Căng thẳng giữa CHND Trung Hoa và Đài Loan gần đây đã bùng nổ khi Trung Quốc tổ chức chương trình tập trận lớn nhất lịch sử của lực lượng hải quân trong tháng này và đưa ra những đe dọa mới hướng tới Đài Bắc.

“Chúng tôi muốn tái khẳng định rằng chúng tôi có quyết tâm, sự tự tin và khả năng mạnh mẽ để chống lại bất kỳ nỗ lực ‘độc lập nào của Đài Loan’, nhằm bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước”, Ma Xiaoguang, phát ngôn viên Văn phòng Đài Loan của Quốc vụ viện Trung Quốc, phát biểu gần đây.

Những người lính Đài Loan tham gia một cuộc tập trận quân sự ở Hoa Liên, miền Đông Đài Loan, ngày 30/1/2018.

Trung Quốc cũng cho các máy bay ném bom xung quanh Đài Loan trong buổi biểu diễn sức mạnh tuần này. Mặc dù căng thẳng giảm một chút khi hứa hẹn các cuộc tập kích bằng đạn thật đã được thu hẹp lại, các sự kiện này là một lời nhắc nhở các nhà phân tích và hoạch định chính sách rằng một trong những xung đột lâu đời nhất của thời Chiến tranh lạnh vẫn chưa được giải quyết, và có thể leo thang dẫn đến chiến tranh.

Một cuộc chiến thần kinh

Phần lớn điều đó liên quan đến Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình, người đã có lập trường cứng rắn hơn đối với Đài Loan so với những người tiền nhiệm trước đây.

“Về cơ bản, ông Tập Cận Bình đã liên kết sự trẻ hóa của Trung Quốc với việc chiếm lại Đài Loan”, Bonnie Glaser, giám đốc Dự án Điện lực Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói với Business Insider.

“Chúng tôi đang ở trong một giai đoạn tương đối yên lặng với vấn đề Đài Loan, và bây giờ nó ở một vị trí chính”, Glaser nói.

Điểm cốt lõi của vấn đề là Trung Quốc muốn chiếm Đài Loan để chính thức là Cộng hòa Trung Hoa. Lần đầu tiên tạo ra một quốc gia thống nhất dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Nhưng với sự giúp đỡ của Mỹ, cho đến nay Đài Loan đã cố gắng chống lại các nỗ lực cô lập về chính trị và kinh tế của Trung Quốc. Thậm chí còn có dấu hiệu cách xa khỏi CHND Trung Hoa và hướng tới độc lập chính thức, một động thái gần như chắc chắn sẽ kích động một phản ứng vũ trang từ đất liền.

“Tình hình hiện tại ở eo biển Đài Loan là một cuộc chiến của các dây thần kinh”, Ian Easton, một nghiên cứu viên tại Viện Dự án 2049 và tác giả của “Mối đe dọa xâm lược của Trung Quốc: Quốc phòng Đài Loan và Chiến lược Mỹ ở châu Á”, nói với Business Insider trong một email.

“Đài Loan đang chiến thắng. Họ không bị ảnh hưởng dưới áp lực, nhưng căng thẳng đang leo thang và có khả năng tồi tệ hơn nhiều”, Ian Easton nói

Quân đội Đài Loan có lợi thế 

Quân đội Đài Loan có một vài lợi thế nếu nói đến chiến tranh. Điều đầu tiên và quan trọng nhất, Đài Loan đã được đào tạo để bảo vệ hòn đảo trong nhiều thập kỷ.

Đối với một quốc gia chỉ có 23 triệu người, quân đội của họ rất giỏi. Họ có một lực lượng khoảng 180.000 quân, với 1,5 triệu quân dự trữ. Số lượng ngang với quân đội của Đức và Nhật Bản, mặc dù có dân số ít hơn nhiều.

Một số thiết bị của Đài Loan tương đối cao cấp. Lực lượng không quân của hòn đảo có khoảng 100 chiếc F-16 của Mỹ và 100 chiếc F-CK-1A/C bản địa. Quân đội của Đài Loan duy trì một số súng Apache AH-64 và AH-1W SuperCobras.

Các máy bay chiến đấu F-16 của Không quân Đài Loan bay trong cuộc tập trận quân sự Han Kuang hàng năm tại một căn cứ quân sự ở Tân Trúc, phía bắc Đài Loan, ngày 4/7/2015.

Hải quân Đài Loan có khoảng 8 tàu khu trục và 20 tàu khu trục nhỏ, chủ yếu là các tàu lớp Oliver Hazard Perry và Knox-class. Nhưng họ cũng có 6 tàu khu trục La Fayette do Pháp chế tạo. Hải quân cũng sở hữu một số lượng lớn các tàu tên lửa nhanh, và 2 tàu ngầm tấn công lớp Zwaardvis được cải tiến.

Trên hết, Đài Loan có rất nhiều hệ thống phòng không, phòng chống tàu và hàng trăm tên lửa hành trình có thể tấn công Trung Quốc đại lục.

Địa lý của Đài Loan cũng có một lợi thế khác. Băng qua Eo biển Đài Loan sẽ mất đến 7-8 giờ bằng đường biển. Trong thời gian đó Đài Loan có thể chuẩn bị cho cuộc xâm lược và sử dụng lực lượng hải quân và không quân của mình để tấn công các tàu Trung Quốc và thiết lập các mỏ chống tàu dọc theo eo biển.

Trung Quốc cũng không có khả năng di chuyển số lượng quân theo yêu cầu (ước tính lên tới 400.000 người), số lượng cần thiết để chiếm lấy hòn đảo này.

Thuyền hải quân tấn công nhanh của Đài Loan tham gia vào một cuộc tập trận quân sự bên ngoài căn cứ hải quân ở cảng Cao Hùng, miền nam Đài Loan, ngày 27/1/2016.

Hơn nữa, địa hình Đài Loan hầu hết là miền núi nên không có nhiều khu vực hạ cánh, không thuận tiện cho quân đội Trung Quốc (PLA) lập trại ở các bãi biển. Chỉ khoảng 10% bờ biển của Đài Loan phù hợp với hạ cánh đổ bộ quy mô lớn mà PLA sẽ phải thực hiện.

Tất cả điều này có nghĩa là Trung Quốc xâm lược Đài Loan sẽ cực kỳ tốn kém. “Trung Quốc không có động thái bắt đầu rõ ràng đảm bảo rằng họ không có nhiều rủi ro từ điều này”, Scott Harold, phó Giám đốc Trung tâm RAND của Trung tâm châu Á Thái Bình Dương, nói với Business Insider.

Nhưng quân đội Đài Loan có hai vấn đề lớn là thiếu thiết bị tiên tiến, và các vấn đề chuyển đổi từ dịch vụ bắt buộc sang một lực lượng tình nguyện hoàn toàn.

Phần lớn các thiết bị quân sự cần được hiện đại hóa, đặc biệt là xe tăng và tàu, và điều này không thể được thực hiện vì lý do ngoại giao. Chỉ có khoảng 20 quốc gia chính thức công nhận Đài Loan, và Trung Quốc gây ra rất nhiều áp lực lên các nước khác để không làm ăn với hòn đảo, đặc biệt về quốc phòng.

Quốc gia duy nhất sẵn sàng bán các hệ thống vũ khí hoàn chỉnh cho Đài Loan là Hoa Kỳ, nhưng họ đã “chậm chạp cung cấp vũ khí mà Đài Loan yêu cầu, đặc biệt là trong 10 năm qua”, theo Easton.

Quân đội cũng gặp khó khăn trong việc thuê hạn ngạch, điều này ảnh hưởng đến khả năng và hiệu suất tổng thể bởi vì họ đang cố gắng thay thế phần lớn dịch vụ của nó bằng các binh sĩ chuyên nghiệp.

“Trung Quốc có một quân đội lớn, vì vậy Đài Loan phải duy trì lợi thế về chất lượng”, Easton nói.

Một tương lai không chắc chắn

Một cuộc chiến giữa CHND Trung Hoa và Đài Loan cũng sẽ có nguy cơ liên quan đến Hoa Kỳ. Washington đã phản đối bất kỳ việc sử dụng vũ lực nào chống lại Đài Loan trong quá khứ.

Mỹ đã triển khai các nhóm chiến đấu tàu sân bay đến eo biển vào năm 1995 để ngăn chặn chiến tranh nổ ra, và quan hệ giữa hai bên vẫn bền chặt. Một nhà phân tích kinh doanh nói tàu ngầm Mỹ có thể đánh chìm 40% lực lượng tấn công từ Trung Quốc.

Chiến tranh giữa “hai Trung Quốc” sẽ là thảm khốc. “Nói tóm lại, nó sẽ vô cùng phức tạp và đầy rủi ro cho cả Trung Quốc và Đài Loan”, Easton nói thêm “cả hai bên sẽ mất hàng trăm nghìn, nếu không phải hàng triệu mạng sống, và Mỹ chắc chắn sẽ tham gia chiến đấu bên phía Đài Loan”.

Một sự vướng víu như vậy có thể biến thành một cuộc chiến tranh tiêu hao và nếu quân đội Trung Quốc thất bại, nó sẽ tàn phá Đảng Cộng sản Trung Quốc.

“Nó gắn bó chặt chẽ với tính hợp pháp của Đảng Cộng sản Trung Quốc”, Glaser nói. “Tôi nghĩ rằng đó là niềm tin vào sự lãnh đạo, họ không bao giờ có thể mềm mỏng về Đài Loan. Họ không thể thỏa hiệp”.

Bà chỉ ra những bình luận của ông Tập tại Đại hội Đảng lần thứ 19 tháng 10 năm ngoái. “Chúng tôi sẽ kiên quyết duy trì chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, họ sẽ không bao giờ chấp nhận lặp lại thảm kịch lịch sử của một quốc gia bị chia rẽ”, ông nói với tiếng vỗ tay rầm rộ. “Chúng tôi sẽ không bao giờ cho phép bất kỳ người nào, bất kỳ tổ chức nào, hoặc bất kỳ đảng phái chính trị nào phân chia bất kỳ phần nào của lãnh thổ Trung Quốc, bất cứ lúc nào hoặc dưới mọi hình thức”.

Thanh Hiền