Tóm tắt bài viết

  • Chính quyền Trump đưa ra một chiến lược mới ở Thái Bình Dương, không hề nhắc tới Trung Quốc, nhưng nhấn mạnh những phương cách để chống lại sự bành trướng quyền lực của Bắc Kinh.
  • Tín hiệu cho thấy Mỹ sẽ cố gắng thúc đẩy mối quan hệ với Ấn Độ như một quốc gia đối trọng với Trung Quốc ở Thái Bình Dương.
  • Tổng thống Trump vượt xa người tiền nhiệm Obama trong việc đối đầu với tuyên bố chủ quyền phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông.

Bộ Ngoại giao của Tổng thống Donald Trump đã phác họa chính sách châu Á – Thái Bình Dương, trong đó hứa hẹn một cuộc đối đầu toàn diện của Hoa Kỳ với các hoạt động phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông và các vấn đề nổi cộm khác.

Trong một cuộc họp báo hôm thứ Hai (2/4), ông Alex N. Wong, Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, đã đưa ra “khái niệm chiến lược về Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương Tự do và Cởi mở”.

Dù không sử dụng bất kỳ ngôn ngữ mạnh mẽ nào, bản Chiến lược đã đặt ra một đường hướng đối đầu với các tham vọng của Trung Quốc trong khu vực, theo Business Insider.

Kể từ khi nhậm chức, Tổng thống Trump đã tiếp cận các vấn đề ở châu Á với mức độ ưu tiên cao. Từ việc gây sức ép với Triều Tiên đến việc siết chặt chính sách thương mại với Trung Quốc, hay gia tăng sức mạnh quân sự và sự hiện diện của Mỹ ở khu vực.

Ông Wong cho biết: “Chúng tôi muốn các quốc gia thuộc khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thoát khỏi sự cưỡng ép, và họ có thể theo đuổi những hướng đi mà họ lựa chọn trong khu vực với đầy đủ những quyền lợi về chủ quyền”.

Mặc dù ông Wong không nêu rõ những lực lượng cưỡng ép mà chính quyền Trump sẽ giải quyết, các chuyên gia nhìn nhận ảnh hưởng và sức mạnh của Trung Quốc trong khu vực là lực lượng chính mà Mỹ cần phải phòng ngừa.

tàu chiến
Tàu chiến USS Mustin (DDG-89) của hải quân Hoa Kỳ, vào tháng 3/2018 đã thách thức tuyên bố chủ quyền phi pháp của Trung Quốc tại Bãi Đá Vành Khăn, thuộc quần đảo Trường Sa trên Biển Đông (Ảnh: USN)

Biển Đông

Hoa Kỳ và các quốc gia hàng xóm của Trung Quốc ngày càng trở nên cảnh giác khi Bắc Kinh huy động quân sự, xây dựng một loạt các hòn đảo nhân tạo và đơn phương cố gắng kiểm soát các hoạt động trên các vùng biển quốc tế, trong đó có Biển Đông.

Ông Wong đã giải thích những điều mà chính quyền Trump mong đợi về một “khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương” tự do:

“Trước hết chúng tôi muốn nói đến các đường liên lạc và các tuyến đường hàng không cởi mở. Những tuyến đường liên lạc trên biển rộng mở này thực sự là huyết mạch của khu vực. Nếu bạn nhìn vào thương mại thế giới, 50% hoạt động thương mại đi qua Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương theo các tuyến đường biển, đặc biệt Biển Đông, [vì vậy] việc mở cửa các tuyến đường biển và đường hàng không ở Ấn Độ Dương -Thái Bình Dương ngày càng trở thành một điều sống còn và quan trọng đối với thế giới.”

Dù không nêu đích danh quốc gia nào, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã đưa ra viễn cảnh về một cuộc thách thức với Trung Quốc trong việc theo đuổi các tuyến đường liên lạc tự do, theo Business Insider.

Hải quân Hoa Kỳ thường xuyên thách thức các tuyên bố hàng hải của Trung Quốc thông qua các hoạt động tuần tra tự do hàng hải gần các hòn đảo mà Bắc Kinh chiếm đóng phi pháp ở Biển Đông. Dưới thời Tổng thống Trump, những hoạt động hải quân như vậy đã gia tăng đáng kể.

Kể từ khi lên nắm quyền, Tổng thống Trump đã thể hiện một số động thái cứng rắn hơn người tiền nhiệm Obama trong vấn đề Trung Quốc và Biển Đông. Tháng 7, ông Trump phê duyệt kế hoạch một năm cho phép hải quân Mỹ tiến hành các hoạt động tự do hàng hải ở Biển Đông, trong khi dưới thời Obama mỗi hoạt động như vậy phải xin phép từng lượt.

Nhiều lãnh đạo hải quân Mỹ phê phán ông Obama đã không cho phép các cuộc tuần tra tự do hàng hải trên Biển Đông từ năm 2012 đến năm 2015, theo tạp chí Hải quân (Navy Times) của Mỹ. Trong thời gian đó, Trung Quốc ra sức xây dựng các đảo nhân tạo và lắp đặt các thiết bị quân sự, tạp chí này cho biết.

Video: Thành tựu của Tổng thống Trump trong năm đầu nhậm chức, từ luật thuế đến Biển Đông

Áp lực kinh tế

Ông Wong đã đưa ra một chiến lược có khả năng đối đầu với sáng kiến Một vành đai Một con đường của Trung Quốc, trong đó Bắc Kinh đầu tư mạnh vào các nước ở châu Á và châu Phi, cung cấp cho họ những khoản vay để xây dựng cơ sở hạ tầng.

Trong khi dự án của Bắc Kinh bị nghi ngại về việc gây ra những khoản nợ khổng lồ của các nước có liên quan và sự lệ thuộc vào Trung Quốc, Chiến lược của chính quyền Trump hứa hẹn sẽ đưa ra một cách tiếp cận tươi sáng hơn.

“Chúng tôi muốn hỗ trợ khu vực xây dựng cơ sở hạ tầng theo một phương cách đúng cách, cơ sở hạ tầng thực sự hội nhập vào nền kinh tế, và làm tăng GDP của các nước thành viên chứ không phải là làm giảm chúng”, ông Wong cho biết.

Vị thế của Ấn Độ

Một định hướng rõ ràng của Hoa Kỳ là tăng cường vị thế của Ấn Độ nhằm đối đầu với ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.

Ông Wong nói: “Ấn Độ là một quốc gia được đầu tư theo một trật tự tự do và cởi mở, đó là một nền dân chủ, một quốc gia có thể trông cậy được và là nơi neo giữ trật tự tự do và cởi mở ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Ấn Độ
Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại Vườn Hồng của Nhà Trắng ở Washington, ngày 26/6/2017. (Ảnh: Susan Walsh / AP)

Ấn Độ đã tăng cường quan hệ quân sự với Mỹ và các đồng minh của Hoa Kỳ khi Trung Quốc trở nên quyết đoán và mạnh mẽ hơn ở Thái Bình Dương. Hoa Kỳ thậm chí còn đưa ra ý tưởng về chương trình máy bay chiến đấu F-35 cho Ấn Độ, từ đó cung cấp cho họ một lực lượng quân sự hùng mạnh để đối đầu với hệ thống máy bay tàng hình đang gia tăng của Trung Quốc.

Trong toàn bộ lời giải thích của ông Wong, ông không hề nhắc đến Trung Quốc, nhưng đã khen ngợi Ấn Độ là một đối tác tin cậy để thực hiện các mục tiêu của Washington trong việc đối phó với sự bành trướng quyền lực của Bắc Kinh.

Dù không được nhắc đến trong bản Chiến lược, Trung Quốc cũng biết rằng chính quyền của Tổng thống Trump đang thực hiện kế hoạch ngăn chặn tham vọng bá quyền của Bắc Kinh trong khu vực.

Mai Liên