Theo một chuyên gia về vũ khí hoá học, chất độc thần kinh Novichok được phát triển và sản xuất tại Shikhany, một cơ sở nghiên cứu quân sự ở miền trung nước Nga. Chuyên gia Hamish de Bretton-Gordon nói rằng thông tin này được viết trong một báo cáo mà Nga đưa ra nhiều năm trước cho cơ quan quốc tế theo dõi vũ khí hoá học là Tổ chức Cấm Vũ khí Hóa học (OPCW), theo Guardian.

Chính phủ Vương quốc Anh đã yêu cầu OPCW điều tra việc sử dụng Novichok trong vụ cố tình sát hại cựu gián điệp Nga Sergei Skripal và con gái ông, Yulia ở Salisbury, miền Nam nước Anh. Thủ tướng Anh Theresa May nói trong một tuyên bố vào thứ Tư 14/3: “Chúng tôi đang làm việc với cảnh sát để cho phép OPCW kiểm tra các phân tích của chúng tôi một cách độc lập”.

Thủ Tướng Anh
Thủ Tướng Anh hôm 14/3 đã tuyên bố trục xuất 23 nhà ngoại giao Nga để gây sức ép lên Moscow. (Ảnh: Fox News)

Tổ chức OPCW dự kiến ​​sẽ sớm đến Vương quốc Anh, sau đó sẽ đến thăm Nga để xem kho dự trữ Novichok của họ nếu có, và để giám sát việc tiêu hủy loại chất độc này. Nếu Nga nhấn mạnh rằng không có kho dự trữ như vậy, nó có thể dẫn đến một cuộc xung đột quốc tế và tranh cãi ngoại giao tại Liên Hợp Quốc.

Bretton-Gordon nói: “OPCW phải đến Salisbury của Anh càng sớm càng tốt để điều tra độc lập và sau đó tới Nga để thăm khu vực sản xuất hoá chất. Nếu họ [Nga] không có gì để giấu, tại sao họ lại phủ quyết điều tra? Đó sẽ là sự thừa nhận tội lỗi”.

Cơ sở nghiên cứu quân sự Shikhany của Nga giống với vùng Porton Down của Anh, nơi có nhiều cơ sở nghiên cứu quân sự chuyên về bức xạ, hóa học và các loại vũ khí khác.

Bretton-Gordon, cựu chỉ huy của trung đoàn hóa học, sinh học, bức xạ và hạt nhân của Anh cho biết, Shikhany là nơi duy nhất phát triển và sản xuất Novichok, ông cũng bác bỏ những gợi ý rằng hóa chất có thể được tìm thấy ở những nơi khác trong Liên Xô cũ như Ukraine và Uzbekistan. Ông nói: “Họ không có nơi sản xuất nào khác”.

Bretton-Gordon, cựu chỉ huy của trung đoàn hóa học của Anh. (Ảnh: ITV.com)

Lời khẳng định của Bretton-Gordon về Shikhany được hỗ trợ bởi Vil Mirzayanov, một nhà hóa học người Nga từng làm việc cho chương trình Novichok trước khi đào thoát sang Mỹ. Trong cuốn sách Những bí mật của nhà nước: Biên niên sử về Chương trình Vũ khí hoá học của Nga, Novichok được phát triển vào giữa năm 1971 và năm 1973 bởi Petr Kirpichev, một nhà khoa học cao cấp tại Skikhany.

Theo Mirzayanov, có một số phòng thí nghiệm đã sản xuất ra các loại chất độc thần kinh khác như Ricin.

Tổ chức OPCW có 192 thành viên được thành lập để bảo vệ Hiệp ước cấm vũ khí hoá học. Cả Anh và Nga đều ký kết hiệp ước. Nếu Nga ngăn chặn một cuộc điều tra, về mặt lý thuyết OPCW có thể đưa vấn đề này lên Hội đồng Bảo an LHQ, nơi mà Nga có quyền phủ quyết. Tuy nhiên, họ cũng có thể đưa vấn đề này lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nơi mà Nga không có sự phủ quyết như vậy.

Vấn đề này còn có thể đưa ra Tòa án quốc tế để giải quyết. Nhưng OPCW có tiếng là chậm chạm, quá quan liêu và không ưa sự rủi ro cũng như không muốn bị vướng vào đối đầu chính trị.

Khi được hỏi liệu OPCW đã đồng ý với yêu cầu điều tra của Vương quốc Anh, OPCW đã trả lời trong một email: “Hiện tại OPCW Public Affairs chưa có thông tin về vụ việc này”.

Nato bày tỏ mối quan tâm sâu sắc về vụ tấn công lần đầu tiên bằng chất độc thần kinh trên lãnh thổ của một thành viên Nato kể từ khi thành lập sau Thế chiến thứ II. Tổ chức này kêu gọi Nga “giải quyết các câu hỏi của Anh, bao gồm cả việc tiết lộ đầy đủ về chương trình Novichok cho Tổ chức Cấm Vũ khí Hóa học”.

Minh Đức