, trong một khu tổ hợp nhà ở, cư dân phản đối một kế hoạch của cảnh sát lắp đặt camera nhận dạng khuôn mặt tại đây. Tại tỉnh Chiết Giang, một giáo sư đã đệ đơn kiện một sở thú sau khi khu vực này yêu cầu bắt buộc phải quét nhận dạng khuôn mặt thì mới được vào. Tại khu tổ hợp dân cư Shijiachi, nơi yêu cầu nhận dạng khuôn mặt thay thẻ chìa khóa, vào tháng 11 xảy ra một cuộc ‘nổi loạn’, người dân đã mở lối vào tòa nhà từ những ô cửa sổ, khiến việc phải đi qua máy quét khuôn mặt gắn tại cửa chính trở nên không cần thiết. 

Năm ngoái, Agnes Ouyang trong khi đang đi làm ở Thâm Quyến thì hai cảnh sát đã nói với cô rằng cô đã bất chấp luật lệ giao thông và cô phải trình giấy tờ tùy thân cho họ. Khi cô từ chối, họ túm lấy cô và dùng điện thoại chụp ảnh khuôn mặt cô. Trong phút chốc, hệ thống nhận diện khuôn mặt của họ đã xác định được cô, và họ phát cho cô một vé phạt khoảng 3 USD, theo lời kể của Ouyang.

“Điều đó quá vô lý”, Ouyang nói. “Các sĩ quan thực thi pháp luật đạo đức thấp kém lại sở hữu vũ khí công nghệ cao”.

Ouyang đã công khai đăng những lời phàn nàn của mình về cảnh sát trên một tài khoản WeChat (mạng truyền thông xã hội của Trung Quốc) vào lúc 11 giờ khuya. Đến sáng hôm sau, bài đăng của cô đã được xem hàng chục ngàn lần, và rồi lời phàn nàn trực tuyến này biến mất.

Một lần khác, Ouyang thấy cảnh sát đối xử với người phụ nữ khác theo cách tương tự, Ouyang đã viết một bài đăng thứ hai. Nó bị gỡ xuống chỉ trong hai giờ. Sau đó cảnh sát gọi cho cô và yêu cầu gặp. Ouyang kể, cô đã hỏi cảnh sát vì sao tìm được cô, thì anh ta trả lời: ‘Rất dễ để cảnh sát tìm thấy một người dân”.

Người phụ nữ bị phạt vì đi ẩu đã nhờ một người bạn đi cùng mình đến tiệm Starbucks nơi cô hẹn gặp cảnh sát. Tại đây, hai sĩ quan đã trả tiền cà phê cho họ và đưa cho Ouyang một số điện thoại để gọi nếu cô có khiếu nại khác. Nhưng chủ yếu, họ nói, cô cần giữ miệng. Các quan chức cấp cao đã thấy bài viết của cô và cảnh sát của thành phố bị gây khó dễ, họ nói.

Ouyang nói rằng trải nghiệm này là một dấu hiệu của một chiều hướng độc đoán ở Trung Quốc, một số người bạn của cô đã nói về việc rời đi. Cô không có kế hoạch rời đi nhưng lo lắng về tương lai của mình ở một đất nước nơi mọi thứ bị theo dõi và kiểm soát.

Giám sát công nghệ cao trao quyền cho cảnh sát kiểm soát người dân

Giám sát công nghệ cao đang định hình lại cuộc sống của người Trung Quốc theo một cách tiểu tiết và thâm hiểm. Đảng Cộng sản Trung Quốc từ lâu đã giành quyền cai trị độc tài tối cao, đất nước thiếu một hệ thống tòa án mạnh mẽ hoặc các tổ chức giám sát chống lại sự xâm phạm. Cách giám sát này đã trao cho cảnh sát những quyền hạn mới để kiểm soát người dân.

Cảnh sát Trung Quốc hiện tự hào rằng các hệ thống nhận diện khuôn mặt thường xuyên bắt được kẻ gian. Tại một hòn đảo du lịch ở thành phố cảng Hạ Môn, chính quyền cho biết họ sử dụng nhận dạng khuôn mặt để bắt những hướng dẫn viên du lịch không có giấy phép. Cảnh sát Thượng Hải đã bắt đầu sử dụng mũ bảo hiểm có gắn camera ở phía trước.

Tại Tân Cương, một khu vực phía tây bắc Trung Quốc, nơi có nhiều dân tộc Hồi giáo, cảnh sát đã phủ kín khu vực với các camera, máy quét số điện thoại và trạm kiểm soát có cảm biến. Tại thủ phủ Urumqi, cảnh sát đã phong tỏa 3.640 khu dân cư với các trạm kiểm soát và lắp đặt 18.464 bộ camera nhận dạng khuôn mặt trong đó, theo dữ liệu được công bố tại buổi thuyết trình của cảnh sát vào tháng 8 do Li Yabin, một quan chức cảnh sát hàng đầu ở Tân Cương đưa ra. Ở phía nam thành phố Kashgar, phóng viên phát hiện một mạng lưới dày đặc gồm 37 máy theo dõi điện thoại được lắp đặt cố định trong một khu phố rộng một km vuông.

Giáo sư Borge Bakken, Đại học Quốc gia Úc, chuyên nghiên cứu về cảnh sát Trung Quốc, cho biết: “Dưới thời Tập Cận Bình, chúng ta đang chứng kiến một nhà nước cảnh sát đang khởi sắc”.

(Hết)

Từ Khóa: