Cuộc chiến Nga-Ukraina đang có những diễn biến khó lường, và đối với Trung Quốc cuộc chiến này đã mang lại cho họ cả khó khăn và cơ hội.

Trong cuộc xâm lược Ukraina của Nga, một số người cho rằng Trung Quốc được hưởng lợi từ đó, và Bắc Kinh nhận thấy rằng dù có tấn công Đài Loan trong tương lai cũng sẽ không bị quá nhiều nước lên án. Các chuyên gia khác cho rằng, cuộc chiến của Nga đã gây thiệt hại cho Trung Quốc ngay khi nó bắt đầu và mặc dù Trung Quốc đã cố gắng đảo ngược thế bất lợi và bảo vệ lợi ích của mình, nhưng cách làm “ích kỷ” này không thể giành được sự tôn trọng của quốc tế.

Trung Quốc hưởng lợi từ chiến tranh Nga-Ukraina

Trong khi nhiều người cho rằng cuộc chiến ở Ukraina có tác động tiêu cực đến Trung Quốc, ông Dan Blumenthal, giám đốc chương trình châu Á tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, một tổ chức tư tưởng bảo thủ ở Washington, tin rằng Trung Quốc đang hưởng lợi về nhiều mặt từ cuộc xung đột Nga-Ukraina.

Trong bình luận được tờ Wall Street Journal đăng hôm Chủ nhật (27/3), ông Dan Blumenthal nói rằng sự lùi bước của quân đội Nga đã khiến Bắc Kinh ngạc nhiên, và cuộc chiến ở Ukraina chắc chắn sẽ khiến ông Tập Cận Bình đặt câu hỏi về khả năng tấn công Đài Loan của quân đội Trung Quốc. Nhưng ông Tập Cận Bình từ lâu đã báo trước sự lật đổ trật tự thế giới do Hoa Kỳ lãnh đạo, và ông Putin đã thể hiện sự ủng hộ đối với chương trình nghị sự của Bắc Kinh trong một tuyên bố chung với ông Tập Cận Bình vào ngày 4/2, vì vậy “đối với Bắc Kinh, một bối cảnh chính trị quốc tế mới đã bắt đầu xuất hiện”.

Nhiều nước vẫn trung lập và không thành lập khối chống Trung Quốc

Ông Dan Blumenthal nói rằng, tuyên bố chính thức của Trung Quốc đổ lỗi cho Mỹ về cuộc xung đột Ukraina, đổ lỗi cho Mỹ vì đã không để ý đến những lo ngại về an ninh của Nga và lên án sự bành trướng về phía đông của NATO. Trong bản tường thuật chính thức của Trung Quốc, Châu Á có thể tránh được số phận của Châu Âu “miễn là chống lại những nỗ lực của Washington nhằm kiềm chế Trung Quốc”. Tuy nhiên, đối với Trung Quốc, phản ứng quốc tế đối với cuộc xâm lược Ukraina phải đủ để xoa dịu lo ngại của Bắc Kinh rằng một khối chống Trung Quốc có thể được hình thành, bởi vì “bên ngoài phương Tây, các đối tác của Hoa Kỳ dường như ủng hộ sự trung lập khi đối mặt với sự xâm lược của các nhà độc tài”.

Ông Dan Blumenthal đề cập rằng Ấn Độ, bao gồm một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ, cho đến nay đã không lên án Nga; hầu hết các quốc gia ở Đông Nam Á, được coi là khu vực chiến lược quan trọng của Hoa Kỳ, cũng giữ thái độ trung lập; Trung Đông, khu vực quan trọng về mặt chiến lược đối với Hoa Kỳ và là một nguồn năng lượng quan trọng, cũng có lập trường trung lập, và có lẽ điều an ủi hơn đối với Bắc Kinh là sự ủng hộ của Nhật Bản đối với Ukraina thay vào đó đã làm dấy lên căng thẳng với Matxcơva, dẫn đến việc hủy bỏ các cuộc đàm phán về tranh chấp lãnh thổ.

Với rất nhiều quốc gia đang đứng bên lề về hành động gây hấn của Nga đối với Ukraina, ông Dan Blumenthal cho biết điều này tạo cơ hội cho Trung Quốc xây dựng thêm sự ủng hộ cho tầm nhìn chống Mỹ của họ, vì vậy “Trung Quốc đã không đánh giá sai các tính toán của mình về các nguyên tắc cơ bản của địa chính trị. Vì chỉ có một số quốc gia tham gia với phương Tây trong việc bảo vệ chống lại sự xâm lược của Nga chống lại một quốc gia có chủ quyền, nên Bắc Kinh có thể kết luận rằng sẽ có ít quốc gia trừng phạt khi họ tấn công Đài Loan”.

Về vấn đề này, ông Dan Blumenthal kêu gọi Washington thực hiện các biện pháp ngoại giao bền vững càng sớm càng tốt để nói rõ với các đối tác rằng một cuộc tấn công như vậy vào Đài Loan sẽ là thảm họa đối với an ninh và thịnh vượng quốc tế, bởi vì “Trung Quốc không cần các đồng minh hỗ trợ các kế hoạch gây hấn của mình, họ chỉ đơn giản là cần nhiều quốc gia giữ thái độ trung lập.Việc Nga gây hấn với Ukraina càng khiến Trung Quốc chắc chắn rằng phần lớn thế giới sẽ đứng nhìn và không làm gì cả”.

Chiến tranh là một tổn thất lớn đối với Trung Quốc

Có nhiều ý kiến ​​khác nhau về việc cuộc chiến Nga-Ukraina là lợi hay hại, được hay mất đối với Trung Quốc, nhưng bà Tôn Vận (Sun Yun), đồng giám đốc Chương trình Đông Á tại Trung tâm nghiên cứu Stimson của Washington, cho biết trong một bài báo của trung tâm này vào tuần trước khi phân tích về việc Trung Quốc muốn chiến tranh ở Ukraina kết thúc như thế nào. Ngay từ đầu cuộc chiến, Trung Quốc đã thể hiện phản ứng “thiếu cảnh giác, không chắc chắn, mâu thuẫn và phòng thủ”, bất chấp những tiếng nói mạnh mẽ trong nội bộ về vấn đề liên minh giữa Trung Quốc với Nga. Các học giả chính thống và các nhà lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc ngày càng tin rằng cuộc chiến Ukraina đã mang lại cho Trung Quốc một “cơ hội chiến lược”, đặc biệt là đối với quan hệ Mỹ-Trung.

“Vì vậy, nói cách khác, Trung Quốc sẽ không bỏ rơi Nga. Để quản lý mối quan hệ này, Trung Quốc đã thực hiện một cách tiếp cận tế nhị hơn, lần lượt thực hiện các lập trường khác nhau trong tuyên truyền, ngoại giao và hành động chính thức của mình”. Bà Tôn Vận nói, điều có lợi nhất cho Trung Quốc trong cuộc chiến này không phải là bản thân kết quả của nó, mà là “mối quan hệ giữa Trung Quốc và cuộc chiến”, vì vậy theo quan điểm này, chỉ cần cuộc chiến khiến tất cả các nước tìm đến Trung Quốc, đó là một kết quả tốt.

“Trung Quốc đứng về phía Nga về các lo ngại an ninh, đứng về phía Ukraina về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đứng về phía Châu Âu trong vai trò dẫn dắt các cuộc đàm phán, nhưng cuối cùng, Trung Quốc chỉ đứng về phía Trung Quốc”.

Thay đổi lập trường theo tình huống để đảo ngược thế bất lợi

Trong một cuộc phỏng vấn với VOA, bà Tôn Vận giải thích thêm rằng cuộc chiến Nga-Ukraina là một tổn thất lớn đối với Trung Quốc, bởi vì Trung Quốc đã đưa ra một tuyên bố chung với Nga chỉ một thời gian ngắn trước khi Nga xâm lược toàn diện Ukraina. Vì vậy, “mặc nhiên” Trung Quốc đã ở trong tình huống rất tồi tệ ngay từ đầu cuộc chiến, và mọi thứ họ làm sau đó là để cải thiện nhược điểm này.

“Bây giờ tôi nghĩ những gì họ đang cố gắng làm là biến một quả chanh thành nước chanh. Họ đã rơi vào một tình huống thực sự tồi tệ và bây giờ họ đang cố gắng nói rằng, ‘Chúng tôi không thể có một lời giải thích hợp lý về việc lập trường của chúng tôi đối với Nga khác với sự ủng hộ của chúng tôi đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, vì vậy chúng tôi cố gắng cân bằng các ưu tiên khác nhau’. Tuy nhiên, cuối cùng họ cũng biết đó là một tình huống rất tồi tệ đối với Trung Quốc”.

Bà Tôn Vận cho biết thêm, Trung Quốc vẫn có cách để tự an ủi mình, “Họ nói, đây không phải là cuộc chiến ở Trung Quốc, nó không diễn ra trên lãnh thổ Trung Quốc, cũng không phải ở biên giới Trung Quốc, và Trung Quốc không phải là một bên trong cuộc xung đột”; mặc dù một số người cho rằng đây là tình huống khó khăn nhất mà Trung Quốc phải đối mặt về đối ngoại trong gần nửa thế kỷ qua, nhưng Trung Quốc nói rằng Ukraina không thể so sánh với Đài Loan, và xung đột Nga-Ukraina không thể so sánh với những gì Trung Quốc đang làm ở Biển Đông, nhưng “thật sự rất khó cho họ khi cố gắng biến quả chanh thành nước chanh”.

Tất cả các bên muốn gì từ Trung Quốc?

Ngay cả khi những tuyên bố của Trung Quốc không phải lúc nào cũng thuyết phục, bà Tôn Vận nói rằng nhiều quốc gia cần sự ủng hộ của Trung Quốc đối với lập trường của họ, “Mọi người đều muốn một thứ gì đó từ Trung Quốc. Họ muốn Trung Quốc có một lập trường nhất định, điều đó mang lại cho Trung Quốc quyền lực, điều đó cho Trung Quốc quyền tự quyết, điều đó cũng cho Trung Quốc quyền kiểm soát”.

Bà cho biết, ví dụ, Châu Âu và Nga đều muốn một thứ gì đó từ Trung Quốc, và điều đó cho phép Trung Quốc có khả năng xâm nhập và đóng một vai trò nào đó, đó là lý do tại sao bà nói trong bài báo của mình, “Trung Quốc cuối cùng sẽ chỉ đứng về phía Trung Quốc, và Trung Quốc sẽ không cùng phe với bất kỳ ai khác”.

Bà Tôn Vận nói rằng Trung Quốc sẽ đứng về phía những nước khác một cách có chọn lọc trong một số vấn đề, nhưng không phải trên tất cả các lập trường. Nếu Châu Âu muốn Trung Quốc có một lập trường nhất định, thì Trung Quốc cho rằng điều đó tạo cho họ một số đòn bẩy, vì vậy, Trung Quốc phải giữ Châu Âu làm bạn, để Châu Âu không thể hoàn toàn rơi vào tay Hoa Kỳ. Từ góc độ này, cuộc chiến đã mang lại cho Trung Quốc một điều gì đó, ít nhất không phải là một tổn thất toàn diện. Nhưng bà cho biết mức độ thiệt hại của Trung Quốc ở mức cao hơn.

Ích kỷ sẽ không mang lại thiện ý

“Nếu bạn là một cường quốc nhưng bạn thao túng tình hình và bạn sử dụng nó vì lợi ích của mình, đó không phải là hành vi của một nhà lãnh đạo vĩ đại. Đó có thể là một hành động quyền lực, một nền chính trị quyền lực lớn, nhưng điều đó sẽ không khiến bạn truyền cảm hứng cho mọi người hoặc quốc gia tôn trọng bạn hay đi theo bạn. Vì vậy, mặc dù tôi nghĩ rằng Trung Quốc ít nhất đã giữ lợi thế của họ, nhưng tôi không nghĩ tình huống này sẽ mang lại cho họ nhiều thiện chí, hoặc hình ảnh hay danh tiếng của nhà lãnh đạo trên trường quốc tế. Bởi vì đó là những gì sẽ xảy ra khi bạn hành động ích kỷ”.

Bà nói rằng, tất nhiên Trung Quốc có thể giữ lợi ích của họ, nhưng Trung Quốc không thể khiến người ta yêu thích nó, nó không thể khiến người ta tôn trọng, và từ góc độ đó, cuộc chiến này “không phải là một vấn đề tốt” đối với họ, vì vậy bà không nghĩ rằng Trung Quốc sẽ hài lòng với hành động của Nga.

Trung Quốc và Nga “đồng lõa”

Ông Jacob Helberg, một thành viên hỗ trợ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, một tổ chức tư vấn của Washington, cũng tin rằng Trung Quốc và Nga thực sự là “đồng lõa”.

Trong một cuộc phỏng vấn với VOA, ông nói rằng mặc dù Trung Quốc cho đến nay vẫn chưa có quan điểm rõ ràng về việc Nga xâm lược Ukraina, nhưng “họ là những kẻ đồng lõa ngầm”.

“Chúng ta đều biết rằng ông Putin đã ở Bắc Kinh trong thời gian diễn ra Thế vận hội mùa đông, chỉ vài ngày trước cuộc xâm lược của ông. Tất cả chúng ta đều biết rằng ông ấy cố tình sắp xếp hành động gây hấn của mình vào ngày Thế vận hội Bắc Kinh kết thúc, bởi vì ông ấy muốn tuân thủ các yêu cầu của ông Tập Cận Bình là không để mất trọng tâm của Thế vận hội Bắc Kinh”.

Theo ông Helberg, ông Tập không chỉ im lặng trước hành động gây hấn mà còn trì hoãn bất kỳ cuộc thảo luận nào về việc Trung Quốc áp đặt các lệnh trừng phạt, đồng thời tích cực giúp Nga né tránh các lệnh trừng phạt từ Mỹ và các đồng minh. “Tôi nghĩ điều này cho thấy sự đồng lõa không thể nghi ngờ, và cũng giúp Nga trong cuộc gây hấn này”.

Trung Quốc lo lắng về cuộc bao vây của Mỹ sau khi các động thái quân sự của Nga trở nên tồi tệ

Ông Helberg cho biết Trung Quốc và Nga, và thậm chí cả thế giới, dự đoán đây chỉ là một cơn bão bùng nổ ngắn hạn “Trung Quốc đã hy vọng rằng cuộc xâm lược của Nga vào Ukraina có thể coi là một tiền lệ và là một hậu quả có thể làm suy yếu thêm trật tự do Mỹ dẫn đầu, có thể chia rẽ NATO và mở đường cho sự can thiệp của Trung Quốc vào Đài Loan dễ dàng hơn, nhưng ngày nay có vẻ như ông Putin đang thua trong cuộc chiến và cuộc chiến đã không diễn ra như kế hoạch ông ta dự tính, điều này đương nhiên khiến Trung Quốc do dự rất nhiều về việc làm thế nào để tiến lên phía trước”.

Tuy nhiên, ông nói rằng Trung Quốc rất miễn cưỡng hỗ trợ Mỹ trừng phạt Nga, và truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết theo quan điểm của Trung Quốc, Mỹ muốn họ hỗ trợ trừng phạt Nga để ngày mai có thể tập trung vào việc kiềm chế Trung Quốc, vì vậy Trung Quốc hôm nay rất miễn cưỡng làm bất cứ điều gì để giúp Mỹ trừng phạt Nga.

Theo VOA